In Noord-Ierland heeft de protestantse, pro-Britse Oranjeorde de toelating gekregen om met zijn omstreden Oranjemars door een Iers-nationalistische, katholieke buurt te wandelen. Dat heeft een rechtbank in beroep aangekondigd, na een lange juridische strijd. Demonstranten hebben de route afgesloten, zo ook de Noord-Ierse premier Michelle O'Neill.
Omstreden Oranjemars in Noord-Ierland mag voor eerst in 30 jaar opnieuw door katholieke wijk, maar demonstranten blokkeren route
Maarten Bockstaele
Gepubliceerd:
De Oranjeorde wil de Oranjemars door Garvaghy Road in Portadown laten lopen. Met zo'n Oranjemars wil de orde de overwinning van Willem van Oranje (protestants) vieren op koning James II (een katholiek) tijdens de Slag aan de Boyne in 1690. Nochtans is Portadown een buurt waar voornamelijk Iers-nationalistische en katholieke Noord-Ieren wonen.
De aankondiging van de nieuwe route was de start van een lange juridische strijd. Eerst had de Paradecommissie toestemming gegeven om de optocht te laten doorgaan. De buurtbewoners gingen in beroep en kregen gelijk van het Noord-Ierse Hooggerechtshof, dat oordeelde dat het "langdurige geschil het risico met zich meebrengt dat de situatie in volledig Noord-Ierland escaleert".
De Oranjeorde besloot tegen die laatste beslissing in beroep te gaan en haalt nu zijn slag thuis. Het Hof van Beroep heeft het verbod tijdelijk opgeheven, waardoor de parade vandaag toch kan doorgaan. Tot grote vreugde van de unionisten in het gebied, maar tot woede van de republikeinen en nationalisten. Het is de eerste keer in 30 jaar tijd dat de mars opnieuw door die wijk mag lopen.
Uit protest tegen de optocht zijn honderden mensen samengekomen aan Garvaghy Road, in een poging om de mars tegen te houden. Op foto's is te zien hoe demonstranten de armen in elkaar haken om de toegang tot de buurt te ontzeggen.
Ook de Noord-Ierse premier Michelle O'Neill heeft zich bij de demonstranten aangesloten. Als lid van de nationalistische partij Sinn Féin is zij niet te spreken over de uitspraak van het Hof van Beroep. Ze vindt dat "de uitspraak het hele vredesproces in vraag stelt".
"Wat is het nut als bepaalde mensen geen waarde hechten aan rechten? Als ze 28 jaar aan vooruitgang ongedaan willen maken?"
"Ik kan je zeggen wat wij willen bereiken. We willen naar de toekomst. We willen vrede en vooruitgang bouwen. We gaan niet toestaan dat sommige mensen ons 28 jaar terug in de tijd katapulteren", klinkt het bij O'Neill.
Protest tegen de Oranjemars in Portadown
De betogers vormen een mensenketting.
Enkele betogers aan Garvaghy Road.
Sommige demonstranten dragen gezichtsbedekkende kleren.
De Noord-Ierse premier Michelle O'Neill tussen het protest.
Demonstranten zwaaien met Ierse vlaggen.
De acties lijken te werken. Het was de bedoeling dat de Oranjeorde om 8 uur 's ochtends lokale tijd zou vertrekken, maar dat is nog steeds niet gebeurd. De Oranjemannen zijn samengekomen aan Dumcree, waar ze wachten op het advies van de politie om aan de optocht te kunnen beginnen.
De zaak leidt ook tot verdeeldheid onder de politieke partijen. Verschillende Noord-Ierse politici vinden het niet kunnen dat premier O'Neill zich heeft aangesloten bij het protest. Zij spreken over "olie op het vuur gooien" en eisen dat de premier zich terugtrekt uit de menigte.
Ondertussen heeft de Britse minister voor Noord-Ierland Chris Bryant aangekondigd dat hij naar het gebied trekt. "Ik zou de mensen - aan beide kanten - aanraden om mee te werken met de politie", laat Bryant weten bij vertrek.
Ook de Britse premier Andy Burnham roept ondertussen op tot kalmte.
'The Troubles' en het Goedevrijdagakkoord
De periode van 'The Troubles' duurt ongeveer van 1968 tot 1998. Er zijn de protestantse inwoners - de meerderheid - die voorstander zijn van de 'Union' met Groot-Brittannië en de katholieken of nationalisten van wie de meesten een Verenigd Ierland willen. Beide zijden richten gewapende milities op, zoals het IRA (Irish Republican Army) en aan unionistische kant het UDA (Ulster Defence Association).
In totaal komen door het conflict zeker 3.500 tot 3.700 mensen om het leven. Een van de ergste incidenten vindt plaats op "Bloody Sunday" in januari 1972, wanneer Britse soldaten 14 ongewapende burgers doodschieten op een manifestatie in Derry. Datzelfde jaar voert het "provisional IRA" - een afsplitsing van het IRA - 1.300 bomaanslagen uit en doodt daarbij minstens 100 leden van de Britse veiligheidsdiensten.
Op 10 april 1998 tekenen alle partijen het Goedevrijdagakkoord. Centraal in het akkoord is de clausule dat het bestuur en de toekomst van Noord-Ierland in de handen van de bevolking liggen. Nationalisten en unionisten delen vanaf nu de macht in de regering en het parlement in Stormont, in Belfast. Zowel Londen als Dublin krijgen een adviserende rol en de paramilitaire groepen leveren hun wapens in. Noord-Ierland blijft een deel van het Verenigd Koninkrijk tot een meerderheid van de bevolking daar anders over stemt.
