Brandstichtingen in Polen, Tsjechië en Litouwen: het spoor leidt naar een salsaschool in Rusland

Rusland bestrijdt Europa al even met cyberaanvallen, sabotageacties, spionage en desinformatie. ‘Hybride oorlogsvoering’ noemen experten dat ook wel: een verzamelterm voor alle acties die een tegenstander kunnen verzwakken of verdelen. 

Onderzoek van de European Broadcasting Union (EBU) en enkele andere media toont nu dat Rusland daarvoor soms gebruikmaakt van bijzondere netwerken. Tussen mei en september 2024 werden Polen, Tsjechië, Roemenië en Litouwen het slachtoffer van hybride aanvallen, zoals brandstichtingen, door wat de onderzoekers het 'Latijns-Amerikaanse netwerk' noemen.

En dat is opmerkelijk, omdat de daders niet in Europa, maar wel in Zuid-Amerika werden geronseld om tegen betaling hier onrust te zaaien. 

Mogelijk centraal in dat netwerk: een Cubaans-Russische salsa-instructeur.

Hij zou er volgens het onderzoek onder meer voor gezorgd hebben dat zogenaamde 'wegwerpagenten' vanuit Latijns-Amerika allerlei aanvallen konden uitvoeren in liefst 4 Europese landen. Wegwerpagenten worden ingezet voor één of enkele opdracht(en) en worden vervangen of aan hun lot overgelaten zodra ze worden opgepakt. 

Nogal wat van de agenten uit het Latijns-Amerikaanse netwerk zijn mogelijk gerekruteerd door dezelfde persoon die onder meer de namen Dios en Adrian gebruikte.

Achter die schuilnamen zit een echte man met de initialen O.R.D. Hij is in 1991 geboren en is afkomstig uit Cuba, maar verhuist later in zijn leven naar Petrozavodsk, een kleine stad in het noorden van Rusland. 

Daar is hij professioneel danser en instructeur in salsa en bachata. Hij trouwt met een Russische vrouw en verkrijgt ook het Russische staatsburgerschap. Hij heeft er ook een eigen dansschool.

Het is niet duidelijk hoe hij mogelijk voor de Russische inlichtingendiensten is gaan werken.

Volgens onderzoek van de Duitse omroep DW blijkt dat hij in 2023 mogelijk in financiële problemen is geraakt.

In maart 2024 zien we hoe O.R.D. zich aansluit bij verschillende Facebookgroepen voor Zuid-Amerikanen die werk zoeken in Europa of die in Oekraïne willen vechten.   

Daar probeert hij de eerste contacten te leggen met toekomstige 'wegwerpagenten'.

Eén van die Zuid-Amerikaanse wegwerpagenten was A.C., die opgroeit in een kuststadje in Colombia, Zuid-Amerika. Daar doet hij eerst enkele jaren dienst in het leger.

Op een bepaald moment zoekt de man naar een baan in Europa. Hij doet dat via sociale media en komt zo in contact met iemand die hem zogezegd een job aanbiedt en die schuilgaat onder de namen Dios of Adrian. In werkelijkheid werd de job dus aangeboden door de Cubaans-Russische salsa-instructeur. Dat leert de Duitse omroep DW uit gesprekken met Europese veiligheidsdiensten.

A.C. is volgens de veiligheidsdiensten een gedroomde kandidaat. De man heeft een lichte handicap na een werkongeval en moet zijn partner en 2 kinderen ondersteunen. Hij vindt geen werk in eigen land, maar is wel militair geschoold.

Halverwege mei 2024 reist A.C. op vraag van de salsa-instructeur via Spanje naar Europa en op 20 mei 2024 arriveert hij in Polen.

De eerste taken die hij in Europa krijgt, lijken onschuldig. "Hij wordt gevraagd foto’s te nemen", zeggen Europese veiligheidsdiensten. Het gaat niet enkel om foto’s van strategische plekken, maar ook om gewone winkels of opslagterreinen voor bouwmateriaal.

Volgens de veiligheidsdiensten gaat het om een beproefde Russische techniek, schrijft DW. Zodra hij een eenvoudige opdracht heeft uitgevoerd, bestaat er namelijk bezwarend materiaal. Daarmee kan zo'n wegwerpagent nadien gechanteerd worden om steeds verder te gaan.  

Niet veel later wordt de man dan ook gevraagd brand te stichten in een magazijn voor bouwmaterialen in de Poolse hoofdstad Warschau.

"Hem wordt verteld dat de eigenaar van het magazijn zelf om de brand heeft gevraagd om de verzekeringspremie op te kunnen strijken", schrijft DW. 

Een week later sticht de Colombiaan brand in een magazijn in de Poolse stad Radom. Begin juni reist hij door naar Tsjechië en probeert hij 3 bussen in brand te steken. Daar wordt hij uiteindelijk gearresteerd. 

Een jaar later wordt A.C. in Praag veroordeeld tot 8 jaar gevangenis . "Wat ik gedaan heb, spijt me heel erg", verontschuldigde de Colombiaan zich in de rechtbank.

Het voorbeeld van A.C. geeft voor het eerst publiek bewijs dat Zuid-Amerikanen naar Europa worden gelokt om sabotage uit te voeren.

Naast het voorbeeld van de jonge Zuid-Amerikaan zijn er nog veel meer gelijkaardige incidenten geweest. Hoe groot het Latijns-Amerikaanse netwerk is of was, is niet duidelijk. Bij verschillende incidenten zien we wel wegwerpagenten met een link met Zuid-Amerika opduiken.

Zo probeerden in Litouwen saboteurs in september 2024 tot 2 keer toe brand te stichten bij TVC Solutions, een technologiebedrijf dat apparatuur voor Oekraïne opslaat waarmee drones kunnen worden opgespoord. 

Een eerste poging werd uitgevoerd door een Spanjaard en iemand die zowel de Colombiaanse als de Spaanse nationaliteit heeft. De poging werd afgeblazen toen de daders politie in de buurt opmerkten. 5 dagen later werd er wel brand gesticht, al bleef de schade beperkt. Kort daarna reisde een Cubaanse vrouw vanuit Rusland naar Litouwen om het resultaat van de operatie te controleren, maar ook zij werd opgepakt.  

Het EBU-onderzoek linkt veel van die aanvallen aan Colombianen, Cubanen, Spanjaarden en Russen die vaak eerder in Spanje verbleven. 

Meer dan 2 jaar later houden veiligheidsdiensten zich nog steeds met de salsa-instructeur bezig. Het laatste wat over hem bekend is, is dat Litouwse autoriteiten in januari van dit jaar lieten weten naar de beschuldigde op zoek te zijn.

In januari 2026 stelde Litouwen 6 verdachten  officieel in staat van beschuldiging voor meerdere sabotagepogingen tegen het Litouwse bedrijf TVC Solutions. 2 vermeende spilfiguren, onder wie de salsa-instructeur, bevinden zich volgens de onderzoekers in Rusland en worden door Litouwen gezocht met internationale arrestatiebevelen.

Volgens de Litouwse autoriteiten was de salsa-instructeur de coördinator, maar niet het brein achter de aanvallen. "Er is een link vastgesteld met de GRU, de Russische militaire inlichtingendienst", klinkt het bij de Litouwse omroep LRT. Publieke omroep DW vroeg een reactie op bij de salsa-instructeur, maar kreeg die niet.