70 dagen premier Andy Burnham: zette hij de beloofde koerswijziging in voor het Verenigd Koninkrijk?

Flashback naar exact een jaar geleden. Toen zat de sfeer in Liverpool op het partijcongres van Labour onder het vriespunt. Minder dan een jaar na zijn overtuigende verkiezingsoverwinning was Keir Starmer een van de minst populaire premiers van het Verenigd Koninkrijk. Schandalen in zijn regering, onpopulaire maatregelen en harde besparingen straalden negatief af op zijn imago. Starmer zelf kreeg het verwijt dat hij geen visie had. Op de achtergrond was Reform UK, de partij van oproerkraaier Nigel Farage, bezig aan een steile klim in de peilingen. 

Ook toen al ging de naam van Andy Burnham over de tongen. Onbekend in het buitenland, maar in het Verenigd Koninkrijk gekend als ambitieuze burgemeester van Manchester en 'koning van het noorden'. "Labour is toe aan een koerswijziging", zei hij talloze interviews in de marge van het partijcongres, "en ik zie het wel zitten om die nieuwe koers te bepalen".

Het was wachten op de spectaculaire nederlaag van Labour tijdens de lokale verkiezingen begin mei voor hij Starmer van zijn troon kon stoten. 

Op zondag werd premier Burnham - in zwart T-shirt en sportjasje- opgewacht door een erehaag die hem onthaalde op applaus en gejuich. "We moeten met dit land een nieuwe richting uit", zei hij bij zijn aankomst op het partijcongres. "Economische groei in elke stad en gemeente en hoop in alle harten. Dat is waar de Labour-partij onder mijn leiderschap voor zal staan". 

Wat je Burnham alvast niet kan verwijten is een gebrek aan visie. Of communicatieve vaardigheden. De afgelopen 2 maanden sprak hij bijna elke dag de Britten toe, via alle mogelijke socialemediakanalen. Zelden vanuit zijn statige ambtswoning in Downing Street, maar vanuit pubs, busstations, fabrieken en voetbalstadions (Burnham is een fervente supporter van Everton in Liverpool) in het hele land. 

Bijna elke week lanceerde hij een nieuw plan of een nieuwe beleidsmaatregel: meer autonomie voor lokale besturen, verlaging van de energiefactuur voor gezinnen, minder onroerende voorheffing voor pubs, verenigingen en culturele centra, nieuwe fondsen voor de steden om leegstand in de stadcentra tegen te gaan, renteloze leningen voor de aankoop van een eerste woning, enzoverder. En zijn laatste plan: een universeel systeem voor sociale zorg, vergelijkbaar met de gezondheidszorg.

Ook kleine wetsaanpassingen kondigt hij zelf aan op sociale media: de verlaging van de prijs van een busrit naar 2 pond, het makkelijker opzeggen van digitale abonnementen, 2 weken verlof voor koppels die een vroege miskraam meemaken, boetes voor winkels die valse promoties aankondigen. De meeste maatregelen vallen in een van twee categorieën: decentralisering van de macht vanuit Westminster naar de regio's en het aanpakken van de levensduurte. 

Onder een van zijn vele posts op Facebook schrijft Philip Armstrong uit Prudhoe bij Newcastle: "Eindelijk hebben we een regering die geleid wordt door iemand die op de eerste plaats aan de mensen denkt. Ik ben 58 en ga bij de volgende verkiezing voor het eerst in mijn leven voor Labour stemmen!"

Maar Burnham krijgt niet alleen lof toegezwaaid. Bij het radicaal-rechtse Reform UK klinkt het dat de maatregelen die hij voorstelt Groot-Brittannië financieel ten gronde zullen richten en zullen leiden tot belastingverhogingen voor de werkende klasse. "Meer macht voor de burgemeesters gaat de bootvluchtelingen niet tegenhouden" reageerde kopman Nigel Farage op een recente toespraak van Burnham, "en het gaat ook de staatsschuld niet oplossen". 

Bij de conservatieve Tory-partij vrezen ze dat de jaren '70 terug zijn, een decennium met torenhoge overheidsuitgaven. "Burnham lijkt te denken dat de jaren '70 de glorietijd waren van het Verenigd Koninkrijk", zei Tory-voorzitter Kevin Hollinrake. "Ik herinner me de jaren '70: echt leuk was het hier toen niet. De inflatie bedroeg 24 procent en we moesten bij het IMF aankloppen voor een noodlening." 

Bij Burnhams eerste ontmoeting met de Amerikaanse president Trump vorige week in New York was de conservatieve krant The Daily Telegraph vernietigend. Podcasthost Tim Stanley noemde hem "nerveus, onvoorbereid en mogelijk ondergekwalificeerd", een ex-burgemeester die totaal miscast is in zijn rol als premier. 

"Het is alsof je vader een wedstrijd heeft gewonnen 'word premier voor 1 week' op de achterkant van een doos cornflakes" dixit Stanley. "En het hemd dat hij aanhad was gekreukt, alsof hij op vakantie vertrok", vulde co-host Camilla Tominey aan. 

Maar ook binnen Labour worden de eerste barstjes zichtbaar. BBC-analyst Laura Kuenssberg had het over een spelletje touwtrekken, met Andy Burnham als de zakdoek in het midden van het touw. Aan de ene kant de linkervleugel van de partij, aan de andere kant de rechtervleugel. 

"Aan de linkerkant van Labour heb je mensen die zeggen: aha, Burnham is er een van ons, eindelijk kunnen we mensen geven wat ze nodig hebben, aan de rechtervleugel van de partij zeggen ze: wacht eens even, hoe gaan we dat betalen?" 

De scherpste waarschuwing kwam 2 weken geleden van Richard Walker, eigenaar van de Iceland-supermarktketen en voormalig adviseur van premier Starmer. "Burnham moet ophouden met Sinterklaas te spelen en dringend wat minder populair worden. Britse bedrijven zijn geen spaarvarkens die voortdurend geplunderd kunnen worden. Het moment van de waarheid komt eraan".

Dat moment van de waarheid is 28 oktober, de dag waarop Burnhams minister van Financiën John Healey de nieuwe begroting zal voorstellen in het Lagerhuis. Hoe zal de regering alle nieuwe sociale initiatieven financieren zonder de belastingen te verhogen? Hoe zal ze zorgen voor meer economische groei zonder de begroting te laten ontsporen? 

Tijdens de Labour-conferentie lichtte minister Healey gisteren al een tip van de sluier op: investeringen in defensie en technologie moeten de economie weer vaart geven. En de ongeveer 1 miljoen werkloze Britse jongeren moeten terug aan het werk. Critici noemen de plannen "rijk aan optimisme, maar arm aan details". 

Nog een manier waarop Burnham zijn plannen wil realiseren is door opnieuw naar olie te gaan boren in de Noordzee. Op dit ogenblik liggen de grote olie- en gasvelden ten westen van de Shetlandeilanden en ten oosten van Aberdeen stil, door juridische procedures over de milieu-impact. Burnham wil de productie terug opstarten.

Het is een omstreden plan, na een hete zomer waarin ook het Verenigd Koninkrijk tot ver in Schotland geteisterd werd door natuurbranden. Burnham noemt het pragmatisme. "We zullen nog een tijd afhankelijk zijn van gas en olie. De vraag is dus eerder waar die grondstoffen vandaan zullen komen. Wij hebben hier de bronnen liggen. Wanneer mensen het zwaar hebben, kun je dat niet negeren." 

De plannen stuiten op zware kritiek van de Green Party, de belangrijkste oppositiepartij van Labour op links, een partij die het net zoals Reform UK opvallend goed deed bij de lokale verkiezingen. De partij heeft het over "klimaatvandalisme" en "een historische fout". De milieuvleugel van Labour - jawel, die bestaat ook - vreest dat de uitvoering van de plannen vooral jonge kiezers in de armen van de Green Party zal drijven.

Vandaag wil Burnham zijn achterban op het Labour-congres overtuigen met een toespraak die in het teken staat van hoop en optimisme. Afwachten of de rest van de Britten even enthousiast blijkt. Het wordt een ingewikkeld partijtje touwtrekken in het Verenigd Koninkrijk de volgende maanden.