De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) schat dat er binnen 5 à 10 jaar omkeerbare anticonceptiemiddelen voor mannen op de markt zullen komen. Verschillende middelen, zoals een gel die mannen op de armen smeren, worden volop getest. "Dat is veelbelovend, maar ik hoor al 20 jaar dat deze producten eraankomen", zegt uroloog Dieter Ost.
Nieuwe anticonceptiemiddelen voor mannen komen binnen 5 à 10 jaar op de markt, zegt WHO
Giel Bosmans
Gepubliceerd:
De verantwoordelijkheid voor anticonceptie ligt vandaag nog vaak bij vrouwen. Voor hen is er een heel gamma aan mogelijkheden, van de pil tot een hormoonstaafje of spiraaltje, terwijl de opties voor mannen veel beperkter zijn.
Vandaag is er alleen het condoom – en dat wordt in de praktijk vaak vergeten of met wat geklaag aangetrokken – of de vasectomie, een definitieve optie. Is dat binnenkort verleden tijd?
"Momenteel lopen er onderzoeken naar verschillende hormonale en niet-hormonale anticonceptiemethoden voor mannen. Verschillende veelbelovende kandidaatmiddelen bevinden zich al in gevorderde klinische testfases. Nieuwe omkeerbare anticonceptiemiddelen voor mannen zouden in de komende 5 à 10 jaar dus al op de markt kunnen komen", stelt de WHO.
Een gel, een pil of een tijdelijke vasectomie?
"Onderzoekers zijn al heel lang bezig met nieuwe contraceptiemiddelen voor mannen", vertelt uroloog Dieter Ost van het AZ in Dendermonde. "In het verleden ging er weinig onderzoek en financiering naar dat onderzoek. De verantwoordelijkheid voor anticonceptie werd vroeger meer bij vrouwen gelegd", legt hij uit.
"Bovendien is het veel moeilijker om hormonaal in te grijpen bij mannen dan bij vrouwen. Mannen hebben geen maandelijkse hormonale cyclus waarop je kunt inspelen. Onderzoekers moeten daarom op zoek naar een hormonaal middel dat de vruchtbaarheid onderdrukt zonder de aanmaak van testosteron te verstoren."
Waarschijnlijk start het onderzoek in 2027, en dan zou je dat product 2 tot 3 jaar later op de markt kunnen brengen. Als alles goed gaat natuurlijk
Dieter Ost, uroloog
Toch zijn er volgens Ost 3 middelen die vandaag veelbelovend zijn. Het onderzoek dat het verst staat, is dat naar een hormonale gel die de productie van spermacellen tijdelijk onderdrukt zonder de testosteronspiegel te verstoren.
"Mannen zouden die gel dagelijks op hun armen moeten smeren", legt hij uit. "Het effect houdt wel vrij lang aan. Wie stopt met de behandeling, kan nog tot 17 weken nadien niet of minder vruchtbaar blijven."
"Dat middel zit in fase 3 van het klinisch onderzoek. Dat betekent dat het product veilig bevonden is, en dat men het nu kan uittesten op grotere groepen patiënten. Onderzoekers kunnen dan bekijken hoe effectief het product is en welke dosering de beste resultaten oplevert. In eerdere studies bij kleinere groepen haalde het middel wel al vergelijkbare werkzaamheidscijfers als hormonale anticonceptie voor vrouwen."
"Contraline, het bedrijf dat achter deze gel zit, heeft nu geld opgehaald om die grote studie te financieren. Waarschijnlijk start dat onderzoek in 2027, en dan zou je dat product in principe 2 tot 3 jaar later op de markt kunnen brengen. Als alles goed gaat natuurlijk, want dat is absoluut geen zekerheid."
"Daarnaast is er ook een meer innovatieve chemische optie: een pil die een voorloper van vitamine A in het lichaam van de man tijdelijk kan blokkeren, om zo de aanmaak van spermacellen stop te zetten", gaat Ost verder.
"Dat onderzoek zit voorlopig nog in fase 2, waarin vooral naar de veiligheid van het middel wordt gekeken. Welke bijwerkingen zijn er? Wat zijn de langetermijneffecten? In kleinere patiëntengroepen zijn de eerste resultaten veelbelovend, maar je moet nog zeker op 7 à 8 jaar rekenen voordat dat product wijdverspreid wordt. En dat alleen als alles volgens plan verloopt."
De derde en laatste piste lijkt nog het meest op een tijdelijke vasectomie. "Daarbij wordt een gel in de zaadleiders geïnjecteerd via een kleine heelkundige ingreep", aldus Ost.
"Vervolgens zijn er 2 mogelijkheden. Ofwel lost die gel na verloop van tijd vanzelf op, bijvoorbeeld na 2 jaar. Ofwel kan een arts de werking ongedaan maken door een soort anti-medicijn in de zaadleiders te spuiten. Dat klinkt zeer interessant, maar ook dit middel zit nog maar in onderzoeksfase 2. Er is nog een lange weg te gaan voor we dit in de praktijk zouden kunnen toepassen."
Onvoorziene problemen
"De anticonceptiemiddelen die nu onderzocht worden zijn veelbelovend, maar toch ben ik ook een beetje sceptisch. Ik hoor al 20 jaar dat er nieuwe anticonceptiemiddelen voor mannen aankomen", zegt Ost.
"Ik vrees dat de onderzoekers nog wel eens op problemen kunnen stuiten waar niet meteen een oplossing voor gevonden wordt. Dan zijn we terug bij af natuurlijk."
"Tot die tijd heb je voor mannen enkel het condoom, de vasectomie en eventueel het tijdig terugtrekken. En dan is de vasectomie de enige die zeker veilig is. Zelfs bij condoomgebruik moet je erop rekenen dat er in 20 procent van de gevallen wel een risico is, door verkeerd gebruik weliswaar.
Zelfs met die beperkte keuze rekent ongeveer 30 procent van de koppels op anticonceptie voor mannen, aldus de WHO.
Gat in de markt?
Volgens onderzoek van de WHO is de bereidheid om nieuwe anticonceptiemiddelen voor mannen te gebruiken ook groot. Meer dan 75 procent van de bevraagde koppels zegt bereid te zijn een nieuw mannelijk anticonceptiemiddel te gebruiken. Ruim 85 procent van de vrouwen vertrouwt er ook op dat hun partner die verantwoordelijkheid zou opnemen.
Ik ben ervan overtuigd dat veel mannen voor een tijdelijk anticonceptiemiddel zouden kiezen
Dieter Ost, uroloog
Ook Ost twijfelt er niet aan dat er een markt is voor zulke middelen. "In onze praktijk spreek ik veel mannen die een vasectomie overwegen. Zij willen vaak hun verantwoordelijkheid opnemen op het vlak van anticonceptie, maar tegelijk de mogelijkheid om later nog kinderen te krijgen openhouden."
"Ik ben er dan ook van overtuigd dat veel mannen voor een tijdelijk anticonceptiemiddel zouden kiezen. Zowel bij een nieuwe partner als binnen een langdurige relatie."
