Razendsnelle groei, maar streng: zo gaat China om met AI

Voor veel Chinezen kwam het deze zomer als een nare verrassing. Populaire AI-chatbots als Doubao en Talkie verwijderden plots de functie waarmee je een gepersonaliseerde 'AI-compagnon' kon ontwerpen, een virtuele vriend of vriendin die je zelf het gewenste uiterlijk en persoonlijkheid kan geven. Miljoenen Chinezen hadden op korte tijd een hechte band ontwikkeld met hun AI-partner die dag en nacht klaarstond met een luisterend oor en morele steun.  

Maar bij de Chinese overheid gingen de alarmbellen af. In een land met steeds minder huwelijken, een dalend geboortecijfer en een vergrijzende bevolking zijn almaar meer jongeren met een virtuele liefdesrelatie geen goed idee. En dus kwam de Chinese internetregulator (CAC) met strenge regels: gepersonaliseerde AI-assistenten zijn voortaan verboden voor minderjarigen en ook voor volwassenen kwamen er allerlei beperkingen. Veel chatbotbedrijven hebben de dienst uit voorzorg gewoon verwijderd.  

Dat wil niet zeggen dat alle AI-assistenten voortaan verboden zijn. AI-huiswerkassistenten - razend populair bij Chinese kinderen -, assistenten die je helpen met je bankzaken, die voor jou reizen boeken of medisch advies geven zijn nog altijd toegestaan. Voorwaarde is wel dat gebruikers er geen emotionele band mee kunnen ontwikkelen. En het spreekt vanzelf dat die assistenten ook geen foute politieke of historische uitspraken doen.  

Het zegt veel over hoe Peking omgaat met AI: jonge ondernemers worden aangemoedigd om te experimenteren, nieuwe technologieën en toepassingen te ontwikkelen en start-ups te beginnen. Maar de Chinese internetwaakhond volgt alle nieuwe evoluties op de voet en grijpt in waar nodig. 

De strenge regels die de overheid oplegt aan Chinese techbedrijven gelden overigens niet in het buitenland. Chinese chatbotbedrijven die in eigen land 'persoonlijke assistenten' hebben moeten schrappen, mogen de service wel nog aanbieden buiten China. Het is iets wat ook geïllustreerd wordt in een app als TikTok: de algoritmes worden in China veel meer aan banden gelegd en gestuurd door de overheid dan in Europa, zeker als het gaat om tieners.

Intussen gaat de ontwikkeling van AI ook in China razendsnel. Maar in tegenstelling tot de Verenigde Staten is die minder gericht op het ontwikkelen van rekenkracht, wel op praktische toepassingen, zowel in de industrie als in het dagelijkse leven. Naast AI-assistenten investeert China volop in slimme robots: die worden aan het werk gezet in de horeca, in winkels en in fabrieken. De 'dark factory' waar geen licht meer brandt omdat er alleen maar robots werken, is geen uitzondering meer.  

China investeert ook volop in computervisie, zogenaamde slimme camera's die analyseren wat ze zien en daar acties aan verbinden. Ze worden ingezet voor gezichtsherkenning, in zelfrijdende auto's en voor efficiënte medische diagnoses bijvoorbeeld. Betalen met je gezicht kan in China in steeds meer winkels.   

In een miljoenenstad als Shenzhen heeft de verkeerspolitie in samenwerking met techgigant Huawei zo een 'verkeersbrein' ontwikkeld dat volledig steunt op computervisie. Duizenden camera's houden de verkeersstromen in het oog en veranderen in functie daarvan de wachttijden aan de verkeerslichten. Zelfrijdende auto's krijgen de informatie in realtime doorgespeeld en passen hun route aan.

Maar dat is niet alles. De AI-camera's in Shenzhen houden ook het gedrag van de chauffeurs in de gaten. Bij een kleine aanrijding wordt meteen een drone naar het incident gestuurd die de beelden rechtstreeks doorstuurt naar de politie. Chauffeurs die telefoneren aan het stuur of geen veiligheidsgordel dragen, krijgen automatisch een boete.

Om alles nog eens in perspectief te plaatsen: in 1980 was Shenzhen een kleine stad aan de grens met Hongkong met 50.000 inwoners, voornamelijk vissers. Vandaag is het een ultramoderne metropool met 17 miljoen inwoners die mijlen vooruitloopt op Europa als het gaat over de toepassing van AI. 

Chinezen zijn over het algemeen ook optimistischer over het gebruik van artificiële intelligentie dan Europeanen. Ook op de alomtegenwoordige camera's klinkt weinig kritiek. "Wie niks te verbergen heeft, hoeft ook niets te vrezen", hoor je vaak. En "camera's maken het leven veel makkelijker". En grote Chinese steden zijn over het algemeen - jawel - veiliger dan in Europa.

Diezelfde optimistische boodschap klonk vorige zomer in Brussel, op een briefing over AI, georganiseerd door de Chinese vertegenwoordiging bij de Europese Unie. "De Chinese overheid moedigt het gebruik van AI actief aan", zei Yu Xiaohui, voorzitter van de Chinese Academie voor Informatie- en Communicatietechnologie, "niet om onze jobs over te nemen maar om ons te helpen in het dagelijkse leven".

Toch sneuvelen er ook in China massaal jobs door de invoering van AI-robots en virtuele assistenten. Zeker nu de economische groei vertraagt en de werkloosheid - vooral bij jongeren - toeneemt, baart dat de overheid zorgen.

In Hangzhou - ook wel eens 'China's Silicon Valley' genoemd - velde een rechtbank onlangs een ophefmakend vonnis in het voordeel van een werknemer wiens taken waren overgenomen door AI. Nadat meneer Zhou was ontslagen als hoofd van de kwaliteitsbewaking, stapte hij naar de rechter. Die oordeelde dat het bedrijf de juiste procedures niet had gevolgd en dat zijn ontslag dus inging tegen de arbeidswet.

Intussen zijn er al verschillende gelijkaardige vonnissen geveld. In een land waar justitie volledig ondergeschikt is aan de staat en de communistische partij is dat een belangrijk signaal. Ook in China staat voorlopig geen rem op de ontwikkeling van AI. Tegen 2030 wil de overheid dat de nieuwste toepassingen van AI worden gebruikt in 90 procent van alle bedrijven en sectoren. Maar de communistische partij is wel degelijk op haar hoede voor mogelijk protest.  

De leiders in Peking zijn intussen niet opgezet met de manier waarop de Amerikaanse president Trump hun land omschrijft als een oneerlijke concurrent in de AI-race en een bedreiging voor de VS. 

China wil graag meer internationale afspraken. Speciaal daarvoor riep het in 2018 de 'World Artificial Intelligence Conference' in het leven. Elke zomer verzamelen honderdduizenden deelnemers in Shanghai voor debatten en demonstraties van nieuwe technologieën. Opvallend: Westerse bedrijven sturen het liefst hun Chinese directeurs naar de conferentie en Westerse politici blijven helemaal weg.

Op de recentste conferentie deze zomer wees president Xi in zijn openingstoespraak op de gevaren van AI: "We moeten ons bewust worden van de risico's die AI inhoudt en ervoor zorgen dat AI veilig en controleerbaar blijft. We moeten wetten en regels invoeren (...) die garanderen dat AI altijd onder mensenlijke controle blijft." Ook de CAC, China's internetregulator, waarschuwde onlangs voor controleverlies over AI-agenten.

Op diezelfde top pleitte Xi expliciet voor meer samenwerking, waarbij hij zich vooral richtte tot het 'globale zuiden'.

"Een snaar kan geen muziek maken, een boom maakt geen bos, zeggen we in China vaak. De ontwikkeling van AI mag geen solovoorstelling zijn van een land, maar een internationale symfonie." Op de BRICS-top vorige week in New Delhi beloofde hij de landen uit het zuiden hulp bij de ontwikkeling van opensource AI-modellen. 

Volgende week trekt president Xi naar de Verenigde Staten voor een staatsbezoek. Afwachten of zijn Amerikaanse ambtgenoot wil meespelen in dat symfonieorkest.