Nee, het klopt niet dat 70 procent van bevolking in Brussel geen personenbelasting betaalt

Van Cauwelaert deed de uitspraken in een veel breder gesprek over onder andere de nood aan een nieuwe staatshervorming. Het fragment met deze cijfers werd apart op sociale media gedeeld door VRT NWS. Op X werd het fragment al 200.000 keer bekeken en een langer fragment op YouTube werd al 100.000 keer bekeken . 

Voormalig Brussels minister Sven Gatz (Anders) reageerde met een aantal opmerkingen op X. Hij zei onder meer dat sommige Brusselaars weinig personenbelastingen betalen, maar misschien wel vennootschapbelasting betalen omdat ze een (kleine) onderneming hebben.

De bron voor de uitspraak van Van Cauwelaert lijkt een artikel van Le Soir  van 16 juli over een belastingverlaging. Daar staat te lezen (in vertaling): “Daarbij komt dat ongeveer 70 procent van de Brusselse inwoners geen inkomstenbelasting betaalt vanwege een gebrek aan inkomen”.

De bron hiervoor blijkt een document van Brussel Fiscaliteit, de belastingadministratie van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Daar staat: “Ongeveer 72 procent van de aangiften heeft betrekking op een netto belastbaar inkomen van minder dan 30.000 euro. Aangezien deze categorieën geen of amper inkomstenbelasting betalen, dragen ze dus – vrijwel – niet bij aan de financiën van het Gewest.”

Die cijfers komen uit 2021. De laatste beschikbare cijfers bij het Brussels Instituut voor Statistiek en Analyse BISA  gaan over 2023. Op dat moment gaat het om 67 procent van de aangiften die een netto belastbaar inkomen hebben onder de 30.000 euro.

67 procent van de aangiftes is overigens niet hetzelfde als 67 procent van de inwoners. Niet elke aangifte staat voor 1 persoon: gehuwde mensen of wettelijk samenwonenden hebben 1 aangifte. Er betalen dus meer mensen belastingen dan dat er aangiftes zijn. 

Die 72 (of 67) procent betaalt overigens vaak wel degelijk personenbelasting. Omdat hun inkomen zo laag is, betalen ze heel weinig. Zeggen dat ze geen belastingen betalen, klopt dus niet.

Voor het jaar 2023 zijn 662.954 aangiftes gedaan op een bevolking van 1.255.834 inwoners. Dat zijn dus minstens 662.954 mensen, maar in de realiteit meer. 

We gaan te rade bij het Brussels Instituut voor Statistiek en Analyse (BISA), dat een berekening maakt op basis van gegevens van Statbel en de FOD Financiën. Als de hele Brusselse bevolking wordt meegenomen in de berekening, draagt in Brussel 45 procent van de bevolking bij aan de personenbelasting. 55 procent dus niet.

In de rest van België draagt 63 procent bij. Niet vergeten: voor die percentages worden dus de minderjarigen meegerekend, terwijl het normaal is dat die geen personenbelasting betalen.

Een ruwe berekening van het kabinet van Brussels minister van Financiën Dirk De Smedt (Anders) komt ook uit op 42 tot 48 procent van de bevolking die personenbelasting betaalt. En dus 58 tot 52 procent die niet betaalt.

Een berekening van Stijn Van Houtven, onderzoeker aan de KU Leuven, op basis van cijfers van Statbel komt uit op 44 procent die betaalt en dus 56 procent die niet betaalt. 

Landen op 1 enkel cijfer is dus niet makkelijk, maar de cijfers liggen dicht bij elkaar: tussen de 52 en de 58 procent van de Brusselaars betaalt geen personenbelasting. Dat ligt toch ver van de stelling dat 70 procent van de Brusselaars niet zou bijdragen aan de personenbelasting. 

Rik van Cauwelaert zei ook dat 90 tot 95 procent van de personenbelasting wordt geïnd bij een relatief kleine groep: 15 procent van de bevolking. Van Cauwelaert meldt zelf aan onze redactie dat zijn bron daarvoor een uitspraak is van CEO Pierre Hermant van Finance&Investment Brussels.

Dat is een investeringsmaatschappij van de Brusselse overheid. Hermant zei op 9 juli vorig jaar in de krant Le Soir dat 90 procent (dus geen 95 procent) van de personenbelasting in Brussel wordt betaald door maar 15 procent van de inwoners. Wanneer we Hermant contacteren zegt hij ons nu dat het niet om 90 maar om 80 procent van de belastingen gaat. Zijn bron is Brussel Fiscaliteit.

Datzelfde BISA berekende op vraag van onze redactie dat als we heel de bevolking meetellen, 95 procent van de personenbelastingen door 25 procent van de Brusselaars wordt betaald.

En als we 90 procent als basis nemen? Eigen berekeningen op basis van cijfers bij Statbel brengen ons tot de conclusie dat je minstens 21,4 procent procent van de Brusselse bevolking nodig hebt om aan 90 procent van de personenbelasting te raken. (En dus geen 15 procent zoals Rik Van Cauwelaert zei.) 

Tegelijk blijft het zeker waar dat een relatief klein deel van de Brusselse bevolking verantwoordelijk is voor het leeuwendeel van de Brusselse personenbelasting.

Het klopt wel degelijk dat Brussel relatief lagere inkomsten heeft uit de personenbelastingen. Dat komt onder andere omdat een groter deel van de bevolking, meer dan in de rest van België, niet bijdraagt. Daar zijn een aantal redenen voor. 

Professor fiscaal recht Michel Maus (VUB) wijst er bijvoorbeeld op dat de helft van de werknemers in Brussel een pendelaar is. Die verdienen dus loon in Brussel, maar betalen er geen personenbelasting. Ook heel veel werknemers van Europese Instellingen en de NAVO betalen geen belastingen op hun loon in Brussel. 

Brussel is ook het jongste gewest van het land, en minderjarigen betalen zelden personenbelasting.  Minderjarigen zijn vaak ook ten laste bij hun ouders, zodat vele gezinnen een hogere belastingvrije som hebben, merkt Van Houtven nog op.

Brussel is ook een arm gewest. Herman Matthijs, professor openbare financiën aan de VUB, benadrukt dat er te weinig mensen in Brussel zijn met een hoog loon. Volgens hem ontbreekt het in Brussel aan een echte middenklasse. Die groep gaat vooral buiten de stad wonen, terwijl ze nog wel in de stad werkt. Brussel krijgt ook veel armere migranten. Matthijs wijst er wel op dat Brussel in de financieringswet een compensatie krijgt voor de effecten van onder meer pendelaars en migratie.