Bewoners van eilandstaten die bedreigd worden door de zeespiegelstijging, kunnen hun nationaliteit behouden, ook nadat hun land verdwenen is. En die landen zullen ook hun grenzen mogen behouden. Dat hebben alle VN-lidstaten beslist op de Algemene Vergadering in New York. De verklaring is niet bindend, maar wel een belangrijk politiek signaal.
Bewoners van eilanden die opgeslokt worden door de zee, kunnen hun nationaliteit behouden, beslist VN
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Als je land opgeslokt wordt door de stijging van de zeespiegel, is het dan nog een land? En ben jij dan nog een inwoner van dat land?
Voor ons Belgen klinkt het misschien als een absurde denkoefening. Maar voor kleine eilandstaatjes als Tuvalu of de Marshall-eilanden, in de Stille Oceaan, is het bittere ernst. Die voeren al jarenlang een bittere strijd voor erkenning van hun lot. Ze hebben immers vaak zelf amper bijgedragen aan de klimaatverandering die de zeespiegelstijging veroorzaakt, maar zijn er wel het eerste slachtoffer van.
Waarom stijgt de zeespiegel? De stijging van de zeespiegel is een gevolg van de klimaatverandering. Doordat ijskappen op land afsmelten en er zo water in zee belandt, en warm water uitzet, komt het zeewater steeds hoger. Volgens cijfers van de is de zeespiegel sinds 1993 gemiddeld met 14 centimeter gestegen.
Dat klinkt misschien als weinig, maar voor eilanden die vlak boven zeeniveau liggen, is dat erg veel. Die krijgen nu te kampen met fors meer overstromingen dan enkele decennia geleden. Bovendien zal de zeespiegel nog honderden jaren blijven doorgaan, zelfs al wordt de klimaatverstoring bedwongen.
Deze week heeft die coalitie van kleine eilandstaten een opsteker binnengehaald op de Algemene Vergadering in New York. Daar hebben alle VN-lidstaten een verklaring aangenomen die bepaalt dat landen die territorium verliezen aan de zee, hun grenzen behouden. Ook als ze helemaal overspoeld zouden worden, blijven die grenzen gelden. Andere landen zouden er dus niet zomaar kunnen gaan vissen, om maar iets te zeggen.
En ook belangrijk voor de inwoners: als hun land zou verdwijnen, blijft het juridisch gezien bestaan. Daardoor worden klimaatvluchtelingen, die hun land moeten verlaten omdat het verzwolgen is, niet staatloos.
Ook Trump ging akkoord
Een VN-verklaring is niet wettelijk bindend. Maar het is wel een belangrijk politiek signaal. Het bevestigt onder andere een uitspraak van het vorig jaar, die bepaalde dat staten die een stuk van hun grondgebied verliezen, daarom nog niet hun statuut als staat verliezen.
Het is ook een opmerkelijk geval van eensgezindheid op de Algemene Vergadering dit jaar, waar onder anderen de Amerikaanse president Trump en de Israëlische eerste minister Netanyahu controversiële toespraken hielden. Zelfs de Verenigde Staten, die onder Trump zoveel mogelijk internationale klimaatactie proberen te dwarsbomen, stemden in met de verklaring.
Dat komt doordat zo goed als alle landen er baat bij hebben. Tenminste, dat denkt Bryce Rudyk, een jurist en adviseur van de coalitie van kleine eilandstaten, bij de klimaatwebsite Grisk. "Iedereen zal land verliezen, en niemand wil oceaanterritorium kwijt." Hij wijst erop dat ook sommige rijke landen de controle over oliebronnen, mineralen of windenergie op zee dreigen te verliezen als hun grenzen zouden opschuiven met de stijgende zeespiegel.
António Guterres, die bezig is aan zijn laatste weken als secretaris-generaal van de Verenigde Naties, noemde de verklaring "een mijlpaal die nu vertaald moet worden naar actie". De huidige verklaring moet volgens hem leiden tot een bindend verdrag. "We kunnen niet toestaan dat landen en culturen verdwijnen onder de golven. De SOS is uitgestuurd. De wereld moet antwoorden."
