Vlaamse tieners drinken minder dan 10 jaar geleden, maar bingedrinken blijft een probleem

Elk schooljaar neemt het VAD een bevraging af bij middelbare scholieren. Dit jaar namen meer dan 37.000 leerlingen tussen de 12 en 18 jaar deel. Wat blijkt: een pintje drinken of een joint roken tijdens het uitgaan doen leerlingen uit de middelbare school steeds minder. 

Het is een daling die zich al enkele jaren voortzet, weet Katleen Peleman, directeur van het Vlaams expertisecentrum alcohol en andere drugs (VAD). "Al sinds vorig jaar zien we dat minder dan de helft van de Vlaamse leerlingen in het secundair onderwijs ooit alcohol gedronken heeft." Ook het alcoholgebruik van het laatste jaar en het regelmatige gebruik (wekelijks) neemt af.

Al blijft de groep die wel alcohol drinkt groot. 40,6 procent van de bevraagde scholieren dronk het afgelopen jaar alcohol. Daardoor blijven ook een aantal zorgwekkende trends overeind. 

Bingedrinken, ofwel in korte tijd een grote hoeveelheid alcohol consumeren, blijft overeind bij leerlingen. Je spreekt van bingedrinken als een jongen 6 glazen alcohol drinkt in 2 uur tijd. Als meisje zit je na 4 glazen al aan de limiet. 

"Een 5e van de jongeren geeft aan dat hij of zij dat het voorbije jaar 1 keer deed. Bij 17- en 18-jarigen is dat zelfs de helft." Verder is het aantal scholieren dat maandelijks tot dagelijks aan bingedrinken doet de laatste 3 jaar amper gedaald. Het percentage blijft stabiel rond 11 procent.

"We merken dat we een kerngroep jongeren niet bereiken met preventie, waardoor ze toch veel blijven drinken", zegt Peleman. 

Hoewel er dus sprake is van een daling, blijft het aandeel bingedrinkers te groot, vindt Peleman. "Er blijven grote risico's verbonden aan het consumeren van grote hoeveelheden alcohol."

En die risico's ondervinden de leerlingen aan den lijve, letterlijk. Zo zouden 6 op de 10 leerlingen na alcoholgebruik minstens 1 negatief gevolg hebben ervaren. Het gaat dan bijvoorbeeld over misselijkheid na het alcoholgebruik, of zich algemeen slecht voelen de dag nadien. 

Ook schaamte en spijt vallen onder die negatieve gevolgen. 31 procent van de bevraagden die het laatste jaar alcohol hebben geconsumeerd, geeft toe zich de dag nadien al te hebben geschaamd over zijn of haar gedrag. En 10 procent van diezelfde groep geeft aan spijt te hebben van een seksueel contact terwijl ze dronken waren.

Wat verder opvalt: het aantal jongeren dat drinkt en daardoor in aanraking komt met de politie of in het ziekenhuis of bij de EHBO-post belandt, stijgt. 

Van de jongeren die het afgelopen jaar alcohol dronken, kreeg 7,2 procent problemen met de politie. Dat is een verdubbeling ten opzichte van 10 jaar geleden, want toen kwam volgens de bevraging van 2013-2014 'slechts' 3,6 procent in aanraking met de politie. Ook de ziekenhuisopnames of visites bij de EHBO-post nemen toe.

"10 jaar geleden was dat nog 2,5 procent, nu al 4,4. Het zijn misschien kleine cijfers, maar dat is wel een serieuze toename", vindt Peleman. 

Tieners drinken dus over het algemeen minder, maar ze lijken wel vaker in de problemen te komen. Hoe kan dat?

Peleman kijkt daarvoor naar de alertheid rond alcoholmisbruik, al is dat niet wetenschappelijk onderzocht: "In de samenleving is die alertheid toegenomen, zeker bij jongeren. Dingen die 10 jaar geleden onder de mat geveegd werden of waar relativerend naar gekeken werd, worden nu wel serieus genomen."

"Omstaanders weten nu echt wel dat het bewustzijn verliezen bij dronkenschap een ernstig alarmsignaal is. Daardoor zal er sneller naar het Rode Kruis gestapt worden op een festival bijvoorbeeld, of een ambulance worden gebeld." 

En we trekken met zijn allen ook steeds duidelijkere grenzen rondom alcoholgebruik, weet Peleman. "In scholen zien we dat er tijdens de preventie- en sensibiliseringssessies ook grenzen worden gesteld: 'dit accepteren we niet als school'. Verschillende groepen in de samenleving trekken die grenzen steeds sneller." 

Scholieren gebruiken zo goed als nooit illegale drugs. Denk aan middelen als xtc, cocaïne, amfetamines of hallucinerende middelen. 

Het gebruik schommelt in de bevraging tussen de 0,1 en 0,6 procent. Regelmatig gebruik blijft onder dat laagste percentage. 

Er is 1 uitzondering wat drugs betreft en dat is cannabis. Dat wordt nog steeds gebruikt door tieners, maar de cijfers zijn de laatste 10 jaar wel gehalveerd. Concreet betekent dat dat het aandeel leerlingen dat de drug ooit gebruikte, daalde van 18 procent in het schooljaar 2013-2014 naar nog 9 procent in 2024-2025. 

Al stijgt het cannabisgebruik wel naarmate de scholieren ouder worden. 1 op de 5 leerlingen die 17 of 18 jaar oud zijn, heeft de drug ooit al eens gebruikt. Kijk je naar de cijfers van tieners die het laatste jaar cannabis rookten, dan kom je uit op 13 procent. En 3 procent van de bevraagde 17- en 18-jarigen gebruikt de drug regelmatig. 

Het VAD wijt het verschil tussen gebruik van cannabis en andere drugs aan het verschil in aanwezigheid en aanvaarding binnen de leefwereld van jongeren. Ter illustratie: 23 procent van alle bevraagden heeft minstens 1 vriend die cannabis rookt. Bij de 17- en 18-jarigen is dat 40 procent. 

De bevraagde tieners hebben ook steeds minder het idee dat ze makkelijk aan illegale drugs kunnen komen. Al is cannabis ook daar de uitzondering, want 17 procent van alle leerlingen denkt daar makkelijk aan te kunnen geraken. In de oudste leeftijdscategorie (17-18 jaar) stijgt dat zelfs tot 32 procent. 

"In het publieke debat ontstaat soms de indruk dat illegale drugs overal aanwezig zijn. Deze cijfers voor jongeren geven een eerder geruststellend beeld", vindt Peleman. "Cannabis is de uitzondering, en daarvoor zijn zowel de beschikbaarheid als het gebruik ervan de voorbije 10 jaar afgenomen."