Connie Palmen schrijft in nieuwe roman 'Johnnie Walker' over méér dan haar alcoholverslaving

'Johnnie Walker' is de titel van de langverwachte 7e roman in het oeuvre van de Nederlandse auteur Connie Palmen. Een weinig subtiele verwijzing naar de alcohol die Palmen jarenlang in haar greep hield. Maar wie een memoire vol groezelige details over die verslaving zocht, is eraan voor de moeite: er zijn net bitterweinig details in Palmens boek te bespeuren.

"Dat is een stilistische beslissing", zegt ze in een interview in 'Nieuwe feiten' op Radio 1. "De enige manier waarop ik de intense liefde die ik voor mijn moeder koester kon overbrengen, die doordesemd is door ambiguïteit, is op een heel geserreerde en bijna van alle anekdotiek ontdane stijl." Die stilistische oefening kostte haar naar eigen zeggen veel moeite. De opvolger van haar vorige roman 'Jij zegt het' liet dan ook 11 jaar op zich wachten.

"Ik dacht: hoe moet ik het doen? Hoe moet ik deze lieve, getormenteerde vrouw van wie ik zielsveel gehouden heb, neerzetten? Hoe doe ik het zonder sentimenteel en leugenachtig te worden? Het was op deze manier. Niet in details treden en haar niet beschrijven. Ze moest als het ware uit de ondergrond opstijgen en de lezer pakken."

De complexe band met haar moeder is een sleutelthema in de roman. "Ik schrijf dat 'elk gezin draait om degene die het meest lijdt', en het was zo evident dat onze moeder de meeste pijn had. Dat had te maken met de positie in haar gezin. De schaduw die over ons gezin hing, was de schaduw van onze grootmoeder."

"Mijn moeder was een door mijn grootmoeder mishandeld kind", durft Palmen nu uit te spreken. "Dat levert voor een dochter een vreemde, moeilijke situatie op. Dat heb ik pas veel later in mijn leven begrepen: ik ben echt de dochter van een mishandelde dochter. Ik was het meisje dat het leven van mijn moeder goed moest maken."

"Ik zag ook dat mijn vader op die manier van mijn moeder hield. Hij wilde haar redden en een beter leven geven." Dat probeerde ook Palmen als piepjong meisje al te doen, door haar moeder zo weinig mogelijk te belasten.

Ze was "het kind waar niemand naar om hoefde te kijken". "Ik was tegelijk ook de therapeut. Het kind dat wakker werd van haar moeder en haar dan met allerlei verzonnen of echte verhalen haar leven wat lichter probeerde te maken."

Palmen onderzoekt ook haar band met de titelfiguur Johnnie Walker, een metafoor voor de fles. Op haar 18e had ze haar eerste ontmoeting met die vijand. Ze ging voor het eerst naar de andere kant van de Maas, naar waar 'het kwaad' woont, om zich op café te bedrinken met whisky.

"Dat was in zekere zin wel een daad van verzet. Je zoekt buiten je gezin en vriendenkring iets bijzonders, iets gevaarlijks en roekeloos. Je denkt: dit gaat niemand mij verbieden."

Het was haar manier om haar relatief eenzame positie te verwerken. "Eigenlijk beschrijf ik in het boek het wonderlijke dat ik een populair iemand ben die uitverkoren wordt, maar daarmee zetten ze me eigenlijk apart. Dat begint al in mijn gezin, waar ik het enige meisje ben."

Die positie van buitenstaander ervaarde Palmen in elke groep waar ze mee in aanraking kwam: in vriendengroepen en klasgroepen, van de middelbare school tot verschillende universiteiten.

Toch is Johnnie Walker meer dan een metafoor voor alcoholverslaving. "Johnnie Walker is eigenlijk de schaduwfiguur die iedereen meedraagt", zegt Palmen. Die schaduwfiguur duikt vaak op in de literatuurgeschiedenis, maar vooral mannen worden ermee geconfronteerd. Denk aan 'Dr. Jekyll en Mr. Hyde'. "Mannen gaan een relatie aan met hun vijand en verhouden zich tot de dood."

Die verhouding tot de dood ging Palmen ook vanaf haar 18e aan. "Je staat jezelf toe je leven te mogen vergooien, om naar de verdommenis te mogen gaan. Dat is voor vrouwen niet zomaar weggelegd. Het moederschap lonkt en dan wordt toch van je verwacht dat je voorzichtiger omgaat met je lichaam. Je moet het beschermen en er niet spilziek mee omgaan, zoals ik wel gedaan heb."

"Het is eigenlijk een verzet tegen de rol waarvan ik meende dat die voor mij was weggelegd, een traditioneel bestaan. Ik wilde net een heldenrol. Ik leefde volgens de codes van de mannen. De zuiplappen waren mijn helden: Hemingway, Tennessee Williams, John Berryman, Dylan Thomas." Ook regisseur Rainer Werner Fassbinder en de radicale activiste Ulrike Meinhof helpen Palmen om zichzelf en haar levenskeuzes te begrijpen.

"Het boek gaat voor een deel over wat ik wel geworden ben, maar het gaat ook heel erg over wat ik niet geworden ben en al mijn 'nee's'. Ik ben geen seriemoordenaar of terrorist geworden. Ik heb nooit gekozen voor een groep. Ik heb gekozen voor het eenzame bestaan van een schrijver, wat me veel geluk heeft bezorgd." Uiteindelijk zei ze ook 'nee' tegen Johnnie Walker.

"Het kwaad zit in de plooien van de liefde", schrijft Palmen. Daarmee benoemt ze in haar roman niet alleen de schaduwkant in het individu, maar ook in de liefde. "Wie zijn de moordenaars van vrouwen? Dat zijn vaak de partners. Wie zijn de stalkers? Dat zijn vaak de vriendjes die naar huis worden gestuurd."

"Iedere lezer is vrij om te ontdekken dat het boek heel erg gaat over goed en kwaad. Over mijn persoonlijke goede en slechte kanten, maar überhaupt over die innige verknooptheid tussen goed en kwaad." Hoewel ze niet van die ambiguïteit houdt, is het onontkoombaar. "Je houdt niet alleen maar blind van iemand, je houdt met zwaarte van iemand."