Werkt botox ook preventief? "Klinkt aannemelijk, maar geen bewijs"

"Als je stijfsel op een hemd doet, gaat het ook niet meer kreuken." Zo legde cosmetica-ondernemer Robin Rouquart het uit in het Play-programma 'Knokke Tof'. Hij beschrijft hoe botox spieren "lam legt" en zo je huid minder plooit. Net zoals een hemd met stijfsel, zou je vel dus "niet meer kreuken", waardoor rimpels niet kunnen ontstaan. 

Botox werkt dus "in bepaalde mate preventief" volgens de 28-jarige Rouquart, die het zelf ook gebruikt.

Botox is eigenlijk een merknaam voor de stof botulinumtoxine. Dat is een giftige stof die de werking van het zenuwstelsel verstoort. De stof blokkeert tijdelijk de communicatie tussen zenuwen en spieren. De spier wordt daardoor tijdelijk niet meer geprikkeld en wordt op die manier 'verlamd'. 

Ook op sociale media zoals TikTok , waar thema’s over huidverzorging heel populair zijn, duiken video’s op die aanraden om al "in de 20" met botox te beginnen om rimpels te voorkomen. 

Maar werkt botox dan echt preventief?

Dokter Katarina Segers, plastisch chirurg aan het UZ Leuven, legt uit dat er in de wetenschappelijke literatuur "geen bewijs is dat botox preventief een meerwaarde is voor mensen zonder rimpels". Professor Barbara Boone, dermatoloog aan het UZ Gent, is het daarmee eens: "De wetenschappelijke studies  gaan eerder over de werkzaamheid van botox, maar niet over de leeftijd of het moment van behandeling."

Botox is wel degelijk heel goed onderzocht, niet alleen voor medische toepassingen zoals spierspasmen, maar ook voor het verminderen van bestaande dynamische rimpels. Dat zijn rimpels die veroorzaakt worden door gezichtsuitdrukkingen zoals bijvoorbeeld fronsen of lachen. Op rimpels die zichtbaar zijn als je gezicht volledig in rust is, zoals bijvoorbeeld ouderdomsrimpels, heeft botox geen effect.

Dokter Samira Baharlou, dermatoloog aan het UZ Brussel, behandelt soms patiënten voordat ze rimpels hebben. Door gezichtsuitdrukkingen plooit je huid. Zo ontstaan dynamische rimpels. "Botox voorkomt dat je die bewegingen maakt, waardoor de huid niet plooit en rimpels dus niet kunnen ontstaan", aldus Baharlou.

Wanneer we die argumentatie voorleggen aan de andere artsen, volgen zij die logica. Maar volgens Segers is de huid op jonge leeftijd veerkrachtig en elastisch genoeg "om door gezichtsbewegingen geen rimpels te krijgen".

In de praktijk ziet Segers wel dat mensen zonder rimpels die met botox behandeld worden, effectief geen rimpels krijgen tijdens de behandeling. Maar of dat een verschil maakt op lange termijn, betwijfelt ze. Het resultaat is volgens haar even goed als wanneer ze pas met botox beginnen wanneer de eerste rimpels verschijnen.

Echt bewijs is er dus niet. En dat is volgens Baharlou ook niet zo raar, want "klinische studies moeten een verbetering kunnen aantonen". En dat kan niet met een preventieve behandeling bij iemand die nog geen rimpels heeft. "Daarom bestaan ze niet", aldus Baharlou.

Een waardevolle studie zou volgens Segers betekenen dat iemand "één kant van het gezicht laat behandelen met botox vóór er rimpels zijn en de andere kant pas wanneer er effectief rimpels zijn". En dat voor lange tijd om na bijvoorbeeld 15 jaar te evalueren. "Niet evident."

"De medische risico's van een botoxbehandeling zijn beperkt en tijdelijk", volgens Segers. Als je een spier verlamt en dus niet meer gebruikt, wordt die dunner. "Je kunt het vergelijken met een been in het gips dat je niet gebruikt."

Studies tonen aan dat zelfs na langdurig gebruik van botox de spier weer aansterkt wanneer je ermee stopt. Daarnaast kan botox ook hangende oogleden of wenkbrauwen veroorzaken. Maar dat risico is volgens Boone heel klein wanneer de behandeling correct gebeurt.