Xi Jinping sloeg een diner over in New Delhi en prompt doken verhalen op over een beroerte, geheime ziekenhuisopname en een machtsstrijd in Peking. Voor die verhalen ontbreekt bewijs. Toch raakt de onrust aan een kwetsbaar punt van China. Wie neemt het over als de man die zoveel macht naar zich toe trok, plots wegvalt? Donderdag landt Xi in Washington. Dan weten we meer.
Waarom de geruchten over de gezondheid van Xi Jinping zoveel onrust veroorzaken
Het begon met een lege stoel. Zaterdagavond 12 september zaten de leiders van de BRICS-landen aan tafel in New Delhi in India, maar de plaats van de Chinese president Xi Jinping bleef onbezet. Een verklaring kwam er niet. De volgende ochtend zat hij wel gewoon aan de vergadertafel, waarna hij zoals gepland weer naar huis vloog.
Bij elke andere wereldleider zou dat een voetnoot zijn, bij Xi wordt een lege stoel meteen een raadsel. En dat zegt meer over China dan over zijn gezondheid.
Kort ervoor was al iets anders opgevallen. Tijdens zijn openingstoespraak stopte de Indiase premier Modi midden in een zin, keek naar Xi en vroeg tweemaal: "Is het in orde?". Op sociale media werd dat meteen gelezen als bezorgdheid over een man die onwel wordt.
De Russische staatstelevisie zond later de volledige beelden uit. Daarop is te zien dat het oortje van de tolk van Xi kapot was. Medewerkers vervingen de apparatuur en Modi wachtte tot het geluid weer werkte. Saaier kan een verklaring niet zijn.
Maar toen verscheen op X het bericht dat alles deed ontploffen. Op 16 september schreef Wanjun Xie, een Chinese dissident in de VS en voorzitter van een verboden oppositiepartij, dat Xi was flauwgevallen en een zware beroerte had gekregen. In India had hij zogezegd elke behandeling geweigerd en per militaire helikopter was hij naar het 301-ziekenhuis in Peking gebracht. Xi was in levensgevaar, aldus Xie. Maar een bewijs? Dat leverde hij niet.
Wat we wél weten
De voorbije week hield ik nauwgezet Chineestalige en internationale bronnen in de gaten voor meer nieuws, maar het duurde 5 dagen voor het eerste stevige feit boven water kwam.
De zakenkrant The Wall Street Journal meldde op basis van ingewijden dat Xi het diner inderdaad op het laatste moment had afgezegd, omdat hij zich niet goed voelde. Maar dezelfde krant benadrukt dat er geen enkel bewijs is voor een beroerte of een flauwte. Een man van 73 die na een lange vlucht en een dag vergaderen een galadiner laat schieten. Meer weten we voorlopig niet.
Het Indiase ministerie van Buitenlandse Zaken noemde berichten over zieke BRICS-leiders "fake" en "kwaadwillig" Alleen was er wel degelijk één leider ziek. De Zuid-Afrikaanse president Ramaphosa, ook 73, kreeg na de top van zijn artsen het bevel om te rusten. Zo krijg je een halve waarheid die perfect brandstof is voor een heel gerucht.
Toch is mij ook iets anders opgevallen. Sinds Xi op 13 september uit New Delhi vertrok, heb ik geen nieuwe, verifieerbare videobeelden van een openbaar optreden gevonden. Chinese staatsmedia publiceren wel elke dag iets op zijn naam. Een felicitatiebrief aan een universiteit, een instructie over de maakindustrie. Dat klinkt geruststellend, maar ook dat bewijst niets.
Waarom niemand het kan checken
In de 22 jaar dat ik China volg, is de gezondheid van de leider een van de moeilijkst te beantwoorden vragen gebleven.
Ik werkte in Peking als correspondent toen Xi Jinping in september 2012, net voordat hij officieel partijleider werd, 13 dagen lang van de radar verdween. Een ontmoeting met Hillary Clinton ging niet door, en niemand wist waarom. Ik belde, vroeg rond, botste op stilzwijgen. Achteraf bleek het waarschijnlijk om een rugblessure te gaan. Waarschijnlijk. Zelfs 14 jaar later weten we het niet.
In China is de gezondheid van een staatshoofd een staatsgeheim. Er is geen medisch bulletin om mee uit te pakken, zoals een Amerikaanse president dat kan doen.
Dat is geen toeval. In China is de gezondheid van een staatshoofd een staatsgeheim. Er is geen woordvoerder die daarover iets lost, er is geen medisch bulletin om mee uit te pakken, zoals een Amerikaanse president dat kan doen.
En de officiële beeldvorming maakt het erger. Xi is de leider die fabrieken bezoekt, troepen inspecteert en nooit vermoeid oogt. De boodschap is telkens dat hij het land bestuurt en de koers bepaalt. Voor zijn lichamelijke kwetsbaarheid is in dat beeld weinig plaats. Daardoor valt hij des te meer op wanneer hij ontbreekt.
Internet als dokter
Als het lichaam van de leider zo wordt afgeschermd, wordt het internet vanzelf de enige dokter. Op YouTube en X bestaan intussen kanalen, vooral van Chinezen in het buitenland, die elke verschijning van Xi vertraagd afspelen en uitvergroten. Hoe loopt hij? Waarom houdt hij zich vast? In 2024 dachten ze zelfs een litteken op zijn achterhoofd te zien. Geen van die mensen heeft zijn medisch dossier gezien.
Ze hadden de voorbije weken genoeg materiaal. Eind augustus, bij zijn aankomst in Kirgizië, greep Xi op de vliegtuigtrap de hand van zijn vrouw stevig vast en hoestte hij tijdens de ontvangstceremonie. Zo beschrijven ook overzeese Chinese media de beelden, die de Chinese staatstelevisie zelf niet uitzond. In New Delhi hield hij de leuning vast en liep hij traag.
Alleen bewijzen die beelden niets. Een man van 73 die trager wordt, of een leider die iets verbergt? Beide lezingen passen, en Peking zwijgt.
Het beste bewijs daarvoor levert een wetenschapper die precies dezelfde beelden bekijkt en tot het omgekeerde besluit komt. Cai Wenxuan van de Academia Sinica in Taiwan analyseerde jarenlang beelden van de Chinese president met de hulp van 3D-technologie. Zijn besluit van begin dit jaar was dat de gezondheid van Xi rond 2022 inderdaad slecht was en sindsdien duidelijk is verbeterd, mogelijk omdat hij elke dag zwemt. Zelfde beelden, andere diagnose.
Wie erft de macht?
De belangstelling voor zijn gezondheid heeft een politieke reden. Xi Jinping mocht als president eigenlijk maar 10 jaar aanblijven. Maar in 2018 liet hij die grondwettelijke regel zelf schrappen. Hij schoof mogelijke rivalen opzij, omringde zich met vertrouwelingen en duidde nooit iemand aan die na hem komt.
Er is wel een regeling op papier. Als de president wegvalt, neemt volgens de grondwet de vicepresident het over. Alleen is Xi veel meer dan president. Hij is ook de baas van de Communistische Partij en de opperbevelhebber van het leger. Dat zijn 3 petten, en de vicepresident erft er maar één.
Dat Xi niemand klaarstoomt, is geen toeval. Hij weet zelf hoe dat werkt, want onder zijn voorganger Hu Jintao was hij 5 jaar lang de zichtbare kroonprins. Een aangeduide opvolger neemt de onzekerheid weg, maar bouwt onvermijdelijk een eigen machtsbasis op. En precies dat heeft Xi zijn hele carrière willen vermijden.
China zou bij zijn uitval niet automatisch in chaos belanden. De partij heeft een omvangrijk bestuursapparaat en alle belang bij continuïteit. Maar een onverwachte overdracht van zoveel persoonlijke macht zou dat systeem wel op de proef stellen.
Dat gaat ook ons aan. Buitenlandse regeringen en bedrijven onderhandelen met een kernmacht, een van de grootste economieën ter wereld en een onmisbare handelspartner. Ze willen weten wie de afspraken kan waarmaken en wie morgen de koers bepaalt.
Waarom 2027 telt
In het najaar van 2027 wordt het 21e congres van de Communistische Partij verwacht. De partij houdt zo’n congres om de 5 jaar. Rond die bijeenkomst wordt de hoogste leiding voor de volgende 5 jaar samengesteld.
Xi, tegen dan 74 jaar, wil graag een vierde termijn binnenhalen. En alles wijst erop dat hij die ook krijgt. Tegelijk zal de aandacht steeds meer gaan naar wie rondom hem naar voren wordt geschoven.
Krijgt een jongere bestuurder een positie die hem tot mogelijke opvolger maakt? Verdwijnt een vertrouweling uit de hoogste kring? Welke mensen krijgen meer verantwoordelijkheid over de partij en het leger? Zulke verschuivingen zeggen meer dan een filmpje van een aarzelende stap.
Ik verwacht dat de geruchtenmolen in de aanloop naar die bijeenkomst sneller zal draaien. Er staan carrières en machtsposities op het spel, terwijl de besluitvorming daarover grotendeels onzichtbaar blijft. Dat maakt het verleidelijk om in elke afwezigheid een teken van verzwakking te zien, in elke promotie een opvolgingsplan.
Een bericht van een dissident is daarom nog geen lek uit de partijtop. Wie Xi graag ziet vertrekken, kan de aanwijzingen daarvoor al te gemakkelijk vinden.
Een bericht van een dissident is daarom nog geen lek uit de partijtop. Wie Xi graag ziet vertrekken, kan de aanwijzingen daarvoor al te gemakkelijk vinden.
Vier jaar geleden gonsde het internet ook al van een in China en huisarrest voor de president. Xi verscheen een week later gewoon in een museum, en het gerucht verdampte. In 2024 dook opnieuw een beroertegerucht op, gebaseerd op een foto van een grimas die 4 maanden ouder bleek dan beweerd. Elke ronde eindigde op dezelfde manier. Xi kwam in beeld, en het was voorbij.
De volgende vliegtuigtrap
Daarom wordt de week die komt extra belangrijk. Donderdag 24 september ontvangt de Amerikaanse president Trump zijn Chinese ambtgenoot in het Witte Huis. Het eerste staatsbezoek van een Chinese leider aan de VS sinds 2015.
Volgens persagentschap Reuters wil Trump zijn gast persoonlijk begroeten op de luchtmachtbasis Andrews. De camera’s zullen er dus al bij zijn wanneer Xi aankomt. Als hij probleemloos de trap afdaalt, is het gerucht dood. Als de top wordt uitgesteld met een vage reden, of wordt afgeslankt tot een videogesprek, dan is het pas echt nieuws.
De opvolgingsvraag verdwijnt hoe dan ook niet. Xi heeft de grenzen aan zijn eigen machtsduur weggenomen, zonder duidelijk te maken wie na hem komt. Daardoor krijgt een gemist diner een betekenis die ver buiten zijn gezondheid reikt.
Zolang Peking daarover zwijgt, blijft elke lege stoel een verhaal.
