Het Amerikaanse leger heeft zich volledig teruggetrokken uit Irak. Daarmee komt een einde aan een missie van 12 jaar, bedoeld om terreurgroep IS te verslaan. Irak beschouwt de terugtrekking als een teken van de "groeiende kracht en soevereiniteit" van het land. De Amerikaanse president Trump heeft het over "het einde van een zeer dure uitstap naar de hel".
Laatste Amerikaanse militairen trekken zich terug uit Irak: "Einde van dure uitstap naar de hel"
Freek Willems
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:
Volgens het Amerikaanse leger hebben de laatste troepen een luchtmachtbasis in Irbil, in het noorden van Irak, verlaten. Sean Parnell, een woordvoerder van het ministerie van Defensie, heeft het over een "ordelijk vertrek".
"Deze mijlpaal weerspiegelt het succes van een 12 jaar durende campagne die IS als georganiseerde militaire dreiging in Irak en de hele regio heeft verslagen. Het markeert ook een overgang van een coalitiemissie in oorlogstijd naar een door Irak geleide veiligheidsinspanning, ondersteund door een meer normale bilaterale veiligheidsrelatie."
Parnell voegt eraan toe dat het Amerikaanse leger wel "doelgerichte training en inlichtingen" zal blijven geven aan Irak.
23 jaar militaire aanwezigheid
Met het vertrek van de laatste Amerikaanse militairen komt een einde aan 23 jaar militaire Amerikaanse aanwezigheid in Irak, zij het met een korte onderbreking van 3 jaar.
In 2003 viel het Amerikaanse leger Irak binnen, met de bedoeling dictator Saddam Hoessein van de macht te verdrijven. Dat gebeurde met het voorwendsel dat het regime van Hoessein over massavernietigingswapens zou beschikken. Later werd duidelijk dat dat helemaal niet het geval was.
Op het hoogtepunt van de Irak-oorlog waren er zo'n 17.000 Amerikaanse militairen in Irak. In 2011 trokken de laatste Amerikaanse militairen zich terug, onder het presidentschap van Barack Obama. Maar in 2014 werd een nieuwe missie met zo'n 5.000 militairen opgestart, om terreurgroep IS te verslaan.
IS had toen een derde van Irak en een groot deel van Syrië ingenomen en er een zelfverklaard kalifaat opgericht, met regels gebaseerd op de . De terreurgroep zond ook leden naar Europa om daar aanslagen te plegen, zoals in Frankrijk en België. In 2019 kwam dat zogenoemde kalifaat ten val. In de jaren erna werden de Amerikaanse militairen vooral ingezet om het Iraakse leger op te leiden.
In 2024, onder het presidentschap van Joe Biden, kwamen de Amerikaanse en Iraakse regering overeen om de missie te beëindigen, omdat IS intussen was teruggebracht tot slapende cellen, verspreid over het land. De Amerikaanse troepen trokken zich vorig jaar al uit bases in de meeste Iraakse regio's terug, maar enkele honderden manschappen bleven aanwezig in de semiautonome Koerdische regio, in het noorden van Irak. Tot nu.
Irak viert, Koerden ongerust
De terugtrekking verliep aan Amerikaanse zijde in alle stilte. In de Iraakse hoofdstad Bagdad werd ze wel gevierd met een militaire parade. De Iraakse premier Ali al-Zaidi omschrijft de terugtrekking als het begin van een "nieuwe fase, die wordt gekenmerkt door de van Irak, de kracht van zijn instellingen, de paraatheid van zijn strijdkrachten, de eensgezindheid in de besluitvorming en evenwichtige partnerschappen met zijn vrienden".
Ook de door Iran gesteunde sjiitische milities in Irak verwelkomen de Amerikaanse terugtrekking en ook zij omschrijven die als het begin van "volledige soevereiniteit", zij het met een ietwat andere zingeving. "De bezettende strijdkrachten zijn verdreven en verslagen", klinkt het bij Kataib Hezbollah, een van de meest radicale sjiitische milities in Irak.
De Koerden in het noorden van Irak maken zich echter zorgen. De luchtmachtbasis van Irbil bevindt zich in dat gebied. De Koerden vrezen een herrijzenis van IS en ook meer aanvallen van door Iran gesteunde milities.
Ze maken zich met name ongerust over de verwijdering van Amerikaanse luchtverdedigingssystemen uit de regio. Sinds de start van de oorlog tegen Iran werd de Koerdische regio al meer dan 1.000 keer aangevallen door sjiitische milities. Het aantal aanvallen zou kunnen afnemen, nu de Amerikanen de laatste basis daar hebben verlaten, maar in het gebied wonen ook veel gevluchte Iraanse .
Milities ontwapenen
De Iraakse premier benadrukt dat het Iraakse leger de strijd tegen IS zal voortzetten en niet-statelijke groeperingen zal ontwapenen. Met die laatste worden onder meer de door Iran gesteunde milities bedoeld, maar hun ontwapening is makkelijker gezegd dan gedaan.
De Iraakse regering wilde dat aanvankelijk tegen de deadline van de Amerikaanse terugtrekking klaargespeeld hebben. Dat maakte deel uit van het akkoord tussen Irak en de VS. Bij een aantal minder invloedrijke milities is dat inderdaad gelukt, maar de machtige groepen die aan Iran gelinkt worden, wilden daar niet op ingaan. De deadline voor ontwapening zou nu opgeschoven zijn naar juni 2027.
Voormalig VRT NWS-journalist Rudi Vranckx over 23 jaar Amerikaanse militaire aanwezigheid in Irak
De Amerikaanse president Donald Trump spreekt op zijn sociale media zijn steun uit voor de Iraakse premier, iemand die hij naar eigen zeggen vanaf het begin heeft gesteund. "Hij is uitstekend en hopelijk kan hij de zaken heel goed aanpakken."
Trump noemt de Amerikaanse terugtrekking voorts een "overwinning voor de VS en Irak" en een "einde aan een zeer dure uitstap naar de hel". "We kwamen om tegen een kalifaat te vechten. Er is geen kalifaat meer. We gaan naar huis!"
