"Onder de grap zit een enge werkelijkheid": wordt Trump een dictator?

Een mediaban, een staatszender, stromannen overal en een ramkoers met de rechterlijke macht: wie het nieuws niet volgt, zou makkelijk kunnen denken dat we de situatie in een dictatuur beschrijven. En toch is het precies wat er aan de hand is in Amerika.

"We mogen als westerse landen niet zelfingenomen zijn en denken dat het bij ons niet kan gebeuren. Wat we verworven hebben, kunnen we ook snel verliezen", waarschuwt Chams Eddine Zaougui. Hij is journalist, opiniemaker en arabist en schreef al verschillende analyses over politiek machtsmisbruik en autoritair leiderschap, alsook het boek 'Dictators'. En nu is er met 'Machtskunstenaar' dus ook een karakterstudie van Donald Trump. 

"De klassieke dictaturen in het Midden-Oosten die ik in mijn vorige boek bestudeerde, hebben doorgaans geen wortels in democratie", zegt de auteur. "Het zijn vaak landen met een koloniaal verleden, met een mindset van repressie en angst. De eerste pogingen tot democratie daar waren doodgeboren kinderen."

"In Amerika ligt het anders: dat is de oudste moderne democratie ter wereld. En dus gaan we er in het Westen genoegzaam van uit dat het daar niet zo'n vaart zal lopen. Misschien niet, maar het is wel opvallend hoe akelig snel het tij daar alsnog aan het keren is."

En het is één man die dat tij doet keren, zijn naam is Donald Trump.

"Je mag de man verachten, maar je kan er niet omheen dat hij een verbijsterende politieke kracht is. Het is akelig om te zien hoe snel hij de macht naar zich toe weet te trekken, zeker in zijn tweede ambtstermijn. Hij noemt de media de vijand van het volk, intimideert universiteiten en heeft machtige instellingen volledig in zijn greep."

Met dat laatste doelt Zaougui op de FBI en het Ministerie van Justitie. "Bij de FBI heeft hij Kash Patel aan het hoofd gezet, die is schokkend incompetent, maar ook slaafs trouw aan Trump. De minister van Justitie is zijn voormalige privéadvocaat. Zij hebben allebei van Trump de opdracht gekregen om achter zijn vijanden aan te gaan."

Trump is niet de eerste Amerikaanse president die overheidsinstanties misbruikt om zijn persoonlijke belangen te dienen. "Nixon deed dat ook, maar met 2 belangrijke verschillen: hij deed het in het geniep en is toen het uitkwam moeten opstappen. Trump daarentegen geeft publiekelijk en schaamteloos toe waar hij mee bezig is." In 2024 heeft het Amerikaanse Hooggerechtshof bijvoorbeeld geoordeeld dat Trump gedeeltelijke immuniteit geniet voor handelingen die binnen de exclusieve bevoegdheden van het presidentschap vallen.

"Van een president zou je verwachten dat hij de grondwet respecteert, integer is en weet dat bepaalde zaken onbetamelijk zijn om te doen. Trump houdt zich niet in. Het enige wat hem tegenhoudt, is het Hooggerechtshof dat hem af en toe nog terugfluit."

Trump liet ooit optekenen dat hij enkel op dag één van zijn tweede ambtstermijn dictator zou zijn.

"Hij zegt regelmatig al lachend dingen over zijn dictatorschap, maar onder de grap zit een enge werkelijkheid. Hij doet er alles aan om een dictator te worden." En dat doet hij volgens Zaougui met slechts één duidelijk doel voor ogen: absolute macht en absolute aandacht.

"De reden waarom Trump in de politiek is gegaan, is niet omdat hij plots briljante ideeën had over de richting die Amerika uit moest. Hij spreekt over 'America first', maar eigenlijk bedoelt hij vooral 'Trump first'. In die zin past hij niet in het rijtje dictators à la Stalin en Hitler, die granieten denkbeelden hadden."

"Voor hen is macht een manier om hun denkbeelden ingang te doen vinden bij de mensen. Dat heeft Trump niet. Hij is een politieke kameleon die de afgelopen decennia meermaals van partij gewisseld is. Zijn nalatenschap is geen stroming, maar een stijl. En die stijl zal misschien wel blijven bestaan."

De allergrootste motivatie van Trump is volgens Zaougui dus heel simpel: aandacht.

"Het is hem te doen om een rauwe, pure vorm van macht. Hij is opgekomen in de mediacultuur van de jaren '80, waarin wie aandacht had, ook macht had. Hij is daar meester in en heeft een obsessieve dwang om constant erkenning te krijgen en gezien te worden."

"Als Amerikaanse president staat hij op het grootste toneel ter wereld, met alle spotlights op hem gericht. De 2,5 jaar die hem nog resten op dat toneel zal hij gebruiken om ervoor te zorgen dat zijn naam, die hij ooit in gouden letters op de Trump Towers liet zetten, ook in de geschiedenisboeken gedrukt zal staan."