"Leerlingen kennen woorden als 'petanque' en 'oever' niet meer": deze leerkrachten schrikken niet van PISA-resultaten

Vlaams minister van Onderwijs Zuhal Demir (N-VA) is beschaamd, de onderwijskoepels zijn verontrust maar hoopvol, en leerlingen wijzen naar het lerarentekort. Iedereen heeft wel een verklaring voor de resultaten van de nieuwste PISA-test. Maar hoe kijken de leerkrachten er zelf naar?

Ook zij vallen niet uit de lucht nu blijkt dat Vlaamse leerlingen gemiddeld slechter scoren op wetenschappen, wiskunde en begrijpend lezen.

Wiskundeleerkracht Davy Buntinx van de middelbare school KOBOS in Kapelle-op-den-Bos vertelt in Spits op Radio 2 dat hij allerminst verrast is. "De voorkennis en bepaalde vaardigheden zijn er flink op achteruitgegaan in vergelijking met 15 jaar geleden, toen ik als leerkracht begon."

Hij ziet de veranderde leerplannen als een mogelijke oorzaak. "De focus ligt nu op begrijpen in plaats van toepassen. Leerlingen kunnen bijvoorbeeld heel goed uitleggen waarom de stelling van Pythagoras interessant is, maar die effectief toepassen verloopt veel moeizamer."

Door die focus op begrijpen verloopt het rekenen minder geautomatiseerd. "Ze weten perfect waar een breuk vandaan komt, maar ze weten niet altijd hoe ze ermee moeten rekenen", gaat Davy verder.

Hoewel Davy als wiskundeleerkracht vooral met cijfers bezig is, merkt hij ook dat de taalvaardigheid daalt. "We gebruiken al 10 jaar een vraagstuk waarin het woord 'petanque' voorkomt. Vandaag moeten we eerst uitleggen wat dat spelletje precies is."

"Hetzelfde gebeurde bij een vraagstuk over een rivier. Plots vroegen 2 leerlingen me wat een 'oever' is. Dat maakt het heel moeilijk om vraagstukken op te bouwen."

De oorzaak ligt volgens hem bij een gebrek aan een gedeelde leefwereld. "We kijken op zondagavond niet meer met z'n allen naar 'De schalkse ruiters'", lacht hij. "Iedereen heeft een algoritme op zijn smartphone dat informatie voorkauwt. Iedereen krijgt iets anders te zien, maar het algoritme schotelt je ook constant meer van hetzelfde voor."

Ook leerkrachten Carl uit Veldegem en Ellen uit Mechelen staan al tientallen jaren in het onderwijs. Zij menen vooral dat de recente onderwijshervormingen niet helpen. "Heel wat leerlingen komen terecht in een klas waar de spreidstand tussen de sterkste en de zwakste iets lijkt weg te hebben van gymnastiek op het hoogste niveau", stelt Ellen.

Door de invoering van de brede eerste graad zitten de allersterkste, de gemiddelde en de theoretisch zwakkere leerlingen samen in 1 klas. "Het is dan ook niet meer dan logisch dat het algemene niveau achteruitgaat. Je bent maar zo snel als de traagste leerling."

Dat is de leerlingen niet kwalijk te nemen, benadrukt ze. Het probleem is dat ze niet in een klas zitten die focust op hun specifieke talenten. "Hoe kan ik een leerling die sinds het 6e leerjaar droomt van een technische richting gemotiveerd houden, als ik hem eerst weer door een hoop algemene theorie moet loodsen?"

Dat verklaart volgens Carl ook waarom er steeds minder uitblinkers zijn en het aantal zwak presterende leerlingen groeit. "Er is geen gezonde competitie meer. Als een sterke leerling het te gemakkelijk heeft, verliest die op den duur de motivatie om uit te blinken. Er wordt heel veel gedaan voor zwakkere leerlingen, maar we verliezen de sterke leerlingen uit het oog. Ook zij moeten uitgedaagd worden."

Wiskundeleerkracht Davy benadrukt dat het onderwijs niet alleen het probleem is, maar ook een belangrijk deel van de oplossing. "Op onze school plannen we wekelijks een flexuur in. We zetten dan sterk in op herhaling, en daar plukken we de weken nadien de vruchten van."

Volgens Carl is een nauwe samenwerking tussen de school en de ouders cruciaal. "Beide partijen moeten jongeren helpen om hun dag beter in te plannen. Zo creëer je ruimte om geconcentreerd te studeren en kweek je een studiegewoonte. Wij moeten als leerkrachten onze leerlingen begeleiden, maar ouders moeten dat thuis ook doen, waar mogelijk."

Tot slot pleit Davy voor kleinere klassen om leerlingen optimaal te kunnen helpen. "Als ik voor een klas van 25 sta, geef ik les aan een groep. Krijg ik een klas van 18 leerlingen, dan zie ik individuen met eigen noden en talenten. Elk kind is anders en daar moet ruimte voor zijn."

"Alleen op die manier zullen scholen leerlingen kunnen afleveren die op hun achttiende nog zin hebben om te studeren en bij te leren", besluit hij. "Die goesting is heel belangrijk."