Pol Hauspie blikt 25 jaar na L&H-faillissement samen met onderzoeksrechter terug: "Mijn bekentenis was een bevrijding"

De klokken van de kerktoren in Westouter slaan 12 uur net op het moment dat de opnameknop wordt ingedrukt voor een dubbelinterview met Pol Hauspie en Henri Heimans. Symbolischer kan bijna niet.

Ze zitten naast elkaar. Henri Heimans naast Pol Hauspie. Pol is minstens een kop groter en een schouder breder. Het wordt een verhaal van de boswachter en de stroper, of hoe 2 mannen die ooit tegenover elkaar stonden intussen elkaar respecteren en vriendschappelijk met elkaar omgaan.  

Henri Heimans (78) was 45 jaar magistraat en is ondertussen 12 jaar met pensioen. Van hem wordt gezegd dat hij de authentiekste magistraat ooit was. Een pitbull, maar in de eerste plaats een mens en een grote verdediger van de mensenrechten.  

Pol Hauspie (75) was boekhouder, ontwerper van software en medestichter van L&H. In zijn gloriejaren bejubelden de kranten en andere media hem als een charismatische en visionaire man. Nu valt vooral op hoe integer en zelfkritisch hij geworden is. 

Henri Heimans nam het onderzoek over nadat het openbaar ministerie de zaak had weggehaald bij een jonge, onervaren onderzoeksrechter uit Ieper.

"Ik werkte er ongeveer 5 jaar intensief aan, met een apart team van speurders, een griffier en een misdrijfanalist. Het dossier bestond uit honderden kartonnen dozen met van die typische linten en meer dan 10 miljoen e-mails. Weet dat we toen nog niet eens in het tijdperk van de e-mail waren. Ik liet het dossier als een van de eersten bij Justitie digitaliseren. Dat was ongezien."

Pol Hauspie hielp de speurders zelfs met hun computerproblemen tijdens de verhoren. "Ik zie dat nog levendig voor ogen: de speurders hadden regelmatig moeite met hun verouderde computers. Ik ging dan aan hun kant van het bureau staan en zei bijvoorbeeld: "Doe dat via copy-paste, Ctrl+C en Ctrl+V", vertelt hij. Sommige onderzoekers noemden mij daardoor 'meneer copy-paste'."

Pol Hauspie vond Heimans hard, maar professioneel. Ook zijn menselijkheid viel hem meteen op. "Ik ben altijd ontvangen geweest door Henri met koffie en koekjes, gewoon als een mens en niet als een schurk", zegt hij.

"Ik heb als onderzoeksrechter de mensen altijd met respect behandeld", reageert Heimans. "Het gebeurt in het leven dat je mensen terug ontmoet in andere omstandigheden en dan kun je de mensen recht in de ogen kijken. Mijn rol als onderzoeksrechter is in alle zaken altijd dezelfde geweest. Het gaat niet zozeer over schuld of onschuld. Het gaat over de waarheid achterhalen."

"Bij Henri heb ik nooit een tunnelvisie gezien", vertelt Pol Hauspie. "Sommige speurders hadden dat wel. Er was er zelfs 1 die in zijn bureau in Ieper een kopie van de strip van Suske en Wiske op de muur had gehangen: 'de Poenschepper'. Ik wist meteen: die zit met een voorgekauwd beeld en wil mij daar naartoe drijven. Maar dat werkt contraproductief; de handrem stond aan als hij mij ondervroeg. Bij de ondervragingen van Henri loste ik mijn handrem." 

Na 5 jaar onderzoek kwam onderzoeksrechter Heimans tot de conclusie dat de fraude die gepleegd werd bij L&H geen pure of zuivere oplichting was, maar valsheid in de boekhouding.

"Lernout & Hauspie hadden kapitaal aangetrokken op de Amerikaanse beurs om hun taaltechnologie verder te ontwikkelen", zegt Heimans. "Een duur proces, terwijl het product nog niet verkoopbaar was. Om toch stijgende kwartaalcijfers te kunnen voorleggen, boekte het bedrijf fictieve omzet via zogenoemde language development companies (LDC's) of taallabs in alle wereldtalen."

"Ze leverden een soort embryonale technologie aan bij bedrijfjes die ze zelf hadden opgericht en die ze zelf financierden met bankleningen", gaat hij voort. "Die leningen werden gegarandeerd door de waarde van de aandelen van L&H. Het is bijna alsof je je eigen bankbiljetten drukt."

Hauspie beaamt dat, maar wil reageren: "De beurs is een casino en daar is een risico aan verbonden. Dat neemt niet weg dat we met de fraude die we pleegden mensen hebben benadeeld", zegt hij.

"We investeerden in die taallabs van ons, je koopt daarmee je eigen omzet. Dat mag, op zich is dat geen fraude, maar je moet daar transparant over zijn en dat waren we niet. Fraudeurs zijn mannen die stelen: wij deden het omgekeerde. We staken er vooral geld in met leningen waar we zelf borg voor stonden. En daar moet je duidelijk over zijn."

Bijzonder hardnekkig was de constructie in Korea. Daar bleek het taallab helemaal niet te bestaan. Voor een controlebezoek van accountantskantoor KPMG werd volgens Heimans een heel toneelstuk opgezet.

"Men heeft daar kantoren afgehuurd in een bedrijfsgebouw, computers gezet met medewerkers die daar zogezegd werkten", vertelt Heimans. "Er was daar helemaal geen activiteit. Het was in scène gezet in een hotel, de dag vóór de KPMG-controle. Toen ik die Koreaanse betrokkenen daarover ondervroeg, waren ze zichtbaar beschaamd. Een van hen begon zelfs te wenen."

Hauspie zegt dat hij helemaal niets te maken had met dat Koreaanse luik. "Dat was helemaal op het laatste van L&H. Toen waren Jo (Lernout red.) en ik niet meer bezig met het dagelijks bestuur. De toenmalige CEO heeft mij en anderen misleid. Mijn fout was dat ik niet persoonlijk heb opgetreden, want ik vond het zelf raar dat er daar zoveel omzet werd geboekt. Wij waren toen kapot van de stress en dronken te veel, maar dat is geen excuus."

"We waren gefinancierd door aandeelhouders en wij moesten zorgen voor hen. Die fraude werd gedaan met goede bedoelingen, maar je kunt voor de goede zaak ook iemand vermoorden, hé", biecht Hauspie op. 

Rond het faillissement circuleerden ook complottheorieën over inmenging van de Amerikaanse inlichtingendienst CIA. Volgens Jo Lernout was L&H het slachtoffer van een gecoördineerde aanval vanuit de Verenigde Staten.

Hij stelde dat L&H beschikte over strategisch belangrijke spraaktechnologie en dat bepaalde Amerikaanse partijen er belang bij hadden om het bedrijf uit te schakelen of goedkoop in handen te krijgen.

"Dat Amerikaanse bedrijven het moeilijk hadden met die fantastische technologie van L&H, dat zal wel zo geweest zijn", zegt Heimans. "Maar inmenging van de CIA? Dan zit je in de fictie of in politieromans. Als Belgisch onderzoeksrechter heb je trouwens geen toegang tot Amerikaanse inlichtingendiensten of zelfs Belgische staatsveiligheid. Dus dat valt niet te onderzoeken."

Hauspie zegt wel dat ze op een bepaald ogenblik verwittigd werden door iemand van de Duitse geheime dienst. "Die raadde ons aan om bodyguards in te huren om onze vrouwen en kinderen te beschermen", zegt hij. "L&H werd te machtig en de Amerikanen wilden dit verhinderen. Die mededeling maakte me kapot, omdat ik door mijn werk mijn gezin in gevaar bracht. Daarna ben ik gecrasht."

Heimans herinnert zich vooral het laatste verhoor met Hauspie, dat niet in Ieper, maar in de kantoren van de gerechtelijke politie in Gent plaatsvond. "Het is geëindigd met een soort opluchting, voor allebei", zegt hij. "Ik wist toen dat ik dicht bij de waarheid zat. Toen ik na het verhoor naar mijn auto liep, zag ik Hauspie nog door een raam boven naar mij zwaaien. Dat is me bijgebleven."

Voor Hauspie was die bekentenis meer dan een opluchting. "Dat was een bevrijding", zegt hij. "Een proces van inzichten verwerven in je eigen gedrag. Dat inzicht is voor een stuk gekomen door die ondervragingen. Daar zijn jaren overheen gegaan. Het is een mentaal proces, want je eigen beeld en je ego vertekenen veel dingen."

Hij wil dan ook de onderzoeksrechter bedanken: "Als het onderzoek bij de jonge, onervaren onderzoeksrechter was blijven liggen, was ik nooit tot dezelfde waarheid gekomen. Voor elk verhoor in België moest ik telkens uit Zuid-Afrika overkomen, waar ik toen woonde. Voordat ik met het vliegtuig naar België vertrok, moest ik overgeven van de spanning", vertelt hij. "Je moet telkens terug in het verleden duiken, terug in die rotzooi."

Ook nu nog blijft Hauspie zijn eigen verantwoordelijkheid nemen: "Hebben wij fouten gemaakt? Ja. Hebben wij gefraudeerd? Ja. Was die fraude bedoeld om geld te pakken? Nee, wij hebben er zelf eigen geld in gestoken. Alles gaven we in borg. Alleen onze edele delen en onze vrouwen stonden geen borg. (lacht) Maar het was fout. Dat inzicht kwam voor mij heel duidelijk door Henri.”

Heimans begrijpt intussen ook waarom veel verdachten niet snel bekennen. "Er is altijd een vorm van schaamte, vooral voor familie en vrienden." 

Jaren na het L&H-proces zocht Hauspie zelf opnieuw contact met de onderzoeksrechter na het proces dat Heimans had gewonnen tegen Dries Van Langenhove van Schild en Vrienden.

Sindsdien gaan ze af en toe samen lunchen. Heimans merkt op dat van de vroegere glamour en glitter rond Hauspie niets meer overblijft: "Hij is een andere man geworden, zeer sober in alles." 

Ze praten niet meer over het proces, maar wel over actueel onrecht, zoals de oorlog in Oekraïne, Iran of de situatie in Gaza, vertelt Hauspie.

"Ik heb in 2007 het 'Happiness Web' (The H-Web) opgericht. Een netwerk waarin ervaren ondernemers hun kennis, ervaring en inzichten delen met mensen die een eigen zaak willen opstarten", vertelt hij.

"Ik doe dat vooral in Zuid-Afrika, een land dat mijn 2e thuis is geworden, maar ook in een aantal andere landen in Afrika. Ik wil dat netwerk uitbreiden naar andere gebieden buiten Afrika, zoals Gaza bijvoorbeeld. Daar praat ik over met Henri, omdat hij veel contacten heeft in Palestina. Maar de situatie in Gaza laat dat nog niet toe; daar is het nu nog veel te vroeg voor."  

Op de vraag wat ze elkaar nog toewensen, antwoordt Hauspie: "Vriendschap is elkaar graag zien; misschien klinkt dat wat paterachtig. Zelfs als vroegere tegenstanders kun je toch nog vrienden worden."