Volgens premier Bart De Wever (N-VA) kan onze federale overheid nog één saneringsronde aan en zal de volgende ronde een "institutionele ronde" zijn. Dat heeft hij gezegd in de Kamercommissie voor Grondwet en Institutionele Vernieuwing. Hij geeft wel toe dat praten over een nieuwe staatshervorming moeilijk wordt, omdat de visies van de verschillende partijen in meerderheid en oppositie zo uiteenlopen.
Premier De Wever haalt communautaire kaart opnieuw boven: "Land raakt niet uit de problemen zonder grondige staatshervorming"
"Ik denk dat we nog één saneringsronde aankunnen op en dan is het voorbij", aldus De Wever. "De volgende ronde - en dat zal toch altijd een ronde moeten zijn die in de diepte gaat - zal ook een zijn." De premier lijkt zich aan te sluiten bij Jong N-VA en Vlaams Parlementslid Sander Loones (N-VA), die zich de voorbije weken ook al in die zin hadden uitgelaten.
Het idee voor een staatshervorming is bij premier De Wever niet vreemd, dat hij dat koppelt aan de financiële toestand van ons land evenmin. Alleen is het moment waarop hij die uitspraak doet dat wel: net voor de start van (hoogstwaarschijnlijk) wekenlange begrotingsgesprekken waarin de federale regering op zoek moet naar 10 miljard euro.
We naderen een heel interessant punt in de communautaire geschiedenis van dit land
Premier Bart De Wever (N-VA)
De opeenvolgende staatshervormingen hebben de federale overheid zowat uitgekleed, waardoor de mogelijkheid om te saneren danig is beperkt. Zo is de sociale zekerheid zowat de grootste uitgavenpost voor de federale regering.
"Iedereen beseft dat dit land nooit uit de problemen gaat komen zonder grondige institutionele hervorming", aldus De Wever. "Ik denk dat dit een algemeen inzicht is, en ik merk dat men dat ook niet meer tegenspreekt."
De diagnose is één ding, de oplossing ligt minder voor de hand. "Het is absoluut geen gemakkelijke opdracht om een akkoord over een toekomstige staatsstructuur te vinden. En het is inderdaad de vraag of dit nog lukt en of er in ons bestel ooit de nodige meerderheden worden gevonden."
Toch denkt de premier dat er iets zal moeten gebeuren. "Het botst wel op een realiteit die moet worden opgelost. We naderen een heel interessant punt in de communautaire geschiedenis van dit land."
Verkleint het de schuldenberg?
"Op lange termijn is er maar één duurzame manier om de staatsfinanciën opnieuw op orde te zetten en dat is inderdaad een staatshervorming", gaat Quinten Jacobs, advocaat grondwettelijk recht in VRT NWS Terzake, akkoord met de premier.
Snoeien aan de linkerkant en wat bijsnijden aan de rechterkant, is een recept dat we de afgelopen 20 jaar hebben geprobeerd
Quinten Jacobs, advocaat grondwettelijk recht
"We vieren dit jaar de 20e verjaardag van de laatste begroting in evenwicht, want dat is sinds de 6e staatshervorming al 20 jaar niet meer gebeurd. Denken dat we dat gaan dichtrijden met snoeien in subsidies aan de linkerkant en wat uitgaven bijsnijden aan de rechterkant, is een recept dat we de afgelopen 20 jaar hebben geprobeerd: been there, done that."
"De federale overheid heeft een tekort van ruim 25 miljard euro. De toekomst wordt er niet echt beter op, aangezien de 4 grote facturen van de toekomst - de pensioenen, de gezondheidszorg, de defensie-uitgaven en de rentelasten - de komende jaren alleen maar zullen stijgen, ongeacht het beleid dat wordt gevoerd."
"Die 4 facturen liggen allemaal bij die 'armlastige' federale overheid. En zolang de deelstaten daarbij niet in het bad worden getrokken, zullen wij nooit meer de zwarte nul bereiken. Meer dan de helft van het budget van de deelstaten komt rechtstreeks vanuit dotaties van de federale overheid. Die zijn gekoppeld aan de groei en de index, en die krijgen zij dus in zekere zin vanzelf."
Herfederaliseren of regionaliseren
"De vraag is alleen", zegt hoofdredacteur Dorian de Meeûs van La Libre, "gaan we voor een staatshervorming geïnspireerd door separatisme, nationalisme en ideologie of geïnspireerd door efficiëntie?" In de commissie leek het vandaag vooral een privédialoog tussen N-VA en Vlaams Belang."
De Meeûs: "De efficiëntie is er niet en daar vragen de mensen om"
De Meeûs wijst daarom niet per se naar een herfederalisering, maar toch. "Om naar deze studio te komen rijd ik 20 kilometer en heb ik 3 verschillende gewesten doorkruist, en dus het beleid van 3 verschillende ministers ervaren. De efficiëntie is er niet en daar vragen de mensen om."
"Iedereen vult dat efficiëntiediscours anders in", benadrukt Jacobs. "Er zullen mensen zijn die zeggen dat het efficiënter is om de zaken te regionaliseren, omdat op die manier een aantal dossiers kunnen worden gedeblokkeerd. Anderen willen van 3 ministers naar 1, maar dan importeer je de bestaande conflicten tussen 3 ministers gewoon in de federale regering."
"Weinig signalen dat er wordt gewerkt aan een staatshervorming"
In de commissie liet premier De Wever ook vallen dat er wel degelijk wordt gewerkt aan een staatshervorming, maar "het communautaire bespreekt men best in de luwte", klinkt het. "Op die manier is het natuurlijk moeilijk te controleren", zegt Jacobs.
"De signalen die ik krijg, zijn dat er op lange termijn eigenlijk geen staatshervorming wordt voorbereid", zegt Jacobs, die daarin wordt erkend door de Meeûs. "En dat is ook wat ik de regering voor een stuk verwijt", aldus Jacobs.
De Meeûs wijst op het gebrek aan de tweederdemeerderheid, die nodig is voor een staatshervorming. "Als er geen politiek akkoord komt, is het juist onmogelijk. Het is heel moeilijk, want de PS moet eigenlijk mee-instemmen, terwijl ze wel met haar eigen agenda komt."
"Als de politici niet rond de tafel komen om daarover te praten, kan je niet tot een oplossing komen", verwijst de Meeûs naar de vele lege stoelen in de commissie vandaag.
