In Indonesië barst sinds vrijdag Anak Krakatau uit. De naam van die vulkaan betekent ‘kind van Krakatau’ in het Indonesisch en verwijst daarmee rechtstreeks naar zijn beroemde voorganger. “Maar dat betekent niet dat de gevolgen even catastrofaal zullen zijn”, zegt professor vulcanologie Karen Fontijn (VUB).
Vulkaan die nu uitbarst in Indonesië is 'kind' van zwaarste uitbarsting ooit in 1883
De uitbarsting van de Krakatau in 1883 wordt een van de grootste vulkaanuitbarstingen ooit genoemd. “De intensiteit van die uitbarsting was tienduizend keer groter dan wat we vandaag zien”, zegt professor vulcanologie Karen Fontijn (ULB). “Daarbij is een groot deel van de vulkaan ingestort, inclusief het ‘dak’.”
De gevolgen waren enorm. Door de explosie ontstond een tsunami met golven tot wel 30 meter hoog. Ruim 36.000 mensen kwamen om het leven.
Ook op zee had de uitbarsting een grote impact. “Aan de oppervlakte bleef de rand van een grote krater over”, zegt Fontijn. “Die overstroomde snel. Vervolgens ontstonden in een cirkelvormige structuur kleine eilandjes, allemaal vulkanen. Ze barstten telkens opnieuw uit, waardoor de kleine vulkanen aangroeiden.”
Krater op zeeniveau
In 1921 kwam Anak Krakatau op die manier voor het eerst boven de zeespiegel. Vandaag vormt ‘het kind van Krakatau’ samen met 3 andere vulkanische eilanden tussen Java en Sumatra het laatste overblijfsel van zijn beroemde voorganger.
“Anak Krakatau was een kleine vulkaan met zijn krater op ongeveer 150 meter boven de zeespiegel”, vertelt professor Fontijn in De Wereld Vandaag. “Typisch spuwde hij geregeld roodgloeiende lava uit die in de onmiddellijke omgeving van de krater terechtkwam. Zo werd de vulkaan geleidelijk groter.”
Maar in 2018 is bij een uitbarsting een deel van de flank ingestort. Daardoor ligt de krater vandaag een heel stuk lager, min of meer op zeeniveau. “Op die manier kan het zeewater makkelijker in contact komen met de magma die naar boven komt. Dat leidt tot veel explosievere uitbarstingen”, zegt Fontijn. In de plaats van grote brokken lava, worden er kleine aspartikels gevormd.
As verstoort vliegverkeer
“Hoewel Anak Krakatau een heel actieve vulkaan is, zijn de grootte en intensiteit van deze uitbarsting dus wel ongewoon. Door de explosiviteit komen kleinere partikels as veel hoger in de atmosfeer terecht. Net daar verstoren ze het vliegverkeer, wat bij een ‘normale’ uitbarsting niet het geval is.”
Omdat de omstandigheden sinds 2018 veranderd zijn, is Anak Krakatau dus meer onderhevig aan dit soort uitbarstingen. “We moeten de vulkaan de komende jaren in de gaten houden”, zegt Fontijn. “Door de huidige ligging en vorm van de krater stroomt er sneller zeewater binnen. Dat maakt de omschakeling makkelijker tussen veilige, normale activiteit en grotere explosiviteit.”
Luister naar professor Karen Fontijn
