Zeppelin van Panamarenko, antieke sterrenprojector of middeleeuws familieportret: op deze kunstschatten kun je stemmen voor de Erfgoedtombola 

Wat vroeger de Erfgoedchallenge heette, is nu de Erfgoedtombola, een nieuw initiatief voor Belgische musea die hun schatten graag willen behouden en restaureren, maar daar zelden voldoende middelen voor hebben.  

12 musea, netjes verdeeld over Vlaanderen, Brussel en Wallonië, stellen elk 1 object voor. Het publiek kan stemmen tot 15 november ; de winnaar krijgt tot 150.000 euro restauratiesteun, en ook als stemmer kun je in de prijzen vallen. 

Het middeleeuwse Adornesdomein in Brugge vertelt het verhaal van de handelsfamilie Adornes, die de indrukwekkende Jeruzalemkapel liet bouwen. Begin 16e eeuw bestelde Jan Adornes-de la Coste dit drieluik. Achter de gekruisigde Christus is de skyline van Brugge te herkennen, met de Jeruzalemkapel zelf. Links en rechts op het drieluik staan Jan met hun 7 zonen en zijn echtgenote Catharine met hun 4 dochters.  

5 eeuwen later zitten de schitterende kleuren en fijne details verstopt onder een vergeelde vernislaag. Een grondige restauratie is nodig om dit religieuze  familieverhaal te bewaren voor toekomstige generaties.

Dit masker bevindt zich in het AfricaMuseum in Tervuren. Het werd gebruikt in de Tshokwe-gemeenschap in Congo bij een belangrijk overgangsritueel van zonen van hoofden, een ritueel dat de overgang markeerde naar volwassenheid en leiderschap. 

"Het bewaren van elk fragment is niet alleen het redden van een object, maar het beschermen van een uniek stuk immaterieel erfgoed: kennis, vakmanschap en spirituele betekenis die anders voorgoed verloren zouden gaan", zegt Naomi Meulemans, diensthoofd collectiebeheer van het AfricaMuseum.  

"The Aeromodeller" is een van de spectaculaire kunstwerken van Panamarenko. Een legendarische zeppelin van maar liefst 27 meter lang en 6 meter doorsnee, gemaakt van lange stroken pvc. De gondel of ‘woonruimte’ is van riet, dat zilver gespoten is.

Het kunstwerk werd begin jaren 70 getoond op Dokumenta Kassel en kwam dankzij Jan Hoet in het S..M.A.K. terecht. Het werd hét symbool van grenzeloze, ongehinderde verbeelding. Maar de zeppelin is kwetsbaar, mede door het werk af en toe elders tentoon te stellen. Panamarenko koos bewust voor pvc en riet, maar decennia later blijkt dat te verkleuren en te scheuren. 

Dit werk is een nauwkeurige kopie van een schilderij van Pieter Bruegel de Oude, gemaakt door zijn zoon Pieter Bruegel II of de Jonge. 'De prediking van Johannes de Doper' dateert uit 1624 en toont een grote groep mensen die samenkomen om te luisteren naar Johannes, een mooi voorbeeld van wat de oude Bruegel graag en vaak schilderde.

Het Stadsmuseum van Lier zou dit bijzondere werk graag aan een breed publiek tonen, maar dat kan vandaag niet. Het schilderij is weggestopt in het depot, omdat het te beschadigd is en gerestaureerd moet worden.  

Cinematek, het Filmmuseum in Brussel, heeft 12 films geselecteerd die onze nationale cinemageschiedenis letterlijk in beeld brengen. Ze zijn gemaakt tussen 1910 en 2010. Er zitten bijvoorbeeld zeldzame archieffilms op nitraat bij of filmpjes gedraaid door de surrealistische schilder René Magritte. 

Een ode aan de Belgische cinema, bedoeld om weer te tonen aan een groot publiek. De filmbanden restaureren is arbeidsintensief precisiewerk. Om dat te kunnen financieren doet dit project mee aan de Erfgoedtombola.

Wassen beelden waren vroeger lesmateriaal voor geneeskundestudenten. Zo konden ze de binnenkant van het menselijk lichaam bestuderen. Later kregen de beelden soms een tweede leven in een ‘kermismuseum’ voor het grote publiek. 

Dit wassen beeld getuigt van een tijd waar kennisoverdracht heel anders gebeurde. Maar na 150 jaar zijn het hoofd en de nek losgebroken van de rest. De was, het haar en het textiel zijn te fragiel geworden. Zonder grondige conservatie dreigt het stuk binnenkort uit de collectie van het Museum voor de Geneeskunde te verdwijnen.

Midden in de Sint-Gorikshallen in hartje Brussel staat een object met een bijzondere geschiedenis. Op die plek was er eeuwenlang een fontein. Eerst met een beeld met patroonheilige Sint Gorik, later met een Egyptisch aandoende obelisk. Pas eind 19e eeuw werd het plein overdekt door de hallen die je nu ziet.

Maar de fontein staat droog, door ernstige lekken. Enkel een stevige renovatie kan de obeliskfontein in alle glorie terugbrengen.

De Zeiss Mark II-projector is een wonderlijk apparaat dat met lampen door duizenden lichtgaatjes het heelal projecteert op de koepel van het Planetarium in Brussel. Dat kan vanuit verschillende perspectieven: het noordelijk of zuidelijk halfrond, de sterrenhemel van nu of van vroegere tijden.  

De projector ziet er misschien futuristisch uit, maar is dit jaar 100 jaar oud. Hij werd in 1926 gebouwd in Duitsland en kreeg in 1935 zijn vaste plek in het eerste Belgische planetarium. Maar er is slijtage. Zonder restauratie dreigt dit wetenschappelijk erfgoed te verdwijnen voor toekomstige generaties.  

In 1829 werd deze kinderschedel ontdekt in de grot van Engis door de jonge arts Schmerling. Hij was op onderzoek uitgegaan, toen hij kinderen had zien spelen met botten ... De man publiceerde over zijn vondst; de schedel werd opgeborgen in de universiteit van Luik en werd uit het oog verloren.   

Pas meer dan een eeuw later hebben wetenschappers het belang van deze vondst erkend. De kleine schedel bleek van een Neanderthal-kleuter te zijn. Daarmee was het het eerste Neanderthalerfossiel dat ooit werd ontdekt. Het schedeltje wordt nu bewaard door de Universiteit van Luik. Mits de juiste omkadering en conservering zal je het binnenkort kunnen zien in het Préhistomuseum van Flémalle.  

Kunstenaar Pol Bury groeide op tussen de steenkoolmijnen en staalfabrieken van La Louvière en was gefascineerd door techniek, geometrie en fysica. Bury was een internationale pionier van de zogenoemde kinetische kunst, vol licht, water en beweging. Hij maakte langzaam bewegende, gemotoriseerde sculpturen, monumentale fonteinen of zelfs juwelen.  

Het atelier, de gereedschappen en de kunstwerken van deze wereldberoemde Belgische kunstenaar zijn op het nippertje gered. Het Château Gilson in La Louvière wil graag het museum van Pol Bury worden. Maar daarvoor is eerst onderzoek nodig en moeten heel wat items behandeld of gerestaureerd worden.

'Les bourgeois de Calais' van de Franse beeldhouwer Auguste Rodin is een beroemde beeldengroep, die verwijst naar een pijnlijke episode in de geschiedenis van Calais. In de 14e eeuw werd de stad veroverd door de Engelse koning; 6 burgers moesten op blote voeten en met een touw om de nek de sleutels van de stad overhandigen.  

Er bestaan 12 bronzen afgietsels van deze sculptuur, verspreid over de hele wereld, van New York tot Tokio.  Van de 4 exemplaren die Rodin zelf heeft gemaakt, staat er 1 in België, in het idyllische Domein en Koninklijk Museum Mariemont in Henegouwen. Maar 'De burgers van Calais' zijn dringend aan restauratie toe.  

Kunstenaar Jean-Michel Folon was gefascineerd door de menselijke figuur én door vliegen. 'L'homme volant' of 'De vliegende man' maakte hij eerst op kleine schaal uit gerecycleerde materialen. Maar er is ook deze monumentale versie in brons die ooit eens écht vloog en met een helikopter op een sokkel werd gezet.  

Nu is 'De vliegende man' geland op het sfeervolle binnenplein van de Fondation Folon in Terhulpen, waar je ook het andere werk van deze kunstenaar kan bekijken. De sculptuur heeft wel een grondige onderhoudsbeurt nodig.