"Anoniem bevallen is geen lichtzinnige beslissing", aldus VRT NWS-journalist Fatma Taspinar, die in een nieuwe 3-delige docureeks ('Sous X') moeders aan het woord laat die die moeilijke stap namen, maar ook kinderen die al heel hun leven op zoek zijn naar hun roots. In België mag het niet, dus trekken moeders die anoniem willen bevallen daarvoor naar Frankrijk. Dat moet anders kunnen, vindt Taspinar.
Moet anoniem of discreet bevallen ook in België kunnen? Fatma Taspinar: "Kind afstaan doe je niet zomaar"
Nils Schillewaert
Gepubliceerd:
Vanavond, om 21.25 uur, is de eerste aflevering van 'Sous X' te zien op VRT Canvas. De titel van de docureeks verwijst naar de geboorteakte van de kinderen van moeders die in Frankrijk anoniem bevallen.
Waar normaal de naam van de moeder staat, wordt een symbolische X geplaatst. In het Frans spreekt men over 'accouchement sous x', een 'bevalling onder x'.
"Achter elke anonieme bevalling zit een verhaal": de trailer van 'Sous X'
In de docureeks komen zowel de moeders als de kinderen aan het woord. "Er zijn altijd situaties mogelijk waarop anonimiteit voor een moeder belangrijk kan zijn", belicht Taspinar het standpunt van enkele moeders die in de reeks getuigen. Maar ze begrijpt natuurlijk ook dat kinderen willen weten wie hun moeder is.
"Er is geen juist of fout", benadrukt Taspinar. "Het was voor ons belangrijk om beide standpunten in de reeks aan bod te laten komen."
600 vrouwen per jaar
In de eerste aflevering worden we meteen geconfronteerd met verhalen uit het verleden waar heel wat vraagtekens bij te plaatsen zijn. Zo blijkt dat het niet altijd de moeders zelf waren die kozen voor anonieme bevallingen. Dat gebeurde ook regelmatig onder druk van de familie of de kerk.
"Maar het is te gemakkelijk om gewoon te zeggen: 'Amai, schandalig wat ze vroeger deden'", vindt Taspinar. "Wij maken ook de vergelijking met vandaag. Want het gebeurt nog steeds."
Ze bezocht in de reeks een ziekenhuis in Frankrijk waar vrouwen anoniem kunnen bevallen. "Dat was slechts een uurtje rijden. Dus de kans is groot dat daar ook nog Belgen heengaan." Uit de officiële cijfers blijkt dat elk jaar in Frankrijk nog 600 vrouwen anoniem bevallen. Dat cijfer is hoogstwaarschijnlijk een onderschatting.
Verboden in België
Bij ons is anoniem bevallen strikt verboden. En daar stelt Taspinar zich na het maken van de reeks vragen bij.
"Er is in ons land geen enkele bescherming voor moeders die - om welke reden dan ook - niet voor hun kind zorgen. Ja, er zijn adoptieprocedures, maar soms willen moeders niet dat geweten is dat ze zwanger zijn, omdat ze bijvoorbeeld verkracht zijn of in een gewelddadige situatie zitten."
"Wij hebben ook de vondelingenschuif, maar ook dat is eigenlijk niet legaal. Een moeder die haar kind daar achterlaat, is volgens de letter van de wet strafbaar. Maar het wordt gedoogd, en ze worden dus niet bestraft."
Ik stelde me voor dat ik daar zou staan met mijn dochter. Dat doe je niet zomaar
Fatma Taspinar ging voor 'Sous X' kort na haar bevalling naar de vondelingenschuif in Borgerhout
Het systeem bij ons vertoont ook op andere vlakken tekorten, vindt Taspinar. "Je moet ten eerste al weten dat zo'n schuif bestaat, en je moet er dan ook nog eens geraken."
De journaliste werd zelf mama tijdens het maken van de reeks en stond tijdens de opnames kort na de geboorte van haar dochtertje zelf aan de vondelingenschuif in Borgerhout. "Die ervaring werd voor mij plots heel tastbaar. Ik stelde me voor dat ik daar zou staan met mijn dochter. Dat doe je niet zomaar."
Discreet bevallen
De makers van 'Sous X' nemen geen standpunt in, maar hopen wel dat de reeks de deur opent voor een debat over het thema. Op politiek vlak lijkt de eerste stap al gezet te zijn.
De federale regering zou dit jaar nog een pakket van ethische dossiers op tafel leggen, waaronder de mogelijkheid om 'discreet’ te bevallen. Bij een discrete bevalling worden identiteitsgegevens van de moeder door een onafhankelijke instantie bewaard. Het kind zou dan om die gegevens kunnen vragen wanneer het meerderjarig is.
"Ik hoop dat het thema dankzij deze reeks in de politiek, maar ook daarbuiten, iets meer bespreekbaar wordt. En dat mensen begrip zullen tonen voor beide kanten van het verhaal."
