Xi Jinping komt sterker naar Washington dan Trump lief is en toch hebben beide presidenten elkaar nodig

Een Amerikaanse president rijdt gewoonlijk niet naar de luchthaven voor een buitenlandse gast. Een minister doet het ophalen, de president wacht in het Witte Huis. Trump brak gisteravond ook met die gewoonte.

Het Chinese staatsjournaal van 19 uur opent ermee, want dit is nu al hét beeld dat de hele top samenvat. Een Amerikaanse president die geduldig wacht tot de Chinese leider de trap afkomt.

Bij Trump gebeurt niets zonder reden, en de reden is dat hij verzwakt aan deze top begint. Zijn populariteit staat op het laagste punt van zijn 2 ambtstermijnen. De oorlog met Iran, die hij in februari zelf begon, houdt de Straat van Hormuz nagenoeg dicht en maakt diesel duur. Over 6 weken kiezen de Amerikanen een nieuw Congres. In eigen rangen groeit bovendien de weerstand tegen zijn Chinabeleid.

Een president in die positie heeft resultaten nodig, liefst voor de camera's. En Trump hoopt de resultaten af te kopen met het enige wat hij gratis kan geven: eer. In 2017 bood hij zijn Chinese collega een chocoladetaart aan in Mar-a-Lago, vanavond is dat een staatsbanket in de East Room van het Witte Huis. Amper 125 gasten kunnen aanschuiven, want de nieuwe balzaal is nog niet klaar. Of Trump met die eer ook iets koopt, hangt af van wie de sterkste kaarten heeft.

De kaarten liggen anders dan bij het vorige staatsbezoek van Xi aan de VS zo'n 11 jaar geleden. Toen kwam de Chinese leider met een crashende beurs en een pas gedevalueerde munt. Vandaag komt hij met een handelsoverschot van 1.200 miljard dollar, bijna 2 keer de Belgische economie.

De sterkste kaart van Xi zijn de zeldzame aardmetalen, die nodig zijn voor de magneten in elektrische auto's en windmolens, voor chips en voor gevechtsvliegtuigen.

De verwerking daarvan gebeurt voor 80 tot 90 procent in Chinese fabrieken. Sinds april vorig jaar heeft een Chinese exporteur voor de belangrijkste van die metalen en magneten een vergunning van Peking nodig.

Dat is een wurggreep die Washington meteen voelde. Autobouwer Ford moest in mei vorig jaar een week lang zijn fabriek in Chicago stilleggen, omdat het geen magneten meer binnenkreeg.

Washington heeft ook kaarten, maar speelt die niet ten volle uit. De Amerikaanse markt blijft de plek waar Chinese fabrieken het meest verdienen, waardoor sancties tegen Chinese banken de Chinese handel in dollars kunnen afsnijden. Beide wapens lagen in 2025 klaar, maar bleven in de lade liggen. Sindsdien leeft in Peking de overtuiging dat het Trump getemd heeft.

De geavanceerde chips van het Amerikaanse technologiebedrijf Nvidia zijn de derde kaart van Trump. Het is Peking zelf die die sinds kort aan zijn grens tegenhoudt. Washington gaf 10 Chinese bedrijven een vergunning om die chips te kopen.

Toch wordt er bijna niets geleverd, omdat Peking zijn bedrijven liever laat kopen bij het eigen Huawei. Zo ontneemt het Washington een drukmiddel, tegen de prijs van iets tragere Chinese artificiële intelligentie.

Toch heeft ook Xi deze top nodig, want de Chinese kracht is deels schijn. De winkelverkopen groeien nauwelijks, de investeringen dalen en de jeugdwerkloosheid bereikte vorige maand opnieuw het hoogste niveau in een jaar. 

Juist omdat de binnenlandse vraag zwak blijft, kan Xi moeilijk een nieuwe schok voor zijn exportbedrijven gebruiken.

Xi heeft thuis bovendien iets te bewijzen. Volgend jaar kiest het partijcongres een nieuwe top en Xi wil daar een vierde termijn als partijleider, iets wat sinds Mao niemand heeft gedaan.

Intussen gaat Xi verder met het zuiveren van zijn legertop. Maandag werden de hoogste militair van het land en zijn stafchef, die sinds januari onderzocht werden, definitief uit de partij én het leger gezet.

Xi kan Trump ook helpen, op zijn manier. De Chinese aankoop van sojabonen die vandaag wellicht wordt aangekondigd, kan de Republikeinen stemmen opleveren, zeker in landbouwstaten waar hun zetels op het spel staan.

Het belangrijkste dossier dat vandaag op tafel ligt, is het handelsbestand van Busan. Beide landen bevroren vorig jaar in de Zuid-Koreaanse havenstad hun handelsoorlog. China versoepelde zijn vergunningen voor aardmetalen, de VS pauzeerde nieuwe tarieven. Dat bestand loopt op 10 november af. Over de verlenging zijn ze het niet eens.

Peking wil tot 2029, het einde van Trumps termijn, want dan heeft het 3 jaar rust. Washington wil maar 6 maanden, want dan kan het om het half jaar controleren of China zijn beloftes nakomt. Tot nu toe leverde China volgens de Amerikanen maar twee derde van de aardmetalen die het beloofd had.

Het tweede dossier is Taiwan, het eiland dat zichzelf democratisch bestuurt en dat Peking als eigen grondgebied ziet. De VS levert wapens aan Taiwan en raadpleegt Peking daar sinds 1982 niet over.

Trump brak in mei met die lijn en noemde de wapenverkoop "een onderhandelingsfiche". Een pakket van 14 miljard dollar, bijna de helft van wat Taiwan zelf per jaar aan defensie uitgeeft, wacht sinds januari op groen licht. 

Als China via handelsgesprekken invloed krijgt op die verkopen, wordt de veiligheid van Taiwan afhankelijker van onderhandelingen waar het zelf niet bij zit. Daarom telt ook de beslissing die uitblijft. Een handelsbestand kan beide landen voordeel opleveren, terwijl Taiwan onzeker blijft over de militaire steun waarop het rekent.

Artificiële intelligentie stond in mei amper op de agenda en staat nu bovenaan. De reden is dat de bazen van de grote Amerikaanse AI-bedrijven deze maand zelf alarm sloegen over wat hun systemen binnen enkele jaren kunnen aanrichten.

De Amerikaanse minister van Financiën Scott Bessent en de Chinese vicepremier He Lifeng spraken zondag een vaste dialoog over AI af, met mogelijk een noodlijn waarmee beide landen elkaar waarschuwen als een AI-systeem de nationale veiligheid in gevaar brengt, bijvoorbeeld bij een grote cyberaanval.

Verder komt het wellicht niet, want beide landen zijn bang voor iets anders. Washington beschuldigde deze maand 6 Chinese AI-bedrijven ervan op industriële schaal Amerikaanse modellen te kopiëren. De Chinese staatsveiligheid ziet in AI dan weer vooral een wapen waarmee "vijandige krachten" de partij kunnen ondermijnen.

Over regels zijn ze het evenmin eens. Trump zei dinsdag voor de Verenigde Naties dat hij AI niet zal afremmen en dat de VS geen enkel internationaal plan aanvaardt om AI te controleren.

China zegt wel regels te willen, maar stelde vorig jaar een eigen wereldorganisatie voor, met zetel in China. Elk van beide wil dus de regels schrijven, geen van beide wil ze van de andere aanvaarden.

Een overlegkanaal zou daarom een bruikbaar resultaat kunnen zijn. Of het werkt, blijkt pas tijdens een crisis. Nadat de VS in 2023 een Chinese spionageballon had neergeschoten, weigerde Peking een telefoongesprek tussen de defensieministers. Een noodlijn heeft weinig waarde als de andere kant niet opneemt.

Twee oorlogen hangen boven deze top, zonder dat er een akkoord over te verwachten valt. De VS zijn sinds eind februari in oorlog met Iran en na 7 maanden raakt die oorlog maar niet gedaan. Trump wil dat Teheran aan tafel komt en daar heeft hij Peking voor nodig, want China koopt het grootste deel van de Iraanse olie en houdt het regime zo overeind.

Peking zal daar 2 dingen op antwoorden. Ga zelf met Teheran praten en straf onze banken niet. Washington dreigt sinds kort met sancties tegen elke bank die nog zaken doet met Iran en de grootste daarvan zijn Chinees. 

Over Oekraïne valt evenmin iets te verwachten. Peking is de grootste handelspartner van Moskou en levert onderdelen die het Russische leger nodig heeft. Trump zal om druk op Poetin vragen, Xi zal beleefd knikken.

Wie wil weten wat de beloftes van vandaag waard zijn, kijkt best naar wat er van de beloftes van de vorige top in mei overblijft. Trump kondigde toen een grote Boeing-bestelling en landbouwaankopen aan, Peking bevestigde dat nooit.

De Boeing-order is nog steeds niet volledig rond, omdat China niet afhankelijk wil zijn van Amerikaanse onderdelen. De twee overlegorganen die toen werden opgericht, één voor handel en één voor investeringen, bestaan alleen op papier. 

Dat patroon is ouder dan Trump. In 2015 beloofde Xi in dezelfde Rose Garden aan Barack Obama de eilanden in de Zuid-Chinese Zee niet te militariseren. 3 jaar later stonden er raketten.

Vandaag wordt het wellicht niet anders. Het meest waarschijnlijke resultaat is een verlenging van het bestand, tariefverlagingen op een mandje goederen van zowat 30 miljard dollar aan beide kanten en een AI-dialoog waarvan de inhoud nog moet blijken. Het wapenpakket voor Taiwan blijft liggen zonder dat iemand dat zegt. 

Europa zit bij dat alles niet aan tafel, terwijl de gevolgen hier wel voelbaar zullen zijn. Als Chinese producenten moeilijker op de Amerikaanse markt terechtkunnen, moeten ze hun afzet elders zoeken. Dat kan de concurrentiedruk in Europa vergroten, bovenop de bestaande Chinese overcapaciteit in sectoren zoals staal.

Wat Europa wel heeft aan deze top, is dat de leiders van de 2 grootste machten ter wereld blijven praten. Na Busan, Peking en Washington zien ze elkaar wellicht opnieuw in november in Shenzhen, op de top van de landen rond de Stille Oceaan (APEC), en een maand later in Miami, op de top van de grootste economieën ter wereld (G20). Zo vaak hebben een Amerikaanse en een Chinese president elkaar in 10 jaar niet meer gezien en zeker niet als openlijke tegenstanders. 

Al dat overleg lost misschien niet meteen iets op, maar 2 kernmachten die om de paar maanden aan dezelfde tafel zitten, begrijpen elkaar beter, en dat maakt een ongeluk minder waarschijnlijk. Voor de rest van de wereld, Europa incluis, is dat vandaag het beste nieuws uit Washington.