Na 16 jaar krijgt 'The social network', de geboortefilm van Facebook, een vervolg: 'The social reckoning'. Deze keer geen student die een miljardenbedrijf uit de grond stampt, maar een klokkenluidster die honderden interne documenten naar buiten brengt. Als kijker krijg je vanop de eerste rij te zien welke rol Facebook speelt bij de verspreiding van haat en desinformatie.
De vrouw die Facebook deed daveren: waarom je 'The social reckoning' moet zien
Een drukke weg, 's avonds laat. Een blonde vrouw staat bij haar wagen, die in panne staat. Ze lijkt dronken. Wanneer een zwarte politieagent haar aanspreekt, loopt het snel mis: de vrouw verwijt hem dat hij haar viseert omdat ze wit is, en het eindigt in een racistische scheldpartij. Ze filmt alles met haar telefoon en wordt gearresteerd.
Minuten later staat het filmpje online in de Facebookgroep 'Voice of Reason', waar het al snel door duizenden mensen wordt bekeken.
Zo opent 'The social reckoning'. Geen overdonderende Hollywoodfilm zoals zijn voorganger. Aaron Sorkin, bekend van scherpe scenario's als 'The social network' en 'A few good men', is deze keer de regisseur en levert vooral scherpzinnige dialogen.
Het resultaat balanceert ergens tussen een tv-serie en een documentaire: bijna alles wat je ziet, is echt gezegd of gebeurd. 3 redenen om te kijken.
Je begrijpt waarom Meta vandaag voor de rechter staat
De vrouw op de snelweg is Katie, een vriendin van klokkenluidster Frances Haugen (Mikey Madison). Ooit was Katie vrij progressief, nu is ze compleet geradicaliseerd. Achteraf beseft Haugen dat Facebook daar een grote rol in speelde. Katie is in het echte leven een vriend van Haugen die via het platform in een spiraal van complottheorieën terechtkwam.
Om dat te begrijpen, moeten we terug naar 2018. Facebook heeft dan een probleem: gebruikers brengen steeds minder tijd door op het platform. Dat betekent minder data en minder advertentie-inkomsten.
De oplossing is een aanpassing van het algoritme. Facebook wil gebruikers opnieuw meer berichten van vrienden en familie tonen, zoals huwelijksfoto's en verjaardagsfeestjes, in plaats van nieuwsberichten. Dat zou meer "betekenisvolle sociale interacties" moeten uitlokken, in de hoop dat mensen langer blijven scrollen.
Facebook wordt een katalysator van woede, en deze film legt haarfijn uit hoe dat gebeurt
Tim Verheyden
Het werkt, maar niet zoals bedoeld.
Door de aanpassing krijgen berichten met veel reacties voorrang in de nieuwsfeed. En net schokkende, kwaadmakende berichten lokken die het meest uit. Zo beloont het systeem precies het soort content dat mensen tegen elkaar opzet, in plaats van plezante familiefoto's. Facebook wordt op die manier een katalysator van woede, en deze film legt haarfijn uit hoe dat gebeurt.
Ook de problemen op Instagram krijgen even een gezicht. In een restaurant hoort Haugen een vader praten over zijn dochter, die het mikpunt is van pesterijen. "Het is haar hele sociale leven", zegt hij. "Voor hen allemaal." Even later stuit Haugen in interne documenten op een onthutsend cijfer: 32 procent van de tienermeisjes kampt door Instagram met problemen met hun lichaamsbeeld.
Die interne documenten leidden in 2021 tot de Facebook Files, de reeks van The Wall Street Journal die mede aan de basis ligt van de rechtszaken die vandaag lopen. Begin dit jaar kostten 2 uitspraken Meta samen bijna 1 miljard dollar. Onlangs volgde een schikking met tientallen Amerikaanse staten, met onder meer verplichte leeftijdscontrole en een limiet op schermtijd voor minderjarigen.
Je duikt in het hoofd van een klokkenluider
Frances Haugen wilde Facebook nooit kapotmaken, wel beter maken. Daarom probeert ze eerst van binnenuit verandering af te dwingen, maar ze botst op een muur.
Het eerste deel van de film heet 'Cassandra', naar de figuur uit de Griekse mythologie die altijd de waarheid sprak, maar nooit werd geloofd. Hetzelfde overkomt Haugen: haar waarschuwingen over wat er op (en met Facebook) gebeurt, blijken terecht, maar niemand luistert.
Cassandra staat ook symbool voor de worsteling die elke klokkenluider doormaakt: wanneer spreek je je uit, tegen wie, hoeveel ben je bereid te verliezen? Pas wanneer ze intern blijft botsen op onverschilligheid, stapt Haugen naar journalist Jeff Horwitz (Jeremy Allen White).
Mikey Madison portretteert Haugen aanvankelijk als een zachte en breekbare figuur en evolueert tot een zelfzekere vrouw met een missie die ik ontmoette in 2022.
Tim Verheyden
Mikey Madison speelt Haugens innerlijke strijd ingetogen: naarmate de film vordert, zie je hoe zwijgen haar steeds zwaarder valt.
Dat ze aanvankelijk als breekbaar wordt neergezet, strookt niet helemaal met de vrouw die ik zelf in 2022 ontmoette. Maar ook in de film voel je hoe ongeduldig Haugen wordt. Gaandeweg raakt ze ervan overtuigd dat dit haar missie is.
Jeremy Allen White vertolkt dan weer de stem van de journalistieke zorgvuldigheid, en dat werkt. Hij moet af en toe op de rem gaan staan: wie Meta wil aanklagen, heeft meer nodig dan een sterk verhaal. Er is hard bewijs nodig, en liefst zoveel mogelijk. Tegelijkertijd wil hij zijn grootste bron beschermen: als Haugen het opneemt tegen zo'n gigantisch bedrijf, kan dat haar carrière en leven voorgoed veranderen.
Spannend in de klassieke zin wordt het nooit. Verwacht geen klokkenluiderthriller zoals 'The insider' (1999) met Russell Crowe. De spanning zit hier in gesprekken en twijfels, niet in achtervolgingen of dreigementen.
Dit is geen technologieverhaal, maar een psychologisch experiment
Jeremy Strong ('Succession') zet Meta-topman Mark Zuckerberg overtuigend en levensecht neer, tot in zijn manier van spreken en zijn sociale ongemakkelijkheid toe. Een vleugje karikatuur sluipt er ook in: zijn kantoor doet soms denken aan het hoofdkwartier van een James Bond-schurk uit de jaren 70.
Een van de sterkste scènes speelt zich af tijdens een meeting, waarin wordt gevraagd hoe Facebook moet omgaan met het feit dat zijn algoritme gebruikers richting extremere content duwt.
Zuckerberg worstelt zichtbaar met het probleem, maar blijft het platform uiteindelijk beschouwen als een gewoon prikbord, waar mensen bijna alles mogen posten wat ze willen. Niet als een psychologisch wapen dat ook haat en voedt.
'The social reckoning' speelt zich af in een recent verleden, maar de vragen blijven actueel
Tim Verheyden
Medewerkers die het algoritme willen bijsturen, worden tegengehouden. Want zelfs 1 procent minder engagement betekent dat 30 miljoen mensen minder lang blijven scrollen.
Ook de bestorming van het Capitool komt aan bod, mede aangewakkerd door Facebookgroepen. President Trump stuurde berichten de wereld in die nog meer olie op het vuur gooiden. "Blijven we hem laten posten?", vraagt een medewerker in de war room. "Hij is een zittende president", mompelt Zuckerberg.
'The social reckoning' speelt zich af in een recent verleden, maar de vragen blijven actueel. Meta zet vandaag zwaar in op AI en slimme brillen die kunnen zien en horen wat je meemaakt. Dezelfde afweging duikt weer op, want hoeveel mag een bedrijf over je weten en hoe ver mag het gaan in het sturen van je gedrag, in ruil voor "betekenisvollere" ervaringen?
'The social reckoning' is sinds 7 oktober te zien in de bioscoop.
