Vergane onderbroeken, melkgevende kakkerlakken en stinkende tieners: dit zijn de winnaars van de Ig Nobelprijzen

Naar de Ig Nobelprijzen , opgevat als parodie op de echte Nobelprijzen, is het elk jaar opnieuw uitkijken. Improbable Research , de Amerikaanse organisatie die de prijzen uitreikt, beloont wetenschappers voor onderzoek "waar je eerst om moet lachen, maar waar je dan over gaat nadenken". Het onderzoek lijkt op het eerste zicht absurd, maar is dus niet per se nutteloos.

Er zijn prijzen in 10 wetenschappelijke disciplines, die niet elk jaar hetzelfde zijn en waar soms enige wetenschappelijke creativiteit geldt. Winnende onderzoeken moeten wel echt gepubliceerd zijn in een erkend wetenschappelijk tijdschrift.

De Ig Nobels zijn al voor de 36e keer uitgereikt, maar voor het eerst gebeurde dat niet in de Verenigde Staten. De organisatie verplaatste de ceremonie naar Zürich, in Zwitserland, door de politieke situatie in de VS. "Winnaars ontvangen in de VS wordt steeds moeilijker", klonk het.

Het is de bedoeling om de prijs voortaan elke 2 jaar in Zürich uit te reiken. In de tussenliggende jaren mag een andere Europese stad de Ig Nobels ontvangen. Volgend jaar is dat Antwerpen.

João Miguel Alves-Nunes is herpetoloog (slangendeskundige) aan de universiteit van São Paulo in Brazilië. Hij vroeg zich af wat een giftige slang al dan niet aanzet om mensen te bijten.

Meer dan 40.000 keer benaderden hij en zijn team mannelijke en vrouwelijke jararaca-adders van verschillende leeftijden. Ze deden dat op verschillende momenten van de dag en bij verschillende temperaturen. Ze stapten langs verschillende kanten op de slangen af en raakten ze op verschillende plaatsen aan.

Hun onderzoek toonde dat kleinere slangen sneller geneigd zijn om te bijten als ze zich bedreigd voelen, net als vrouwelijke slangen. Ook als het warmer is, gaan ze sneller bijten. Niet verwonderlijk is de kans op een beet groter als slangen bij hun kop aangeraakt werden.

Matilda Brindle, Catherine Talbot en Stuart West van de universiteit van Oxford onderzoeken de evolutionaire geschiedenis van kussen. En dat leidde tot een nieuwe definitie van zoenen.

Je zou denken dat het relatief eenvoudig is om de handeling van kussen te definiëren, iets met uitgestoken lippen en zuigbewegingen. Maar volgens Brindle beschrijft dit alleen maar de fysieke bewegingen die kenmerkend zijn voor mensen. Terwijl een vorm van mond-op-mondcontact in het hele dierenrijk voorkomt.

Hun nieuwe, ietwat ingewikkelde definitie: "niet-agonistische interacties met gericht, intraspecifiek, oraal-oraal contact met enige beweging van de lippen/monddelen en zonder voedseloverdracht".

Brindle schrijft een boek over niet-reproductief seksueel gedrag. "We zijn zo gefocust op penissen, wat ze doen en waarom ze belangrijk zijn, maar alle andere seksuele gedragingen zijn net zo belangrijk", zegt ze. 

In deze categorie valt burgerwetenschap in de prijzen. Voor het onderzoek van landbouwdeskundige Franz Bender begroeven 1.000 mensen in meer dan 25 landen een identieke katoenen onderbroek. Na 2 maanden werd die weer opgegraven. Doel: nagaan hoe het zit met de gezondheid van de bodem.

De deelnemers, burgers en landbouwers, kregen elk een paar biologisch katoenen herenonderbroeken om te begraven. De eerste onderbroek werd na 30 dagen opgegraven, de tweede na 60 dagen. Wat was ervan overgebleven?

De onderbroeken vergingen het snelst in bloemenborders en moestuintjes van burgers. Daar zat ook de hoogste concentratie aan micro-organismen (denk aan bacteriën, schimmels en wormen) die stoffen afbreken. De onderbroeken braken amper tot niet af in gazons, waar amper micro-organismen te vinden waren.

Landbouwvelden en weilanden zaten er ergens tussenin. Akkers voor biolandbouw lieten een snellere afbraak zien dan conventionele landbouwgronden.

De wetenschappers noemen hun onderbroekenmethode een effectieve manier om een goed beeld te krijgen van bodemgezondheid. Hoe meer micro-organismen, hoe gezonder de bodem. En hoe sneller de onderbroek afbreekt.

Ook bij ons werden onderbroeken begraven. De resultaten toonden dat de Vlaamse bodem nipt geslaagd was voor de onderbroekentest. 

Wist jij dat er kakkerlakken zijn die melk kunnen geven? Een bepaalde soort, Diploptera punctata, is daartoe in staat. Deze soort is levendbarend, wat wil zeggen dat de jongen in het lichaam van de moeder ontwikkelen. Wetenschappers ontdekten eerder al dat de embryo's eiwitrijke melk krijgen die daarna in de zich ontwikkelende darmen kristalliseert.

De Indiase wetenschapper Sanchari Banerjee was nieuwsgierig naar de samenstelling van die kakkerlakkenmelk. Samen met haar team isoleerde ze de melkkristallen in de darmen van embryo's. Met geavanceerde technologie konden ze de exacte eiwitstructuur in de melk bepalen.

Banerjee en haar team ontdekten dat 1 enkel melkkristal van een kakkerlak 3 tot 4 keer zoveel energie bevat als een gelijkaardige hoeveelheid koemelk. Het bevat ook alle essentiële aminozuren. En dat alles wordt opgeslagen in een zeer dichte kristalstructuur. Met andere woorden: heel veel energie in een zeer compacte verpakking.

Het draagt bij aan hun reputatie van robuuste wezens die niet kapot te krijgen zijn. Ze lopen al 300 tot 350 miljoen jaar op aarde rond en zullen dat allicht nog wel een tijdje volhouden.

In 2012 rekruteerde het onderzoeksteam van Paul Piff, sociaal psycholoog aan de universiteit van Californië, mensen uit verschillende sociaaleconomische klassen voor een reeks tests. In een specifiek experiment werd de proefpersoon na zo'n test even alleen gelaten, met een pot snoepjes.

Voor hij vertrok, zei de onderzoeker dat de snoepjes voor kinderen waren, maar mensen mochten er eentje of twee nemen, als ze wilden. Proefpersonen uit de hogere klassen namen aanzienlijk meer snoep dan minder bedeelde proefpersonen, gemiddeld 2 keer zoveel.

Het experiment maakte deel uit van Piffs bredere onderzoek naar de psychologische effecten van rijkdom en sociale status op menselijk gedrag. Zijn studies tonen herhaaldelijk dat medeleven en empathie afnemen naarmate mensen rijker worden of stijgen in sociale status. 

Dat heeft volgens Piff weinig te maken met kwaadaardigheid, maar met psychologische verschuivingen. Rijkere mensen moeten minder afhankelijk zijn van anderen, waardoor ze minder letten op de noden van anderen.

Ingenieurs Randy Hurd en Kaveeshan Thurairajah werken al lang aan de ontwikkeling van de Nautilus, een spatvrij urinoir. Vorig jaar stelden ze hun definitieve onderzoeksresultaten voor.

De hoek waaronder de urinestraal het porseleinen oppervlak raakt, dat blijkt de sleutel. Een voldoende kleine hoek zorgt ervoor dat er geen spetters ontstaan. In plaats daarvan ontstaat een gelijkmatige stroom over het oppervlak, waardoor er geen druppels kunnen opspatten.

Honden blijken die optimale hoek al gevonden te hebben wanneer ze hun poot optillen om te plassen. Toen het team dit op een computer modelleerde, stelden ze de optimale hoek voor mensen vast op 30 graden.

Welke vorm van urinoir zou die optimale hoek kunnen bieden voor mannen met verschillende lichaamsgroottes? In plaats van de bekende ondiepe, rechthoekige vorm, koos het team voor de gebogen structuur van de nautilusschelp. In hun experimenten zagen ze geen enkele druppel terugspatten.

De Ig Nobel voor Geneeskunde ging naar de Japanse wetenschapper Tokuji Unno, voor een onderzoek uit 1977. Hij wilde mensen helpen die niet goed weten hoe ze hun neus moeten snuiten. Belangrijk, want je neus verkeerd snuiten, of net iets te enthousiast, kan de gezondheid schaden.

Tokuji Unno voerde dus "een aerodynamische studie" van neussnuiten uit. En hij deed dat zeer minutieus. In meer dan 60 experimenten registreerde hij de snelheid, het volume en de tijdsschaal tijdens het snuiten, in elke neushelft. Hij volgde ook de drukveranderingen in het oor op.

Hoe sneller de uitademing, hoe beter het slijm werd verwijderd, stelde hij vast. De drukverschillen in het oor waren niet groot genoeg om een groot risico op een oorontsteking te vormen. "Een krachtige en langdurige neusademing wordt aanbevolen ter voorkoming van aandoeningen aan de bovenste en onderste luchtwegen", was de conclusie in het onderzoek.

Je kan er maar je voordeel mee doen in de aankomende snottermaanden.

Dat ouders de geur van hun pasgeboren baby heerlijk vinden, wordt al langer door de wetenschap bevestigd. Eerder onderzoek toonde dat de geur van hun baby de beloningscentra in de hersenen van de ouders activeert. Wetenschappers vermoeden dat het bijdraagt aan de band tussen ouders en baby. Noodzakelijk, want een baby is voor zijn overleven volledig afhankelijk van zijn verzorgers.

Maar wat als die baby een puber wordt? De lichaamsgeur verandert onder invloed van hormonen, en veel ouders vinden die geur niet bepaald prettig. Sommige wetenschappers denken dat dat misschien komt doordat kinderen minder nood hebben aan dezelfde mate van verbondenheid van een baby naarmate ze zelfstandiger worden.

Een team van Poolse, Duitse en Zweedse onderzoekers vroeg 235 ouders om vragenlijsten in te vullen. De antwoorden lijken aan te sluiten bij wat verondersteld wordt. Ouders van baby's of jonge kinderen genoten over het algemeen erg van de lichaamsgeur. Hoe ouder het kind, hoe minder ze ervan genoten.

Die geur werd echter nog altijd positiever ervaren in vergelijking met de lichaamsgeur van kinderen van wie ze geen familie waren.

Al van necrobotica gehoord? Een vorm van robotica die robots bouwt met een mix van synthetische materialen en dierlijke lichaamsdelen. Dat bracht ons onder meer al micro-grijpers (minuscule grijpsystemen) op basis van spinnenpoten. Chinese en Canadese wetenschappers hebben nu een 3D-printer ontwikkeld op basis van de zuigsnuit van een vrouwtjesmug. 

Het team, onder leiding van Justin Puma, bestudeerde de angel van bijen, wespen en schorpioenen, de giftanden van slangen en de klauwen van duizendpoten. Die kunnen een vloeistof naar een doelwit transporteren, wat overeenkomt met de functie van een spuitmondje van een 3D-printer. Maar ze waren niet geschikt voor 3D-printen met hoge precisie.

De snuiten van bepaalde insecten die bloed zuigen, bleken daar beter voor geschikt te zijn. De wetenschappers keken naar tseetseevliegen, zandvliegen, bladluizen, bedwantsen, roofwantsen en vrouwelijke muggen. De muggen wonnen.

Het team noemde hun apparaat een "3D-necroprinter". De necroprinter bereikte een resolutie van 18 tot 22 micron, 2 keer kleiner dan de 3D-printers die de kleinste commercieel verkrijgbare metalen doseertips gebruiken. In de toekomst zou het toestel gebruikt worden voor microscopische elektronische componenten. 

Doorgaans willen we liever geen gemene mensen als vriend. De Amerikaanse sociaal psycholoog Jaimie Arona Krems bestudeert vriendschappen en sociale netwerken. In een onderzoek uit 2024 bekeek ze welke invloed de brede sociale context heeft op de eigenschappen die we in vrienden zoeken.

Meer dan 1.000 mensen uit de VS en India namen deel aan 6 gerelateerde studies die de voorkeur voor het gedrag van hun vrienden in verschillende sociale situaties volgden.

Niet verrassend gaven mensen de voorkeur aan aardige en betrouwbare personen als het ging over hoe ze wilden dat vrienden zich tegenover hen gedroegen. Die voorkeur kwam ook terug als het ging over het contact van die vrienden met neutrale onbekenden.

Dat veranderde toen mensen moesten aangeven hoe vrienden zich moesten gedragen tegenover hun vijanden. Sommige mensen hadden liever dat vrienden zich dan venijniger gedroegen.