De rookpluim van de natuurbrand op de Hoge Venen reikte tot in Polen en Oostenrijk. Dat blijkt uit satellietbeelden van Copernicus, de Europese dienst die de atmosfeer monitort. Die brand, maar ook megabranden in Frankrijk en Spanje, veroorzaakten deze zomer intense rookpluimen die de luchtkwaliteit tot duizenden kilometers verderop verslechterden. Ze dragen vervuilende stoffen met zich mee zoals fijnstof, dat onder andere hartaanvallen kan veroorzaken en longaandoeningen verergeren.
Rook van brand op Hoge Venen reikte tot in Oostenrijk en Polen
Toen de Hoge Venen in augustus in brand stonden, deed dat niet alleen Belgische en Duitse ogen prikken. De rookpluim reisde duizenden kilometers verder naar het oosten.
Op satellietbeelden is te zien hoe de pluim vanaf 15 augustus met de windrichting mee waaiert tot in Oostenrijk, Tsjechië en Polen.
In een nieuw rapport over luchtkwaliteit noemt Copernicus België daarom in één adem met Frankrijk en Spanje, waar (veel grotere) megabranden woedden. De rook van die branden dreef eveneens honderden kilometers verder. En ze maakte de luchtkwaliteit in die landen gevoelig slechter.
Bovendien kenden zowel de streek rond Madrid als Ávila, allebei in Spanje, de hoogste uitstoot door natuurbranden sinds 2003, en dat "met een enorme voorsprong", zo klinkt het nog.
New York in smog gedompeld
Dat rook van natuurbranden zo ver reist, is lang niet alleen een Europees fenomeen. De voorbije zomer dreef rook van natuurbranden in Canada bijvoorbeeld duizenden kilometers ver naar het zuiden, in de Verenigde Staten. Die dompelde onder andere de steden New York en New Jersey in dikke smog, enkele dagen voor de WK-finale.
De New Yorkse burgemeester Zohran Mamdani roept alle New Yorkers daarom op om voorzorgsmaatregelen te nemen. Op straat deelden vrijwilligers mondmaskers uit.
Canadese bosbranden veroorzaakten in juli overlast tot diep in VS:
Rook van de bosbranden in Canada stak deze zomer zelfs de Atlantische Oceaan over, helemaal tot in het zuiden van Europa.
Jaar na jaar worden er meer mensen aan blootgesteld aan rook door natuurbranden, doordat er meer extreme natuurbranden voorkomen vlakbij dichtbevolkte gebieden. "Daardoor verandert een lokale noodtoestand voor de luchtkwaliteit in een regionale of zelfs continentale", waarschuwen de onderzoekers.
Onzuiverder dan industrie
Die rook is zeer ongezond. Naast koolstof komt er immers een hele resem aan vervuilende stoffen in de lucht terecht. Kleine fijnstofdeeltjes bijvoorbeeld, soms niet groter dan 2,5 micrometer in diameter, kunnen tot diep in de luchtwegen doordringen.
"De rook van natuurbranden is vaak nog onzuiverder dan van industriële of verwarmingsprocessen", weet Tim Nawrot, milieu-epidemioloog aan de UHasselt. Er zitten nu eenmaal geen filters tussen, om maar iets te zeggen.
Dat die luchtverontreiniging ongezond is, staat buiten kijf, zegt Nawrot. "Er sterven meer mensen op dagen met meer luchtverontreiniging. Fijnstofdeeltjes blijven niet in de longen, maar komen in het bloed terecht. Ze veroorzaken ontstekingsreacties en hebben vooral effect op hart- en vaatziekten. Er kan bijvoorbeeld bloestolsel loskomen. Daarnaast verergeren ze ook neurologische aandoeningen en longziekten."
Ongeveer 5 procent van de hartinfarcten wordt uitgelokt door luchtverontreiniging
Tim Nawrot, milieu-epidemioloog
"Een kortstondige blootstelling zal geen longkanker veroorzaken, maar kan bij mensen die al hart- en vaatziekten hebben, leiden tot een hartinfarct of sterfte. Ongeveer 5 procent van de hartinfarcten wordt uitgelokt door luchtverontreiniging."
"Maar het is nu ook niet zo dat je aan het ziekenhuis kan gaan staan en dat onmiddellijk kan vaststellen. Daarvoor moet je kijken naar de statistieken, en de trends op langere termijn. Dat is bij mijn weten nog niet gebeurd voor deze zomer."
In de VS is zo'n onderzoek in het verleden wel al uitgevoerd. Daar leidde rook door natuurbranden tot 20 procent meer sterfte.
