Het is vannacht geruisloos gepasseerd, maar het is officieel: de astronomische herfst op het noordelijke halfrond is begonnen. Om 2.05 uur onze tijd, om precies te zijn. Met een wetenschappelijke term heet dat de 'herfstequinox'. En nee, dat gebeurt niet elk jaar standaard op 21 september.
Astronomische herfst vandaag officieel begonnen: zo werkt de herfstequinox
Kathleen Heylen
Gepubliceerd:
Hoe werkt dat, zo'n equinox? Daarvoor moeten we kijken naar de manier waarop de aarde om de zon draait. De aardas staat daarbij schuin, in een hoek van ongeveer 23,5 graden ten opzichte van de lijn loodrecht op het vlak waarin de aarde om de zon draait.
Daardoor zijn de warmte en het licht van de zon ongelijk verdeeld over het noordelijke en zuidelijke halfrond van de aarde.
Terwijl de aarde in haar baan om de zon draait, lijkt de zon vanaf de aarde gezien in de loop van het jaar naar het noorden en het zuiden te verschuiven. Twee keer per jaar passeert de zon loodrecht boven de evenaar.
Het noordelijke en het zuidelijke halfrond krijgen op dat moment ongeveer evenveel licht. Het is ook het moment waarop de noord- en zuidpool tegelijk door de zon worden verlicht: de zon komt op de ene pool op en gaat aan de andere onder.
Herfstequinox niet standaard op 21 september
Vannacht was het dus een van die twee momenten: de herfstequinox. Het begin van de astronomische herfst op het noordelijke halfrond, het begin van de astronomische lente op het zuidelijke halfrond.
Na dit moment zal het zuidelijke halfrond steeds meer rechtstreeks zonlicht krijgen, de dagen worden langer. Wij hier op het noordelijke halfrond zullen het daarentegen met steeds minder zonlicht moeten doen.
Het tegenovergestelde gebeurt tijdens de lente-equinox in maart. Dan begint bij ons de lente en kan het zuidelijke halfrond zich verheugen op de herfst.
Meteorologische seizoenen
Naast astronomische seizoenen bestaat er ook zoiets als meteorologische seizoenen. Meteorologen (weerkundigen) verdelen het jaar in seizoenen van 3 maanden, op basis van de jaarlijkse temperatuurcycli.
Volgens de meteorologische kalender begint de lente op 1 maart, de zomer op 1 juni, de herfst op 1 september en de winter op 1 december. Het laat weerkundigen toe om gegevens makkelijker met elkaar te vergelijken.
De aarde draait in een ellipsvormige baan om de zon. Als de aarde het verst van de zon staat, in de zomer op het noordelijke halfrond, dan beweegt ze trager. Als de aarde dichter bij de zon staat, beweegt ze sneller. Daardoor duurt de zomer net iets langer dan de winter.
En daarom begint de herfst ook niet standaard op 21 september, zoals veel mensen denken. De herfstequinox kan tussen 21 en 24 september vallen, dit jaar was dat dus op 23 september om 2.05 uur onze tijd. De lente-equinox valt tussen 19 en 21 maart.
'Equinox' is afgeleid van het Latijnse woord voor 'gelijke nacht'. Vaak wordt gezegd dat een equinox het moment is waarop de dag en de nacht precies even lang zijn, maar dat klopt niet helemaal.
Dat komt omdat de zon verschijnt als een schijf in plaats van als een enkel lichtpunt. Omdat de zonnestralen door onze afgebogen worden, zien we de zonsopgang al voor de zon feitelijk boven de horizon staat. Datzelfde geldt ook voor de zonsondergang: we kunnen het zonlicht nog altijd zien nadat de zon volledig is verdwenen.
Dat maakt dat de dag net een paar minuten langer duurt dan de nacht op het moment van de equinox. Er bestaat ook zoiets als 'equilux', 'gelijk licht', dat is het moment waarop de dag en de nacht het dichtst bij elkaar liggen. Dat gebeurt enkele dagen na de equinox.
