"Ik wist niet dat wat er met mij gebeurde niet normaal was": 2 leerlingen per klas groeien op in onveilige situatie

Na de scheiding van haar ouders groeit Carolien samen met haar zussen op bij haar moeder. Die slaagt er door haar eigen problemen niet in om haar dochters de stabiliteit en zorg te bieden die jonge kinderen nodig hebben.

"Thuis kregen we niet de aandacht die we nodig hadden. Ook op school liep het moeilijk. We waren vaak niet in orde en kregen opmerkingen van leerkrachten. Klasgenoten wilden niet altijd met ons samenwerken of spelen. We voelden ons nergens echt gezien. Nochtans heeft een kind dat nodig: dat iemand je ziet en hoort."

Wanneer Carolien 9 jaar is, krijgt haar moeder een nieuwe partner.

"Die man was de eerste die echt aandacht had voor mij en mijn zussen. Voor mij was dat bijzonder, want ik was een stil en introvert kind dat moeilijk aansluiting vond. Ik vertrouwde hem. Hij was de vriend van mijn mama en altijd heel lief voor me. De bevestiging en de knuffels waar ik al mijn hele jeugd naar verlangde, kreeg ik eindelijk van hem."

Aanvankelijk blijft het bij knuffels en aanrakingen die net iets te lang duren. Maar geleidelijk escaleert het tot seksueel misbruik. Dat houdt aan tot Carolien 13 jaar is. Zelf heeft ze het vandaag nog moeilijk met die term.

"Ik vind 'seksueel misbruik' vaak te vaag en te algemeen klinken. Ik was een kind en een volwassen man had seks met mij. Het gaat niet altijd over een hand in de broek steken of een borst aanraken. Veel vaker gaat het over seksuele handelingen waar een kind niet klaar voor is, waaronder verkrachting. Dat moeten we als maatschappij ook durven te benoemen."

Carolien staat niet alleen. Gemiddeld zitten er in elke klas 2 kinderen die slachtoffer zijn van een vorm van mishandeling, verwaarlozing of misbruik. In 2025 werden 11.367 kinderen gemeld bij de Vertrouwenscentra Kindermishandeling. Maar experts gaan ervan uit dat dit een onderschatting is:

"Wat in de cijfers staat, is het topje van de ijsberg. De meeste kinderen die thuis niet veilig zijn, vertellen het aan niemand. Niet omdat er niets aan de hand is, maar omdat ze denken dat het niet telt," aldus Karolien François, coördinator van Nupraatikerover.be

De meldingen gaan vooral over emotionele mishandeling en verwaarlozing. 85 procent van de (mogelijke) slachtoffers bij hulplijn 1712 kreeg te maken met geweld binnen het gezin.

Veel kinderen praten niet over wat hen overkomt, omdat ze niet weten of het wel ernstig genoeg is. Wanneer misbruik al lange tijd deel uitmaakt van hun leven, kennen ze vaak geen andere realiteit. Ze beseffen niet altijd dat wat thuis gebeurt, niet normaal is.

Ook Carolien herkent dat gevoel: "We leefden relatief geïsoleerd. We gingen zelden bij vriendinnetjes spelen, waardoor we ons leven niet konden vergelijken met dat van anderen. Je voelt wel dat er iets niet klopt, maar daders kunnen hun gedrag zo verpakken dat het logisch lijkt. Als kind heb je niet de levenservaring of het redeneervermogen om dat in vraag te stellen. Bovendien ben je volledig afhankelijk van de volwassenen om je heen."

Zelf worstelt Carolien vandaag nog met schuldgevoelens: "Er bestaat zoiets als fysieke conditionering. Een lichaam past zich aan aan wat het verwacht. Penetratie doet bij een kind van 10 jaar pijn, maar na verloop van tijd probeert het lichaam zichzelf te beschermen door zich voor te bereiden. Daardoor lijkt het soms alsof je zelf meewerkt of het wil. Rationeel weet ik dat dat niet zo is. Het is een overlevingsreactie. Maar emotioneel blijft dat heel moeilijk."

Dat de dader vaak iemand uit de directe omgeving is, maakt praten nog ingewikkelder. Het gaat zelden om een onbekende.

Karolien François, coördinator bij Nupraatikerover.be: "Het is eng om te beseffen dat er in ons netwerk een pleger kan zitten, en zelfs meer: iedereen kent een slachtoffer en pleger, al ben je je daar niet van bewust."

Uit de gesprekken die gevoerd worden in de chatbox van Nupraatikerover.be, wordt duidelijk dat seksueel geweld vaak minder zwart-wit is dan we het willen stellen:

"De pleger is vaak geen monster. Meestal is dat ook iemand die aandacht, affectie of liefde gaf, die het slachtoffer ook zag. Dat besef hebben we meer nodig, zodat we genuanceerd durven te kijken. Dat is juist in het belang van iedereen die seksueel geweld of kindermishandeling meemaakt."

Ook in Caroliens verhaal speelt dat mee: "Hij was geen enge oude man. Hij was een jonge dertiger, een sportcoach die graag gezien werd door veel mensen. Hij was ook de enige die me vasthield, voor me zorgde, me hielp met mijn huiswerk en leuke uitstapjes met me maakte. Ik heb dus ook goede herinneringen aan hem en aan die periode. Dat maakt het extra moeilijk om erover te praten. Ik wilde niet dat hem iets overkwam of dat hij naar de gevangenis moest."

Om die hoge drempel te verlagen, lanceert Nupraatikerover.be een nieuwe campagne die kinderen en jongeren wil aanmoedigen om hun verhaal te delen en hulp te zoeken.

Op Nupraatikerover.be chatten minderjarigen anoniem en gratis met een hulpverlener. Ze beslissen zelf wat ze vertellen. Wie terugkomt, kan met dezelfde hulpverlener verder praten. Waar nodig zoeken jongere en hulpverlener samen naar hulp in de buurt.

Voor scholen is er een gratis lespakket, waarin overlevers van kindermisbruik verwerkt zijn. Leerkrachten kunnen deze gebruiken om een gesprek aan te gaan in de klas en leerlingen tonen waar ze terechtkunnen.

Bij Carolien kwam de doorbraak er onverwacht. Ze zag een aflevering van Oprah Winfrey waarin 3 meisjes getuigden over seksueel misbruik.

"De moeder in het programma reageerde heel begripvol. Oprah legde op televisie ook duidelijk uit wat seksueel misbruik precies is en hoe daders te werk gaan. Plots besefte ik: dit is wat mij overkomt. Het programma gaf me de woorden die ik zelf niet had."

Toch duurde het nog even voor ze haar moeder in vertrouwen nam: "Dat was ontzettend moeilijk, want het ging over de man van haar leven. Iedereen zou iets verliezen, inclusief ikzelf. Maar uiteindelijk heb ik mijn buikgevoel gevolgd en ben ik gaan praten."

De mama van Carolien gelooft haar en het gezin verhuist naar buitenland. Er wordt niet meteen een klacht neergelegd tegen de man en wanneer Carolien dat later nog probeert, blijkt het te laat. De man gaat vrijuit.

Vandaag wil ze andere kinderen en jongeren dezelfde boodschap meegeven: "Ik weet als geen ander hoe gênant het kan zijn om over seks te praten. Over seksueel misbruik praten is nog veel moeilijker, want alles eraan is vies. We vragen daarin veel van kinderen en jongeren. Zelfs veel volwassenen vinden het lastig om over seks te spreken."

"Maar als je ook maar het gevoel hebt dat er iets niet klopt, probeer dan met iemand te praten die je vertrouwt van buiten je omgeving. Desnoods via een anonieme chat. Die kan helpen om even af te toetsen wat er gebeurt en wat je ermee kunt doen."

Ze besluit: "Ik denk dat veel overlevers vooral onzichtbaar willen blijven. We willen niemand tot last zijn. Een anonieme chat is daarom zo waardevol. Je weet dat luisteren letterlijk iemands job is, terwijl je toch in je veilige cocon kunt blijven. Het had mij als kind enorm kunnen helpen."