Het bezoek van paus Leo XIV aan Frankrijk de komende 4 dagen is officieel een staatsbezoek, maar wie het programma leest, ziet meteen dat het iets anders is. Dit is geen diplomatieke dans, dit is een solovoorstelling. Leo XIV komt naar Frankrijk, maar op zijn voorwaarden. Hij bepaalt het ritme, de accenten en de symboliek. En hij liet en laat de Franse president Emmanuel Macron vooral níét bepalen hoe het bezoek eruitziet.
Paus Leo XIV bezoekt Frankrijk en neemt de regie in handen, tegen Macron in
Het doet wat denken aan de pausreis naar Spanje in juni. Toen bezocht de paus een land dat in enkele decennia tijd van katholieke natie naar geseculariseerde samenleving is verschoven. In Frankrijk is het deze keer niet anders. Spanje was min of meer een triomftocht, voor Leo moet Frankrijk hetzelfde opleveren.
Daarom kiest hij zélf voor een regie die bijna chirurgisch strak is. Hij houdt president Macron op afstand. Hij weigert politieke inkleuring of bemoeienissen vanuit het Élysée. Zijn missie in Frankrijk is niet politiek, maar spiritueel. Leo is daar. Beleefd, maar niet manipuleerbaar.
Begin jaren 80 noemde 70 procent van de Fransen zich nog katholiek. 4 decennia later is dat teruggevallen tot een goeie 30 procent. Teken des tijds. Een groot deel van de bevolking zegt geen religie te volgen of is uitgesproken atheïstisch. Tegelijk groeit de islam - door migratie en demografie - als zichtbare religieuze stroming in het publieke debat.
De Franse Kerk kampt (zoals in heel Europa) met te weinig priesterroepingen. Parochies worden samengevoegd, priesters bedienen steeds grotere gebieden. De Kerk is maatschappelijk verzwakt, maar niet verdwenen. Dat blijkt uit één opvallend iets: de openluchtmis voor jongeren in het Stade de France was in een halfuur tijd uitverkocht. In een geseculariseerd land is dat geen detail, maar een signaal.
Jongeren zoeken betekenis. En de paus weet dat en ziet daar een opening om de marketing van zijn Kerk door te duwen. En daarom heeft hij bepaald hoe het theaterstuk in 4 dagen/bedrijven gespeeld zal worden.
Macron op afstand
President Macron ontvangt de paus op de luchthaven en later in het Élysée, het presidentieel paleis. Zonder de klassieke Republikeinse Garde, Leo wou dat niet. Macron wou maar al te graag een staatslunch of -diner, maar daarvoor bedankte de paus.
Macron zal zelfs bij geen enkele misviering van de paus zijn. Niet toevallig. Leo wil geen president naast zich tijdens liturgische momenten. Geen politieke aanwezigheid die de sacrale ruimte binnendringt. Het is bijna van "laat mij gerust".
De Notre-Dame van Parijs, de kathedraal die als een feniks is opgerezen uit de as: verwoest in april 2019 en door steun van de Franse staat én steenrijke sponsors 7 jaar later alweer volop actief als toeristenlokker. Macron stelde voor om samen met de paus door de heropgebouwde kathedraal te wandelen. Een privégidsbeurt, zeg maar.
Macron wist goed genoeg welke historische beelden dat zou kunnen opleveren. Maar Leo weigerde. Hij bezoekt de kathedraal alleen, in stilte, met wat geestelijken en restauratie‑experts erbij. Geen president, geen politiek, geen co-branding. De paus bepaalt de betekenis van Notre-Dame. Niet het Élysée.
Op straat kiest Leo XIV voor nabijheid: door Parijs in de pausmobiel. De paus is zichtbaar, benaderbaar, midden in de stad, maar zonder presidentiële escorte. De égards en de toeters en bellen hoeft hij niet: hij kiest voor het volk, de gelovigen. De pausmobiel is een regie-instrument. De paus bepaalt wie hem ziet, wanneer en hoe, zonder inmenging van het Franse staatsprotocol.
Geen Légion d' Honneur
Macron wilde Leo XIV het Légion d’Honneur uitreiken, de hoogste Franse nationale onderscheiding. Een daad van respect, absoluut, maar ook een klassiek instrument van staatsdiplomatie. De paus bedankte ervoor. Beleefd, maar resoluut.
Het Légion d’Honneur verbindt de ontvanger met de Franse staat. Door het af te wijzen, bewaakt Leo XIV de universele positie van het pausambt: boven de nationale symboliek, boven politieke complimenten. De paus laat zich niet plaatsen in een verhaal van een land, de Heilige Stoel staat boven alles.
Eigen agenda
Volgens Franse media wilde Macron een waaier aan thema’s bespreken met de paus: Oekraïne, het Midden‑Oosten, Afrika, klimaat, AI, euthanasie… . Het zijn onderwerpen waarop hij graag internationale leiders positioneert om zijn eigen diplomatieke rol te versterken.
Maar Leo XIV beperkt het gesprek tot een korte tête-à-tête, in het Elysée. Daarna keert hij terug naar zijn eigen agenda: liturgie, ontmoeting met gelovigen, ook met slachtoffers van seksueel misbruik door geestelijken én een Europese boodschap in de stad Metz.
Het zijn zijn punten, het is zijn visie, het politieke spel wil hij niet meespelen. Al kun je ervan uitgaan dat Leo in zijn homilies de pijnpunten zal aanraken: de oorlogen in de wereld, de rol van de Kerk, het belang van het geloof, het seksueel misbruik dat in Frankrijk zeer aanwezig was in en rond de kerken, het belang van geopolitieke vrede. Hij kiest voor een diplomatie die draait om morele autoriteit.
Schuman
De route: Parijs, daarna Lourdes, wellicht dé bedevaartplaats in heel Europa, en dan nog Metz. Metz? Waarom daar, in die al bij al kleine en onbekende stad in het noordoosten van Frankrijk?
Ook weer Leo die de accenten legt; in Metz spreekt de paus bij het monument van Robert Schuman, de grondlegger van de Europese Unie. En weet dan dat Schuman op de kandidatenlijst staat om zalig verklaard te worden – al is er daarvoor een nog aan hem te linken mirakel nodig.
Leo gebruikt Schuman als moreel referentiepunt: een politicus die christelijke inspiratie koppelde aan Europese verzoening. De paus verbindt zo Europa met spirituele waarden, zonder het moment te politiseren.
Macron is aanwezig, meer zelfs, om toch een beetje een 'moment de gloire' te hebben, heeft hij alle Europese politieke leiders uitgenodigd, maar meer ook niet. De paus bepaalt, niet Macron.
Pauselijke autonomie
"Het is mijn moment", zal de paus gedacht hebben. In Frankrijk wil Leo tonen dat pauselijke autonomie geen abstract principe is. Hij wil zijn eigen verhaal schrijven en laat Macron niet meeschrijven.
En wees maar zeker, het wordt een triomftocht. Zeker de grote vieringen: de wake in een vol Stade de France, de missen op de Place de la Concorde waar honderdduizenden gelovigen worden verwacht, aan de grot in Lourdes én in Metz. Het zal de Franse katholieken even weer doen opveren.
En Macron? Hij zal op geen enkele mis aanwezig zijn, is al gezegd. Boos? Nukkig? Op zijn tenen getrapt? Peut-être. Al zwaait hij met de 'laïcité', de fragiele bepaling dat er een absolute scheiding moet zijn tussen Kerk en Staat, en zijn presidentiële rol die hem boven elke religie of overtuiging moet stellen.
Hoe dan ook… de paus reist en de paus bepaalt. Beleefd, maar krachtdadig. Maar of dat veel gelovigen zal doen terugkeren naar de (Franse) kerken, dat is nog maar de vraag.
