Rijzende ster die diepe val maakte: na bijna 6 jaar verschijnt Sihame El Kaouakibi voor de rechter

2 februari 2021. Op die dag, meer dan 5 en een half jaar geleden, breekt het schandaal rond Sihame El Kaouakibi los. Enkele bestuurders bij haar jongerendansproject Let's Go Urban hebben enkele maanden eerder een onafhankelijke audit besteld, omdat ze zich vragen stellen over de financiële toestand. 

De conclusie luidt dat de boekhouding onvolledig is en dat geldstromen tussen de vzw en verschillende andere vennootschappen onvoldoende transparant zijn. In de dagen daarna komen meer en meer details naar buiten.

Let's Go Urban en de andere organisaties van El Kaouakibi blijken erg nauw verweven te zijn. Onderzoekers stellen vast dat de vzw facturen betaalt voor uitgaven die mogelijk niet ten goede kwamen aan de eigen werking. Ze vinden aanwijzingen dat goederen die met subsidiegeld waren aangekocht, elders werden gebruikt.

Met als bekendste voorbeeld een industriële keuken ter waarde van 26.000 euro die besteld werd voor Let's Go Urban, maar in evenementenlocatie JJ House terechtkomt. 

De onthullingen veroorzaken een politieke storm. De stad Antwerpen, de Vlaamse overheid en het gerecht startten onderzoeken naar het gebruik van overheidssubsidies.

El Kaouakibi ontkent de beschuldigingen. Eind februari organiseert ze een persconferentie, waar ze steun krijgt van oud-minister Johan Vande Lanotte. Hij uit stevige kritiek op de audit en stelt dat er geen sprake is van persoonlijke verrijking.

Een heel ander verhaal volgt een maand later. Annemie Moens, die intussen is aangesteld als voorlopige bewindvoerder van Let's Go Urban, dient haar verslag in bij de ondernemingsrechtbank. 

Dat verslag is vernietigend. Zeker de laatste jaren heeft El Kaouakibi haar eigen gewin boven de organisatie gezet, zo luidt het. Bewoordingen als "georganiseerd bedrog", "fake" of "fantaisistisch" (verzonnen, red.) vallen.

Lezen we onder meer: "Het is schrijnend te moeten vaststellen dat mevrouw El Kaouakibi klaarblijkelijk zonder weinig scrupules de middelen die haar ter beschikking worden gesteld door derden, op een dergelijke niet-aanvaardbare en verdoken wijze besteedt."

Overigens, de bewindvoerder erkent wel dat Let's Go Urban op zich een waardevol project is. Jongeren uit kwetsbare buurten kunnen er terecht voor danslessen, ondersteuning en activiteiten. Daar komt een einde aan. In juni volgt het faillissement. Hetzelfde gebeurt bij de andere ondernemingen van El Kaouakibi.

Ook haar politieke carrière dooft uit. Ze wordt op non-actief gezet door Open VLD en verlaat uiteindelijk zelf de partij.

Nog maar 2 jaar eerder was 'wit konijn' El Kaouakibi met veel bombarie binnengehaald als co-lijsttrekker op de Antwerpse lijst, samen met Bart Somers. 

Let's Go Urban werd op dat moment door politici, overheden en bedrijven gezien als een succesverhaal en El Kaouakibi als hét voorbeeld van sociaal ondernemerschap. Ze krijgt in de jaren 2010 onderscheidingen, zetelt in bestuursorganen en wordt een veelgevraagde spreker.

Ook de overheid heeft jarenlang veel vertrouwen in het project. De stad Antwerpen investeert miljoenen euro's in de huisvesting van Let's Go Urban en verschillende overheden kennen subsidies toe voor de werking.

Na haar ontslag bij Open VLD blijft El Kaouakibi zetelen als onafhankelijk lid van het Vlaams Parlement tot het einde van de legislatuur in 2024. In de praktijk is haar politieke activiteit zeer beperkt. Ze is gedurende lange periodes afwezig wegens ziekte.

Daarna wordt het stil. De ex-politica blijft de laatste jaren uit de schijnwerpers. Uit haar Instagrampagina valt op te maken dat ze zich bezighoudt met coaching. 

El Kaouakibi zal hoogstwaarschijnlijk zelf aanwezig zijn in de rechtbank. Volgens haar advocaat kijkt ze ernaar uit. "Ze heeft 6 jaar lang gezwegen en alles ondergaan. Nu is het moment om haar verdediging te voeren, op het forum waar dat hoort."

Nadat het schandaal was uitgebroken, erkende ze wel dat er fouten en tekortkomingen waren binnen de organisatiestructuur, maar ze ontkende dat ze bewust overheidsgeld misbruikte. Ze stelde dat haar organisaties in de loop der jaren sterk groeiden en dat het beheer daardoor bijzonder complex werd. 

Wat haar advocaat precies gaat pleiten, zal in de rechtbank duidelijk worden. Maar dat hij zal aankaarten dat de redelijke termijn overschreden is, ligt voor de hand. 

Tussen de eerste onthullingen in 2021 en het proces ligt bijna 6 jaar. Waarom heeft het zo lang geduurd?

Dat heeft te maken met de omvang en complexiteit van het onderzoek. Het gerecht onderzocht duizenden documenten, facturen en subsidiedossiers. Daarnaast volgden verschillende juridische procedures, beroepsmogelijkheden en bijkomende onderzoeken.

In oktober 2024 besliste de raadkamer dat er voldoende aanwijzingen waren om El Kaouakibi, haar partner en de inmiddels failliete vzw Let's Go Urban naar de correctionele rechtbank te verwijzen.

Vervolgens was er alsnog 2 jaar vertraging, omdat de Vlaamse Gemeenschap, een van de burgerlijke partijen, vond dat er ook sprake was van misbruik van vennootschapsgoederen. Dat zou de aanklacht nog verzwaren. Maar de procedure strandde uiteindelijk bij het Hof van Cassatie. 

El Kaouakibi staat samen met haar partner terecht voor schriftvervalsing en subsidiefraude. Volgens het parket zijn valse facturen of overeenkomsten gebruikt om subsidies te verkrijgen voor Let's Go Urban. Die middelen zouden vervolgens geheel of gedeeltelijk zijn doorgestort naar andere vennootschappen die gelinkt waren aan El Kaouakibi en haar omgeving. 

De maximale straf voor subsidiefraude bedraagt 5 jaar gevangenisstraf en 800.000 euro boete. Of het openbaar ministerie dat ook vraagt, moet nog blijken. Het zou ook voor een voorwaardelijke straf kunnen gaan. 

De grootste schuldeisers zijn de Vlaamse Gemeenschap en de stad Antwerpen, die de subsidies toekenden. Samen willen ze zo'n 525.000 euro terug: ongeveer 215.000 euro voor de Vlaamse Gemeenschap en ruim 310.000 euro voor de stad Antwerpen.

Ook curatoren Annemie Moens en Benjamin Vande Casteele, die het faillissement van Let's Go Urban afhandelen, zijn burgerlijke partij op het proces. Hoeveel zij precies willen terugvorderen om de schulden te dempen, zal afhangen van de andere partijen en van de rechter.

"Het belangrijkste is dat we zoveel mogelijk recupereren. Of dat nu via de curatoren gaat of rechtstreeks naar de overheden, dat is aan de rechtbank om te beslissen", zegt Moens. 

Na de zaak-El Kaouakibi werd het toezicht op subsidies aangescherpt. Vlaanderen richtte in 2023 het systeem van 'Verstrengd Toezicht Subsidies' op, waardoor de Inspectie van Financiën gerichter audits kan uitvoeren bij organisaties die Vlaamse subsidies ontvangen.

Er bestaat nu ook een algemeen subsidieregister. En sinds kort zijn er strengere sancties mogelijk. Naast terugbetaling van het ontvangen geld kunnen administratieve boetes opgelegd worden tot 800.000 euro.