"Mensen eten gras, duiven en honden": door Rusland bezet Oekraïens stadje balanceert op rand van hongersnood

De Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken Andri Sybiha hekelde begin deze week in een videoboodschap op zijn sociale media opnieuw de "volledige blokkade" van Olesjky, een stadje in de provincie Cherson met een vooroorlogse bevolking van 24.000.

Olesjky ligt op de linkeroever van de Dnjepr en is sinds februari 2022 in handen van de Russen. Aan de overkant van de rivier, op een kleine 10 kilometer van Olesjky, ligt de provinciehoofdstad Cherson. Ook die werd in het begin van de oorlog bezet, maar is sinds november 2022 opnieuw in Oekraïense handen.

Voor de oorlog woonden er in Olesjky en omgeving zo'n 40.000 mensen. Vandaag wonen er nog zo'n 1.500 mensen in Olesjky zelf, schatten vrijwilligers, onder wie 40 kinderen. In de dorpen errond wonen nog eens 4.000 mensen, onder wie 150 kinderen. 

Al die mensen leven in erbarmelijke omstandigheden, klaagt Sybiha aan. Niet alleen in zijn videoboodschap, maar afgelopen woensdag ook tijdens een bijeenkomst van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. Sybiha riep de andere leden op om van Rusland te eisen dat het een humanitaire corridor opent. "Moskou is de enige oorzaak van deze catastrofe en het enige obstakel om ze te beëindigen."

Oekraïne probeert al maandenlang zo'n humanitaire corridor te openen, maar het Russische leger geeft niet thuis. Zelfs na een noodkreet bij het Internationale Rode Kruis hebben onderhandelingen nog altijd nergens toe geleid.

Volgens de Oekraïense overheid sterven de 5.000 à 6.000 inwoners in het stadje en de omliggende dorpen van honger en kou. Ook de VN-missie die toezicht houdt op de naleving van de mensenrechten in Oekraïne zegt dat de inwoners al maanden "een zeer beperkte" toegang tot basisbenodigdheden hebben.

Op basis van gesprekken met de lokale bevolking, hun familieleden en vrijwilligers kreeg de Oekraïense krant Ukrainska Pravda een beter zicht op wat er aan de hand is in het stadje. "Mensen maken soep van gras, voor zichzelf en voor hun dieren", getuigt iemand. Sommigen vangen duiven of fazanten, maar er is ook sprake van mensen die hun hond opeten.

"Een van de inwoners, Alya, overleeft enkel op thee met honing", gaf Sybiha als voorbeeld tijdens de bijeenkomst van de VN-Veiligheidsraad. "Als jullie maar 1 ding onthouden van deze bijeenkomst, onthoud dan Olesjky. Hoor hun schreeuw om hulp", sprak de minister de aanwezigen toe. 

De laatste keer dat er voedsel werd geleverd in het stadje was op 26 mei. Olesjky ligt nochtans op slechts enkele kilometers van door Oekraïne gecontroleerd gebied, maar alle wegen ernaartoe zijn door Russen van mijnen voorzien. Wie toch probeert om het stadje met vrachtwagens te bereiken, wordt door het Russische leger onder vuur genomen en kan niet anders dan rechtsomkeer maken.

Sommige mensen proberen te voet Radensk te bereiken, zo'n 20 kilometer van Olesjky, om daar inkopen te doen. Maar het is een lange tocht van 5 uur en er zwermen voortdurend Russische drones rond. De Oekraïners lopen ook het gevaar overvallen te worden door Russische soldaten, die zelf ook geen overvloed aan eten hebben.

Olesjky kampt niet alleen met een tekort aan voedsel en medicijnen. Het stadje zit ook al 3 jaar zonder elektriciteit, gas en drinkwater nadat de Russen de dam van de Kachovka-waterkrachtcentrale hebben opgeblazen, waardoor een deel van de regio ook onder water liep.

Omdat er geen of amper elektriciteit is, hebben sommige mensen maandenlang geen contact met familieleden buiten het stadje. Af en toe kunnen sommige inwoners hun telefoon opladen via een generator, waardoor ze heel even kunnen bellen of een kort bericht kunnen sturen.

Ook al is het beschadigd, het ziekenhuis in Olesjky is het enige belangrijke gebouw dat nog iets of wat werkt, maar het kan niet altijd eerste hulp bieden. De brandstof voor de generatoren raakt ook op. Aanvankelijk konden inwoners er ook nog een beetje eten krijgen, maar ook dat lukt nu nog amper.

Ziekenwagens rijden er ook niet meer uit, omdat de straten van het stadje bezaaid zijn met mijnen. Mensen brengen hun dierbaren naar het ziekenhuis in een kruiwagen, kreeg Ukrainska Pravda te horen. Een mortuarium is er niet meer, lichamen worden in de kelder opgeslagen. Sommige lichamen liggen er naar verluidt al meer dan 4 maanden.

Het Kremlin erkende begin deze week dat Olesjky "kritieke problemen" heeft met de toelevering van eten en medicijnen, maar voegde eraan toe dat het Russische leger eraan werkt om die op te lossen.

In Olesjky zijn geen Oekraïense militairen meer aanwezig. Zij houden het stadje in de gaten van aan de overkant van de rivier. Ukrainska Pravda merkt op dat het Rusland goed uitkomt dat die duizenden overgebleven inwoners in het stadje blijven, omdat het leger hen als een menselijk schild kan gebruiken.

De Conventie van Genève schrijft nochtans voor dat een bezettende macht verantwoordelijk is voor de bevolking in bezet gebied. De bezetters moeten de inwoners van voedsel en gezondheidszorg voorzien en er moeten goede sanitaire omstandigheden zijn. Het is echter niet de eerste keer dat Rusland internationale regels naast zich neerlegt.

De lokale inwoners verwachten dan ook niet dat er snel een humanitaire corridor zal worden geopend, schrijft Ukrainska Pravda. Volgens het Oekraïense militaire bestuur van Olesjky gaat het er al lang niet meer om dat sommige families wel en andere geen eten hebben. "Iedereen heeft honger. De situatie wordt niet elke dag erger, maar elk uur."

Het belooft voor heel veel plaatsen in Oekraïne weer een harde winter te worden, maar voor Olesjky en omgeving des te meer. Ook het Holodomor Museum in Kiev, dat zich toelegt op onderzoek naar de geschiedenis van de Holodomor-genocide in Oekraïne in de jaren 30, roept de internationale gemeenschap daarom op om de situatie in Olesjky "niet te negeren". "We zijn ervan overtuigd dat stilte omtrent een enorme humanitaire crisis onaanvaardbaar is."