De Europese Unie heeft op verzoek van Frankrijk en Luxemburg 2 Russische oligarchen van de sanctielijst gehaald. Tot grote onvrede van Oekraïne. De rest van de sancties blijft wel gehandhaafd en wordt meteen met 3 jaar verlengd. Wie zijn de 2 oligarchen en waarom worden de sancties tegen hen opgeheven?
Europese Unie heft sancties tegen 2 Russische oligarchen op, tot onvrede van Oekraïne: "Cadeau aan Rusland"
Freek Willems
Gepubliceerd:
De 27 lidstaten van de Europese Unie hebben op het niveau van de ambassadeurs een akkoord bereikt over de verlenging van de tot nog toe genomen sancties tegen Rusland.
Die sancties bestaan onder meer uit inreisverboden en de bevriezing van tegoeden en zijn gericht tegen bijna 3.000 (rechts)personen. Om van kracht te blijven, moeten ze om de 6 maanden met de instemming van alle 27 lidstaten verlengd worden. De lidstaten zijn nu overeengekomen dat dat de volgende keer pas binnen 3 jaar moet.
De huidige sancties gelden nu dus tot september 2029, tenzij er een akkoord is om ze op te heffen.
Fransen in Azerbeidzjan
Niet álle sancties zijn verlengd. Op verzoek van Slovakije, maar vooral Frankrijk en Luxemburg zijn 2 Russische van de lijst gehaald. Het gaat om de Russisch-Oezbeekse zakenman Alisjer Oesmanov en de Russisch-Israëlische bankier en zakenman Michail Fridman.
Frankrijk liet Oesmanov van de lijst halen om "redenen van nationale veiligheid". Wat dat precies inhoudt, wilde Frankrijk tot nog toe niet openbaar maken, maar volgens The Financial Times en persagentschap Reuters zou alles te maken hebben met enkele Fransen die in Azerbeidzjan in de gevangenis zitten.
Er wordt onderhandeld over hun vrijlating en Azerbeidzjan zou Frankrijk onder druk gezet hebben om de sancties tegen Oesmanov op te heffen. Een hooggeplaatste Azerbeidzjaanse diplomaat ontkent dat echter bij Reuters.
Alisjer Oesmanov is een van de rijkste bondgenoten van de Russische president Poetin. Volgens het Amerikaanse zakenmagazine Forbes is hij zo'n 12 miljard euro waard. Hij zou de "favoriete oligarch" van Poetin zijn en hem helpen met het oplossen van zakelijke problemen.
Oesmanov investeert onder meer in mijnbouw en telecom. Tot 2014 bezat hij ook 10 procent van Facebook. De verkoop van zijn aandelen leverde hem miljarden euro's op.
Oesmanov kreeg niet alleen een inreisverbod en een blokkering van zijn tegoeden opgelegd. In Duitsland werd ook zijn luxejacht Dilbar, dat voor herstellingen in de haven van Hamburg lag, in beslag genomen. Het jacht, genoemd naar zijn moeder en een van de grootste ter wereld, zou zo'n 550 miljoen euro waard zijn. Ook zijn villa op Sardinië werd in beslag genomen. Wellicht krijgt hij nu dus ook zijn jacht en villa terug.
Naast de EU namen ook het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten sancties tegen hem. Het is nog niet duidelijk of ook die opgeheven worden. In Engeland was Oesmanov een tijdlang een belangrijke sponsor van voetbalclub Everton, maar dat contract werd kort na de start van de oorlog in Oekraïne stopgezet.
Rechtszaak tegen Luxemburg
Omdat Frankrijk Oesmanov van de lijst wilde laten halen, vroeg Luxemburg om hetzelfde te doen met Michail Fridman.
Fridman spande een zaak aan tegen Luxemburg vanwege zijn geblokkeerde tegoeden. Op basis van een verdrag dat Luxemburg én België met Rusland sloten, eist hij een schadevergoeding van 14,5 miljard euro, voor het financiële en morele leed dat hem is aangedaan. De zaak wordt door zogenoemde arbitragerechters behandeld.
Luxemburg zegt dat zijn argumenten om de sancties aan te houden, minder kans maken om stand te houden tijdens die arbitrage als alleen Oesmanov van de lijst wordt gehaald.
Fridman werd geboren en groeide op in Lviv, in Oekraïne, toen het land nog onderdeel van de Sovjet-Unie was. Hij is de medestichter van Alfa Bank, de grootste Russische private bank. De bovenliggende Alfa Group heeft daarnaast ook belangen in de oliesector, kleinhandel en telecommunicatie.
Fridman behoort net als Oesmanov tot de 'inner circle' van Poetin. Forbes schat zijn vermogen op zo'n 15 miljard dollar.
Ook hij is niet alleen door de EU gesanctioneerd, maar ook door het VK, de VS, Australië, Canada en Nieuw-Zeeland.
In 2023 werd in Oekraïne een strafrechtszaak tegen hem geopend, op basis van een aanklacht van fraude bij de Oekraïense tak van Alfa Bank. Sinds december 2023 staat hij op de internationale 'most wanted'-lijst van meest gezochte personen.
"Cadeau aan Rusland"
In Kiev kunnen ze allerminst lachen met de beslissing in Brussel. Verschillende politici reageerden al nog voor de beslissing definitief genomen was.
Premier Sergi Koretsky noemt het "immoreel en zelfvernietigend" om Russische zakenlui en oligarchen "te laten ontsnappen aan de gevolgen van een oorlog waarvan ze nooit afstand hebben genomen". "Oekraïne wordt aangevallen. Europa kan degenen die dat mogelijk maken niet als vrienden behandelen."
Minister van Buitenlandse Zaken Andri Sybiha noemde het opheffen van de sancties eerder al "onaanvaardbaar". De 2 Russen zijn op de lijst geplaatst "omdat ze deel uitmaken van het agressieve regime van Rusland", stelt Sybiha. "Wat is er veranderd? Niets. Een schrapping is onaanvaardbaar en stuurt een verkeerd signaal naar Moskou op een moment dat de druk moet worden opgevoerd."
President Volodymyr Zelensky hekelde de plannen om hen van de lijst te halen vorige week al eens. "Dit is absoluut niet het moment om sancties op te heffen en cadeaus aan Rusland te geven."
Meerdere Europese lidstaten waren aanvankelijk tegen het verzoek van Frankrijk en Luxemburg, waaronder de Baltische staten. Ze vreesden dat de EU zichzelf zo zou openstellen voor chantage. Uiteindelijk zouden ze toch ingestemd hebben óf minstens niet tegen gestemd, om zo te krijgen over de verlenging van de sancties tegen de duizenden andere (rechts)personen.
