Het is Werelddierendag. De kans is groot dat je foto's van een roedel honden of een sprong konijnen hebt zien passeren. Maar vanwaar komen die groepsnamen? En waarom verschillen die per diersoort? Professor Taalkunde Chris De Wulf (UAntwerpen) legt het uit.
Een groep konijnen is een 'sprong': waarom verschillende dieren andere groepsnaam hebben
Rosalie Legrand
Gepubliceerd:
Elke woensdag gaat Peter Van de Veire in 'Goeiemorgen Morgen!' op Radio 2 samen met professor Taalkunde Chris De Wulf (UAntwerpen) op zoek naar de eigenheid van onze taal.
Volgens professor Chris De Wulf is de groepsnaam van een diersoort afhankelijk van bepaalde gedragskenmerken. "Het is afhankelijk van heel wat factoren. Of je ze samen in beweging ziet, bijvoorbeeld. Zo heb je een 'school' vissen die samen rondzwemmen en een 'zwerm' muggen."
"'Zwerm' is trouwens afgeleid van het zoemende of brommende geluid dat insecten maken wanneer ze voorbij zoeven. Het komt oorspronkelijk van het Indo-Europese 'swer'."
"Bij bepaalde diersoorten is de groep ook meteen hun leefomgeving. Dan is er sprake van een sterke hiërarchie binnen de groep. Neem een 'roedel' wolven bijvoorbeeld; elk lid kent daar zijn plaats in de groep."
"Een groep mieren werkt ook goed samen om een mierennest te onderhouden. Daarom spreken we van een 'mierenkolonie', vernoemd naar het model van groepen en mensen die zich ergens settelen", vertelt professor De Wulf.
"Je hebt ook namen die afgeleid zijn van hoe de groep geboren wordt", zegt professor De Wulf. "Een nest kuikens of een worp biggetjes zijn met zijn allen tezamen geboren. Als ze ouder worden, verandert de groepsnaam vaak."
"Een 'koppel' ossen of een 'span' paarden verwijst naar hoe mensen de dieren inzetten. Je spant ze met (minstens) 2 voor een kar of een tuig om ze bijvoorbeeld op het veld te gebruiken."
Sommige diersoorten hebben meerdere groepsbenamingen. "Een groep ganzen is een 'vlucht' als ze overvliegen, vormen een 'kolonie' als ze op een vaste plaats broeden en zijn een 'toom' wanneer het om een ouderpaar met jongen gaat."
Minder bekende groepsnamen
Heel wat dieren krijgen een eerder speciale groepsnaam toegewezen. "We spreken van een 'sprong' konijnen. Die term komt uit de jacht en wordt gebruikt voor groepjes dieren die onrustig opspringen wanneer ze opgejaagd worden."
Vogels die veel tijd doorbrengen op de grond, zoals patrijzen en fazanten, zijn een klucht. "Dat is afgeleid van het werkwoord 'klieven', wat 'splijten' betekent. Wanneer de vogels opgejaagd worden tijdens de jacht, vluchten ze op de grond uit elkaar. De groep 'splijt' of 'klieft' zichzelf."
Ontleend uit andere talen
Heel wat Nederlandse groepsnamen zijn uit andere talen ontleend, volgens professor De Wulf. "Een 'harem' wordt gebruikt voor dierengroepen waarbij een dominant mannetje toegang heeft tot de meeste vrouwtjes in de groep. Vaak bij diersoorten zoals gorilla's, zeeleeuwen en antilopen. Het woord 'harem' komt uit het Turks en gaat terug op het Arabische woord 'haram' voor 'verboden', 'heilig' of 'echtgenote'."
"We ontlenen ook wat uit het Engels, zoals een 'moord' kraaien. Dat hebben we rechtstreeks ontleend van 'murder of crows'. De keuze voor die groepsnaam is simpelweg omdat kraaien vaak met de dood worden geassocieerd."
Hoewel uilen niet per se groepsdieren zijn, hebben wel een speciale groepsnaam. "We spreken van een 'parlement uilen', dat komt ook uit het Engels. We associëren uilen vaak met 'wijsheid'. In het Engels legde men ooit de link dat wijze mensen in het parlement zitten."
