Er komen op onze redactie heel wat vragen binnen over de afbouw van het aardgasnet in ons land. Gasnetbeheerder Fluvius heeft van de Vlaamse regering de opdracht gekregen om het net af te bouwen. Hoe haalbaar is dat? Wat kost dat? En welke alternatieven zijn er? Een antwoord op de meest gestelde vragen.
Wanneer wordt mijn gasaansluiting afgesloten en hoe haalbaar is dat? Jouw vragen over afbouw van aardgas beantwoord
Moonray Grunewald
Gepubliceerd:
We kregen over de afkoppeling tal van vragen binnen. In dit stuk bieden we een antwoord op de meest prangende vragen.
Wanneer wordt mijn gasaansluiting afgesloten?
Dat is nog niet duidelijk. Netbeheerder Fluvius vraagt al langer aan de overheid om een kader uit te werken voor de ontmanteling. Van de Vlaamse regering heeft ze nu de opdracht gekregen om een plan uit te werken voor die afbouw. Dat betekent dat Fluvius nu stelselmatig de locaties zal oplijsten waar het gasnet kan worden stopgezet.
In 1e instantie gaat het dan om wijken waar bijvoorbeeld warmtenetten zijn of waar de meeste klanten met een warmtepomp verwarmen. "Bijvoorbeeld straten waar iedereen al met een warmtepomp verwarmt en nog 1 gezin op gas verwarmt; die zouden bijvoorbeeld als eerste kunnen afgesloten worden", zegt energie-expert Luc Pauwels van VRT NWS.
"Maar wanneer precies is nog niet duidelijk. Al moeten de mensen zich geen zorgen maken, ze zullen tijdig verwittigd worden", zegt Pauwels. Toch kan niet worden uitgesloten dat gezinnen op termijn verplicht worden afgekoppeld.
Luc Pauwels: "Nog onduidelijk wanneer wie wordt afgesloten"
Hoe haalbaar is een snelle afbouw van het aardgasnet?
Voor het definitieve einde van aardgas in Vlaanderen is nooit echt een expliciete datum vastgelegd. Maar impliciet ligt de deadline op 2050, het jaar waarin Vlaanderen wil zijn. Dat lijkt kortbij, maar volgens Joannes Laveyne, energie-expert aan de UGent en Odisee Hogeschool, is het belangrijk om een deadline vast te leggen.
"Als er geen datum is, kijkt iedereen de kat uit de boom en zal er nooit iets veranderen", zegt hij. "Die afschakeling zal niet van vandaag op morgen gebeuren. De Vlaamse regering heeft aan Fluvius gevraagd om plannen op te stellen die per regio en misschien zelfs op termijn wijk per wijk moeten in kaart brengen wanneer het aardgasnet uitgefaseerd kan worden."
"En daar zal natuurlijk ook wel een lange periode aan voorafgaan waarin de mensen worden ingelicht, zodat ze ook de nodige maatregelen kunnen nemen om over te schakelen op alternatieven", zegt Laveyne. Vandaag beschikt ongeveer 65 procent van de Vlamingen over een aardgasaansluiting. "Het wordt wel een uitdaging om die mensen allemaal over te schakelen op een andere energiebron."
Toch is het van belang om over te schakelen. "De kosten voor gas zullen in de toekomst alleen maar stijgen", zegt Laveyne. "Steeds minder mensen zullen zich aansluiten op het gasnetwerk, waardoor het onderhoud van het bestaande netwerk duurder wordt. Bovendien zorgt de Vlaamse ervoor dat de kosten in de energiefactuur verschuiven van elektriciteit naar aardgas en stookolie."
Wie betaalt mijn afsluiting van het aardgasnetwerk thuis?
Wie vandaag voor een alternatief kiest, moet dus zijn gasaansluiting verwijderen of blokkeren. En daar hangt een (stevig) prijskaartje aan vast. De gasmeter blokkeren kost 11,75 euro. Wie zijn gasaansluiting volledig wil verwijderen, betaalt al snel een pak meer: 769,31 euro.
Ter vergelijking: in Nederland betaal je voor het verwijderen van je aansluiting als consument sinds 2021 niets; daar zijn die kosten voor de . Tenzij je zelf een moment kiest waarop de verwijdering plaatsvindt, dan kan het je wel geld kosten. Of de kosten voor het blokkeren of verwijderen van de gasaansluiting ook bij ons zullen worden geschrapt of verlaagd, is nog niet duidelijk.
"We hebben nu een decretale basis gecreëerd, conform de ", laat het kabinet van minister Depraetere weten. "We zullen dit nog verder moeten concretiseren. Veel van de inhoudelijke details zullen pas later aan bod komen. We kunnen nog niet op die discussie vooruitlopen, we wachten de adviezen af."
Zullen de kosten voor de ontmanteling worden doorgerekend aan consumenten?
Een afbouw betekent ook een ontmanteling van het aardgasnetwerk. Lees: bestaande leidingen moeten worden afgesloten of worden verwijderd.
"De gemakkelijkste en goedkoopste oplossing is om de leidingen te laten liggen en ze te vullen met lucht, stikstof of vloeibaar beton", zegt Laveyne. "Zo blijven de leidingen onder druk staan en kunnen er geen scheuren of breuken ontstaan."
Het effectief verwijderen van alle leidingen, kleppen en meters is de duurdere optie. "Dat is de vraag van 17,1 miljard euro, ongeveer de totale kost van de ontmanteling van het netwerk", zegt Laveyne. "Die kost is in principe voor netbeheerder Fluvius."
Hoe bouwen we aardgas af? Europa en de AI-dreiging, en rijverbod voor een kamerlid?
Maar de kans is groot dat burgers uiteindelijk de rekening (mee)betalen. "De gemeenten zijn de enige aandeelhouders van Fluvius. Vandaag verdienen zij aan de uitbating van het gasnetwerk", legt Laveyne uit. "Elk jaar krijgen de gemeenten een dividenduitkering voor hun aandelen."
"Door de kosten van de ontmanteling en omdat er steeds minder mensen op aangesloten zijn, dreigen de gemeenten er niet meer aan te verdienen, maar aan te moeten bijbetalen. En die centen moeten ze ergens vandaan halen, waardoor inwoners waarschijnlijk meer gemeentebelastingen zullen moeten betalen."
Wat zijn de alternatieven voor het verwarmen met aardgas?
De alternatieven voor het verwarmen met aardgas zijn of een warmtepomp of een aansluiting op het . Afhankelijk van waar en in welk soort woning je woont, is de ene installatie meer geschikt dan de andere.
Voor wie in de stad of in een appartement woont, is een aansluiting op het warmtenet het interessantst. Alleen moet er dan ook zo'n warmtenet beschikbaar zijn, en dat is op veel plekken nog niet het geval. Een warmtepomp is dan weer beter geschikt voor huizen en woningen die niet op een warmtenet kunnen worden aangesloten, denk aan woningen in kleinere gemeenten of op het platteland.
Luc Pauwels: "De overheid zal moeten tussenkomen in de alternatieven"
Minister Depraetere belooft wel dat de Vlaamse regering "volop zal investeren in sterkere elektriciteitsnetten, warmtepompen en warmtenetten". Wie vandaag een warmtepomp wil installeren, kan via Vlaanderen al een premie krijgen.
"Het is begrijpelijk dat veel mensen zeggen dat ze zo'n installatie niet kunnen betalen", zegt Pauwels. "Je zit al snel aan 12.000 euro voor een warmtepomp en dan spreken we nog niet over het plaatsen van de eventuele vloerverwarming die je nodig hebt. Dat is niet evident. De overheid zal moeten tussenkomen in die alternatieven."
Wat met de gascentrales?
Heel wat lezers vragen zich af wat er nu met de gascentrales zal gebeuren die gebruikt worden om elektriciteit op te wekken. Vandaag zijn er in Vlaanderen een 10-tal van die gascentrales in gebruik, al is het de federale overheid die voor die centrales bevoegd is.
"De uitfasering van het aardgas gaat voor alle duidelijkheid enkel over het lagedruknet, dat is het aardgasnet voor gezinnen en kleine bedrijven", zegt Laveyne. "Het hogedruknet, voor de grote bedrijven en industrie, wordt niet uitgefaseerd. Logisch, want voor heel wat van die bedrijven is aardgas een grondstof waarmee ze bepaalde producten maken."
"Wel heeft de beslist dat Fluxys (de aardgastransportnetbeheerder) zijn netwerk moet afschrijven voor 2050", zegt het kabinet van Depraetere. "De nieuwe gascentrales die de voorbije jaren werden gebouwd, zijn ook verplicht om voor 2050 te defossiliseren."
Dat betekent dat de gascentrales moeten sluiten, moeten overstappen op groene energie, zoals groene waterstof, of ingezet moeten worden voor de CO2-afvang en -opslag. Bij dat laatste blijft de centrale (tijdelijk) op aardgas draaien, maar wordt de vrijgekomen CO2 bij de schoorsteen opgevangen en ondergronds opgeslagen.
Kunnen de bestaande gasleidingen niet gebruikt worden voor andere energievormen? Zoals het warmtenet, voor waterstof of biogas?
"Voor waterstof is het huidige aardgasnet niet geschikt", zegt Laveyne. "De waterstof tast het metaal van de leidingen aan en maakt ze broos. Bovendien zou je alle gasmeters en kleppen moeten vervangen, wat een enorme kost met zich meebrengt. Je kan wel een beetje waterstof bij het aardgas mengen, maar niet meer dan 20 procent. Ook dat is geen oplossing, want je werkt dan nog altijd grotendeels op aardgas."
Ook de bestaande leidingen gebruiken voor een warmtenet is geen optie. "Een typisch warmtenet heeft 2 leidingen nodig: een départ en een retour", legt Laveyne uit. "De ene leiding brengt het warme water binnen in je woning. Eens het zijn warmte heeft afgegeven, moet het afgekoelde water opnieuw afgevoerd worden. Dat gebeurt via de andere leiding. Bovendien is het van de gasleidingen onvoldoende voor het water.
Biogas? Dat lijkt logisch, toch? "Ja, maar ook neen", zegt Laveyne. "Chemisch gezien is het bijna identiek aan aardgas. Biogas bestaat vooral uit methaan, en wordt geproduceerd uit mest of de verbranding van afval. Alleen is het potentieel om biogas te produceren heel klein. We kunnen onmogelijk voldoende biogas produceren om er ons aardgas mee te vervangen."
"Hoe dan ook, de netbeheerder blijft met de dure uitbatings- en onderhoudskosten opgescheept mochten de leidingen worden ingezet voor biogas. Een oplossing is om op bepaalde plekken tanks te plaatsen die enkele huizen of appartementen van gas voorzien. Een vrachtwagen komt die dan om de zoveel tijd bijvullen. Maar ook dat is kostelijk, en niet zo praktisch."
Wordt verwarmen met gas duurder?
Ja. Door de Vlaamse verschuiven de kosten in de energiefactuur van elektriciteit naar aardgas en stookolie. Een standaardgezin zal zo 80 euro per jaar minder betalen voor elektriciteit, en tegelijk ook 80 euro méér voor gas.
Alleen dreigt door de ontmanteling van het gasnetwerk verwarmen met gas nog duurder te worden. "Het gasnet is 57.000 kilometer lang", zegt energie-expert Luc Pauwels. "Nu zijn daar nog 2,4 miljoen gezinnen en bedrijven op aangesloten, maar dat aantal zal enkel afnemen de komende jaren."
"Hoe minder mensen zijn aangesloten op het net, hoe groter de kosten worden voor die mensen die wel zijn aangesloten. Dat komt omdat er minder schouders zijn om het onderhoud van het netwerk te dragen. Nu kost dat een gemiddeld huishouden zo'n 250 euro per jaar. Uit studies blijkt dat wie als een van de laatste nog is aangesloten op het net, de kosten kunnen oplopen tot 3.000 euro per jaar", zegt Pauwels.
