In de nacht van 18 op 19 september 1946 – exact 80 jaar geleden – crashte een vliegtuig van de Belgische luchtvaartmaatschappij Sabena in de Canadese bossen bij Gander. Daarbij kwamen 26 mensen om het leven, onder wie 20 Belgen. Wat volgde, was een historische reddingsoperatie. "Ik kroop door een vlammenzee", getuigde overlevende Jef Deschuyffeleer enkele dagen later op de radio.
80 jaar geleden crashte een Sabena-vliegtuig in de Canadese bossen en het wrak ligt er nog steeds
Pieter-Jan Lesage
Gepubliceerd:
Samenvatting:
In de nacht van 18 op 19 september 1946 crashte een Sabena-vliegtuig in de Canadese bossen bij Gander, exact 80 jaar geleden. Van de 44 inzittenden kwamen 26 mensen om, onder wie 20 Belgen.
De reddingsoperatie duurde twee dagen en gebruikte voor een van de eerste keren ooit een helikopter om zwaargewonden te evacueren. Overlevende Jef Deschuyffeleer getuigde: "Ik kroop door een vlammenzee."
Het was een van de eerste trans-Atlantische vluchten van Sabena, de voorloper van Brussels Airlines. Het vliegtuigwrak ligt nog steeds op de plek van de crash, samen met een kerkhofje voor de slachtoffers.
"Ik beken openhartig dat anderen en ik de nacht met veel schrik hebben doorgemaakt, omdat het weer buitengewoon slecht was." Aan het woord is -politicus Jef Deschuyffeleer. Hij was een van de overlevenden van de crash en getuigde op de radio, daags nadat hij naar België was geëvacueerd.
"Het dalen was onregelmatig, met nukkige schokken. Na enkele minuten begon iedereen te voelen dat er iets abnormaals was gebeurd", vertelt Deschuyffeleer.
"Vervolgens hoorden we geweldig gekraak, ik denk het eerste aanraken van het vliegtuig met de toppen van de bomen. Wat volgde, was een hele reeks ontploffingen en geluiden", zegt de politicus.
Die luchtramp heeft dagenlang alle voorpagina's beheerst
Cynrik De Decker
Deschuyffeleer beschrijft hoe de vlammen langs alle kanten uit het vliegtuig schoten nadat het tot stilstand was gekomen: "Ik kroop 15 tot 20 meter ver uit de vlammenzee en vertelde mensen verder te kruipen, uit gevaar voor ontploffingen."
Volgens Cynrik De Decker, auteur van 'Sabena, het turbulente verhaal van een luchtvaartpionier', lag het probleem waarschijnlijk bij de hoogtemeter van de piloot. "Die moet ingesteld zijn op de hoogte van de landingsbaan. Vermoedelijk stond die niet goed afgesteld, waardoor het vliegtuig in het donker te laag vloog en in de bomen crashte."
De tol van de ramp was enorm. Van de 44 inzittenden kwamen 26 mensen om, onder wie 20 Belgen.
Trans-Atlantische vluchten
De vlucht was een van de eerste trans-Atlantische vliegreizen en ging van Melsbroek naar New York.
"Voor de Tweede Wereldoorlog werd nog niet trans-Atlantisch gevlogen. Maar tijdens die oorlog ontwikkelden de Amerikanen grote bommenwerpers die grote afstanden konden afleggen en volumes konden vervoeren", vertelt De Decker.
"Na de oorlog kwam dan ook het trans-Atlantische commerciële luchtverkeer op gang. Sabena is snel op die kar gesprongen. Ze kochten Amerikaanse Douglas-vliegtuigen."
Die trans-Atlantische vluchten verliepen wel nog in verschillende stappen. Vanuit Brussel vlogen ze eerst naar Shannon in Ierland om daar bij te tanken. Vervolgens ging het naar Gander in Canada, waar opnieuw werd bijgetankt, om daarna naar New York te vliegen.
Zo ging het ook in die nacht van 18 op 19 september, nu 80 jaar geleden. Al zou het vliegtuig New York nooit bereiken.
Vreselijke taferelen
Het duurde een tijd voor men doorhad dat het vliegtuig was gecrasht. En eens dat bekend was, duurde het opnieuw een tijd voor het wrak kon worden gevonden in de uitgestrekte Canadese bossen.
Dat was het ergste, getuigde Deschuyffeleer later op de radio. "Die ochtend duurde het tot de middag van de volgende dag voordat een passagiersvliegtuig ons opmerkte." Dat was ongeveer 36 uur na de crash.
De latere voorzitter van de Vlaamse CVP getuigde dat er vanaf dat moment via parachutes geleidelijk water werd aangevoerd, dat er een dokter kwam en dat ze een dag later geëvacueerd konden worden. In totaal duurde de reddingsoperatie twee dagen.
Het was een reddingsoperatie voor de geschiedenisboeken, zegt De Decker. "Het was een van de eerste ooit met een helikopter. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was de helikopter nog niet voldoende ontwikkeld om hem echt in te zetten. Nu dus wel."
"Mannen werden afgezet en creëerden een open plek waar ze planken legden, zodat de helikopter kon landen. Zo konden ze zwaargewonden evacueren met een helikopter", gaat De Decker verder. Via het dichtstbijzijnde meer werden ze vervolgens met een vliegboot vervoerd. "Dat was echt een enorme operatie."
Een helikopter op planken tijdens de reddingsoperatie, Foto: Cynrik De Decker
Het gecrashte vliegtuig, Foto: Cynrik De Decker
Sabena
Sabena was de Belgische nationale luchtvaartmaatschappij en werd opgericht in 1923. De eerste vlucht voerde van België naar het Verenigd Koninkrijk, maar al snel breidde Sabena haar netwerk uit en werd ook Congo - toenmalige Belgische kolonie - een belangrijke bestemming.
In de daaropvolgende decennia groeide Sabena uit tot een internationaal bekend merk. Toch stapelden de financiële problemen zich op en in 2001 ging de luchtvaartmaatschappij failliet.
Kort na het faillissement werd SN Brussels Airlines opgericht. Die maatschappij fuseerde later met Virgin Express en ging verder als Brussels Airlines. Vlieg je vandaag met Brussels Airlines, dan zie je nog altijd een knipoog naar Sabena: elk vluchtnummer begint met de letters ‘SN’.
Begraafplaats in de bossen
Het Sabena-wrak ligt nog steeds op de plaats waar het destijds crashte. "Aan de staart van het vliegtuig werd een kerkhofje aangelegd. De stoffelijke resten werden nooit overgebracht", vertelt De Decker.
Het was Sabena-directeur Gilbert Périer die besliste om de slachtoffers ter plaatse te begraven. Tijdens de reddingsoperatie was niemand gewond geraakt, en dat wilde hij zo houden. Onder de graven bevinden zich ook die van zijn ex-echtgenote Marie Noblet en zijn dochter.
"Het was echt heel wat in die tijd. Die luchtramp heeft dagenlang alle voorpagina's beheerst, niet alleen in België, maar ook in het buitenland", besluit De Decker.
