Als ons land tegen 2050 CO2-neutraal wil zijn, is er, behalve een sterke reductie van de uitstoot van broeikasgassen, nood aan herbebossing en een ingrijpende transformatie van het landgebruik, de landbouwpraktijken en het bosbeheer. Dat blijkt uit een studie van de Dienst Klimaatverandering van de FOD Volksgezondheid.
Nieuwe studie: Ingrijpende veranderingen in landbouw vereist, als België tegen 2050 CO2-neutraal wil zijn
Om koolstofneutraal te worden, zal België zijn uitstoot van broeikasgassen op alle fronten drastisch moeten inperken. Maar bepaalde resterende emissies moeten worden gecompenseerd door natuurlijke koolstofputten, zoals bossen of blijvend grasland. Die raken echter om verschillende redenen uitgeput: verstedelijking, de omzetting van blijvend grasland in akkerland, en een verminderde capaciteit van onze bossen en natuurlijke ecosystemen om CO2 op te nemen, tegen de achtergrond van de klimaatopwarming.
"Ons opnamevermogen is sinds 1990 met een factor zes afgenomen", zegt Camille Reyniers van de Dienst Klimaatverandering van de FOD Volksgezondheid. "We lopen het risico in een situatie terecht te komen waarin onze natuurlijke ecosystemen een netto-emissiebron zouden worden."
Scenario van ingrijpende verandering
De studie, uitgevoerd door onderzoekers van Vito, Sytra (UCLouvain) en Gembloux Agro-Bio Tech (ULiège), analyseert drie trajecten voor het landgebruik: een scenario op basis van de huidige trends, een scenario dat rekening houdt met goedgekeurde of geplande beleidsmaatregelen -zoals het voornemen om tegen 2050 een einde te maken aan de stedelijke wildgroei in Wallonië of de Vlaamse bouwshift tegen 2040 - en een scenario van ingrijpende verandering. De conclusie? Alleen het scenario van ingrijpende verandering maakt het mogelijk om in 2050 aan de doelstellingen voor klimaatneutraliteit te voldoen.
Een van de belangrijkste maatregelen in dat scenario betreft de veeteelt en vertaalt zich in een aanzienlijke vermindering van de veestapel ( -45 procent voor melkkoeien, -70 procent voor varkens en -71 procent voor runderen ten opzichte van de veestapel in 2022), waardoor veel grond die nu gebruikt wordt voor veevoeder kan vrijkomen. Daardoor zou 278.000 hectare landbouwgrond, meer dan een vijfde van het Belgische landbouwareaal, kunnen worden herbestemd voor andere doeleinden: herbebossing (meer dan 80.000 hectare in 25 jaar), het opnieuw onder water zetten van drooggelegde veengebieden of de omvorming van bijna 10.000 hectare drooggelegde weiden tot watergebieden.
Dat scenario, dat gepaard gaat met een voedingspatroon dat meer op plantaardige eiwitten is gebaseerd, voorziet ook in een grotere schaal van agrobosbouw (op 10 procent van de landbouwgrond en 30 procent van de graslanden) en biologische landbouw (tot 40 procent van de landbouwgrond in Vlaanderen en tot 60 procent in Wallonië), en een doelstelling van netto nulverharding van land tegen 2030.
Wat bosbeheer betreft, betekent het scenario van ingrijpende verandering een grotere diversiteit van onze bossen, met name wat betreft boomsoorten en hun leeftijd, aangezien een jongere boom meer CO2 opneemt dan een oudere soortgenoot.
De auteurs van de studie benadrukken ook de nevenvoordelen die het meest ambitieuze scenario met zich mee zou brengen, zoals een grotere veerkracht van ecosystemen tegen extreme weersomstandigheden of een versterking van de biodiversiteit.
Ten slotte benadrukt de studie de noodzaak van een "samenhangend en stabiel" beleidskader en een "nauwe coördinatie" tussen de verschillende bestuursniveaus om een dergelijke transitie tot een goed einde te brengen, die bovendien gepaard moet gaan met steun en begeleiding van de landbouwsector.
