Belgische marine mikt op nieuwe Italiaanse gevechtsschepen, is Nederlandse piste gekelderd?

In 2018 besloten België en Nederland om samen vier fregatten te kopen, later werd opgetrokken tot zes stuks. Nederland nam het voortouw: het Nederlandse bedrijf Damen zou de gevechtsschepen mee ontwerpen en bouwen. Levering was voorzien tegen 2027. Maar vandaag is er zelfs nog geen definitief detailontwerp van het Nederlandse fregat.

Probleem voor België: de twee Belgische fregatten zijn stokoud, en zijn binnen enkele jaren niet meer inzetbaar. Nederland kan nog steeds geen enkele leveringstermijn garanderen. De voorziene kostprijs verdubbelde intussen bijna: van 600 miljoen euro tot 1 miljard per schip.

Ons land wil dus de stekker uit de samenwerking met Nederland trekken. "De vraag is niet zozeer of we het Nederlandse verhaal nog geloven. De vraag is vooral: hoe raken we beleefd van het miljardencontract af?" zegt een hoge regeringsbron.

Minister van Defensie Theo Francken stuurde in juli een nieuwe marktbevraging uit. Ons land moet nu in allerijl kijken wie er wél snel nieuwe schepen kan leveren.

Uit een interne analyse van de marine, zo bevestigen meerdere bronnen aan VRT NWS, blijkt dat het Italiaanse FREMM EVO-fregat de uitgesproken voorkeur geniet. Scheepsbouwer Fincantieri zou tegen 2030 al 3 performante fregatten kunnen leveren. Ook Portugal bestelde de FREMM EVO, waardoor er Europese schaalgrootte ontstaat. Dat kan de kostprijs drukken.

Dat premier De Wever (N-VA) en de Italiaanse premier Meloni elkaar politiek goed kunnen vinden, helpt het Italiaanse dossier. Beide regeringsleiders bespraken de geplande miljardenaankoop tijdens het bezoek van De Wever aan Rome begin september. Over de prijs werden toen nog geen concrete gesprekken gevoerd, zegt een betrokkene die erbij was.

Het Belgische ministerie van Defensie bevroeg midden juli 2026 de markt via een officiële ‘request for information’ (RFI). Drie grote parameters wegen voor België door:

• schepen kunnen leveren in 2029-2030. Anders valt de marine stil en kunnen er geen jongeren opgeleid worden. Deze voorwaarde is prio.

• capaciteiten én groeipotentieel: de fregatten moeten goed kunnen jagen op onderzeeërs, waarvoor onder meer een geavanceerde gesleepte sonar nodig is. Het gevechtsschip moet torpedo’s kunnen afvuren, de NH-90 helikopter huisvesten en toekomstige onbemande systemen kunnen integreren.

• binnen het reeds voorziene budget blijven van 3,2 miljard

In totaal heeft de marine 11 mogelijke kandidaten onderzocht. Op de marktbevraging (RFI) zijn 5 antwoorden gekomen, waarvan er drie weerhouden zijn: een Italiaans, Frans en Spaans fregat. 

Met circa 6.700 ton is dit het grootste schip van de drie. Het biedt als enige twee hangars: één voor een NH-90 helikopter en één voor bijvoorbeeld onbemande waterdrones.

“Dat biedt meteen ook het grootste groeipotentieel voor de komende jaren, omdat er letterlijk, nog ruimte is aan boord voor extra systemen” zegt een marine officier.

Het schip legt de focus op onderzeeër bestrijding en heeft 32 cellen voor (luchtafweer)raketten. Italië werkt met sensoren en radars van de Italiaanse defensiegroep Leonardo. De FREMM EVO is speciaal uitgerust met gelaagde verdediging tegen drones. 

Van de FREMM vloot varen er al 20 schepen. Van de nieuwste versie, de FREMM EVO bestelde Italië er al 2, en Portugal 3. Italië zegt het eerste schip al in 2030 te kunnen leveren en daarop elke zes maanden nog een nieuw schip.

“De FREMM EVO voldoet nagenoeg volledig aan onze behoeften”, zegt een Belgische officier. Italië laat daarbij weinig ruimte voor eigen specificaties. “Als het moet vooruit gaan, dan bestellen we de uitvoering zoals die vandaag bestaat”, klinkt het bij de marine. Fincantieri investeert momenteel enkele honderden miljoen euro in een Italiaanse scheepswerf waardoor de leveringstermijn gegarandeerd gehaald kan worden, aldus Italië. De Italiaanse ambassade in België is volop bezig met bekijken hoe de Belgische industrie kan betrokken worden bij het jarenlange onderhoud van de schepen. 

Het FDI fregat (Frégate de Défense et d'Intervention) heeft een opvallende omgekeerde boeg (axe-bow) en is erg sterk gedigitaliseerd. Het werkt met sensoren van de Franse Thales groep.

Met een tonnage van 4.500 is het meteen de kleinste van de drie kandidaten. NAVAL Group kan de drie fregatten leveren binnen de voorziene prijs en levert ook bijna 95% van alle gevraagde eisen. De huidige versie telt 16 lanceerbuizen, maar in de nieuwste versie stijgt dat aantal naar 32. In het nadeel voor de FDI is de voorziene levertermijn: daar kan NAVAL geen geloofwaardige snelle levertermijn bieden, onder meer omdat er al 5 schepen voor Frankrijk, 4 voor Griekenland en sinds kort 4 voor Zweden in het orderboek zitten. “De FDI is zeker een goede kandidaat, maar de levertermijn van 2030 is vrij onzeker” aldus de marine. 

Extra minpunt: “Het is kwaad kersen eten met de Franse defensie-industrie, die maar weinig omkijkt naar Belgische bedrijven”, vertelde Minister van Defensie Theo Francken me begin dit jaar, n.a.v. de aankoop van Franse pantserwagens. 

Met 6.100 ton zit de F110 tussen de FREMM EVO en de FDI in qua grootte. De F110 is een fregat met focus op anti-luchtafweer en beschikt over sterke sensoren van Spaanse en… Amerikaanse makelij (SPY-7 radar).

Het fregat moet erg sterk zijn in luchtafweer, maar scoort zwakker in onderzee-bestrijding. En dat laatste is een belangrijke voorwaarde, gezien de dreiging van Russische onderzeeërs in de Noordzee. De levertermijn bij Navantia is onduidelijk. Groot nadeel ook is dat er nog geen enkel nieuw schip volledig operationeel is, waardoor er nog geen ‘proven track record’ is. 

Een goedkoop Turks voorstel met kleine ISTIF fregatten haalde het al niet. De marine heeft twee grote bezwaren: de schepen hebben geen groeipotentieel en het tweede, meer fundamentele bezwaar ligt bij de Turkse sensoren en wapensystemen.

“Eigenlijk vertrouwen we Turkije onvoldoende om onze gevechtsschepen vol Turkse computers, chips en sensoren te steken”, zegt een betrokkene op het kabinet van premier De Wever. Daarnaast ontbreekt het de Turkse scheepsbouwers aan ervaring met het bouwen van schepen die moeten kunnen opereren in ijzige wateren. 

De Britten antwoorden niet op de marktbevraging. Het Britse Type 26 is eigenlijk te groot en te duur voor de Belgische noden. Het lichtere Type 31 is dan weer te klein en veel te licht bewapend. 

Als België de stekker uit de aankoop van door Nederland gebouwde ASWF-fregatten trekt, staat ook de samenwerking met Nederland op losse schroeven. “Nederland riskeert de dramaqueen uit te hangen”, zegt een marinebron. “Er zal met modder gegooid worden”. 

Alles tesamen investeerde ons land voor meer dan 100 miljoen euro in het Nederlandse project. Er zijn al sensoren voor de schepen geleverd, die door de jarenlange vertraging nu gestockeerd staan. Het is niet duidelijk hoe dat verder moet. 

Een regeringsbron vult aan: "Scheepsbouwer Damen zal nog proberen een ander type fregat van de Sigma-klasse snel te slijten, maar dan zit België met een vloot van 3 schepen, van 2 verschillende types. Het lijkt een wanhoopspoging."  “We zullen moeten bekijken hoe we een akkoord sluiten” is te horen in de entourage van de premier. “Een optie kan zelfs zijn dat Nederland de Italiaanse schepen voor ons land bestelt.” Technisch maken we dan een ‘bruggetje’, maar we winnen tijd omdat zo een nieuwe Europese marktbevraging niet nodig is.