De uiterst rechtse Giorgia Meloni heeft een record gebroken: vanaf vandaag staat ze aan het hoofd van de langstzittende regering van naoorlogs Italië. Opmerkelijk, in een land met een notoir instabiel politiek landschap. En ook onverwacht, want in 2022 hadden weinigen in Europa dit voorspeld. Wat is de balans van bijna 4 jaar Meloni?
Giorgia Meloni vestigt record: vanaf vandaag leidt ze langstzittende Italiaanse regering sinds WO II
Sara Van Poucke
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Giorgia Meloni leidt sinds vandaag de langstzittende regering van naoorlogs Italië, met 1.413 dagen aan de macht.
Meloni voert een pragmatisch beleid: ze steunt Oekraïne en de NAVO, maar voert ook een streng migratiebeleid dat instroom sterk deed dalen.
Grote hervormingen bleven uit en uiterst rechts krijgt met Roberto Vannacci een nieuwe, radicalere uitdager voor de verkiezingen van volgend jaar.
Met argusogen wordt in het najaar van 2022 gekeken naar de overtuigende winnaar van de parlementsverkiezingen in Italië. Met meer dan 40 procent van de stemmen behaalt de rechtse alliantie een comfortabele meerderheid. Binnen dat blok steekt één vrouw er torenhoog bovenuit: Giorgia Meloni van het uiterst rechtse Fratelli d'Italia (Broeders van Italië).
Meloni wordt de eerste vrouwelijke premier van Italië én de eerste premier uit een partij die wortels heeft in het fascisme.
Vandaag doet Meloni opnieuw van zich spreken: ze staat aan het hoofd van de langstzittende regering in Italië sinds de Tweede Wereldoorlog. 1.413 dagen - bijna 4 jaar - oud is haar kabinet. Dat is een opmerkelijke prestatie in een notoir instabiel land als Italië, dat sinds de oorlog al 68 regeringen heeft versleten. Gemiddeld blijft een ploeg niet langer dan anderhalf jaar in het zadel.
Langer dan Berlusconi?
Giorgia Meloni leidt dan wel de langstzittende regering, ze is niet de langstzittende premier van Italië. Dat blijft Silvio Berlusconi, die met zijn tussen 1994 en 2011 aan het hoofd stond van 4 regeringen.
In 1994 hield zijn regering 8 maanden stand. Zijn tweede kiesoverwinning resulteerde in de langstzittende regering van naoorlogs Italië, van 2001 tot 2006. Dat die regering toch niet de langstzittende was, komt doordat Berlusconi in 2005 onder druk aftrad na tegenvallende regionale verkiezingen. Einde van Berlusconi-II dus, maar de premier volgde al snel zichzelf op, tot 2006 (Berlusconi-III).
In 2008 kwam Berlusconi na een intermezzo onder Romano Prodi opnieuw op het toneel. Hij bleef aan tot een reeks schandalen een einde maakte aan zijn vierde regering.
Het is zelfs opvallend vergeleken met andere West-Europese landen: Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk bijvoorbeeld zijn de voorbije jaren veel vaker van regering veranderd. Zelfs haar ploeg herschikken heeft Meloni de voorbije 4 jaar niet gedaan.
Dat Giorgia Meloni een - naar Italiaanse normen - baken van stabiliteit zou zijn, had het Europese establishment niet verwacht. De argwaan was groot toen ze aantrad, als outsider na de vorige premier Mario Draghi, gewezen directeur van de en een vertrouwde en gerespecteerde figuur in Brussel.
Meloni en het buitenland
Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen had in de aanloop naar de Italiaanse verkiezingen gewaarschuwd dat de EU "middelen" heeft als Meloni de kant op zou gaan van dwarsligger Viktor Orbán, de vorige premier van Hongarije. Zo verwonderlijk was dat niet, want in 2014 had Meloni nog gepleit voor een uitstap uit de EU en de eurozone.
Eenmaal aangetreden als premier toonde Meloni zich meteen pragmatisch. Ze kon ook moeilijk anders: Italië was er economisch belabberd aan toe, met inflatie en een uiterst hoge schuldgraad.
Haar toon had Meloni overigens tijdens de campagne al gemilderd. Ze was en is opvallend gematigd op het internationale toneel. Radicale uitspraken hield en houdt ze voor haar achterban in eigen land.
Vragen waren er ook over welke houding de Italiaanse regering zou aannemen ten opzichte van Oekraïne. Maar ook daar was Meloni van meet af aan duidelijk: ze profileerde zich als pro-Oekraïne en pro-NAVO. Oud-premier Silvio Berlusconi, wiens partij Forza Italia in haar regering zit, tikte ze op de vingers toen die zich negatief uitliet over de Oekraïense president Volodymyr Zelensky.
Met de Amerikaanse president Donald Trump leek Meloni het aanvankelijk prima te kunnen vinden. Als enige Europese leider was ze uitgenodigd op zijn eedaflegging. Tijdens onderhandelingen over de tarievenoorlog werd ze weleens de 'Trumpfluisteraar' genoemd. Maar de liefde bekoelde toen Meloni paus Leo XIV steunde, die opriep tot vrede in het Midden-Oosten. Toen de Amerikaanse president niet veel later beweerde dat Meloni "smeekte" om met hem op de foto te gaan, diende ze hem van repliek met een snedig "Italië smeekt nooit".
Meloni in het binnenland
Met dergelijke taal scoort Meloni ook in eigen land. Haar aanhangers vinden daarnaast dat ze het er op economisch gebied meer dan behoorlijk van af heeft gebracht. Het begrotingstekort is onder controle gehouden en de werkloosheidsgraad is gedaald tot 6 procent.
Maar echte hervormingen zijn er volgens critici niet doorgevoerd, en er is weinig gebeurd om economische groei te bevorderen.
Ook de grote institutionele hervormingen die ze had beloofd, zijn er niet gekomen. Een grondwetswijziging om het rechtssysteem te veranderen stuitte in een referendum op een njet - een serieuze opdoffer voor Meloni.
Ook de door haar erg gewenste rechtstreekse verkiezing van de premier schoof ze naar de achtergrond na politieke tegenkanting. Dat ze daar niet doorpakt, komt volgens critici omdat ze liever aan de macht wil blijven dan een politiek risico te nemen.
Haar aanhangers prijzen wel haar migratiebeleid. Door hard op te treden tegen de schepen van hulporganisaties die migranten en vluchtelingen oppikken op de Middellandse Zee, zijn er volgens de regering tot 85 procent minder mensen aangekomen in Italië dan het jaar voordien.
De opvangcentra voor asielzoekers die Italië liet bouwen in Albanië zijn een idee waar ook andere Europese leiders wel oor naar hebben. Al worden er in de praktijk - door juridische overwegingen - nog nauwelijks mensen in die centra opgevangen.
Wat nu, Giorgia Meloni?
Door harde anti-migratiemaatregelen en een identitair parcours te koppelen aan tactisch inzicht en pragmatisme heeft Meloni volgens analisten de weg vrijgemaakt voor andere uiterst rechtse partijen in Europa. Zo wordt bijvoorbeeld in Frankrijk het Rassemblement National, met de nieuwe voorzitter Jordan Bardella, ook meer aanvaardbaar voor een steeds groter publiek.
Maar bij haar oude achterban zien sommigen de meer gematigde Meloni minder zitten. Uiterst rechts is er een nieuwe uitdager voor de premier opgedoken. Roberto Vannacci, een gewezen generaal van 57 jaar, werd voor de Lega verkozen in het Europees Parlement, richtte met Futuro Nazionale een nog radicalere partij op.
Vannacci vindt dat Meloni haar conservatieve achterban en ideeëngoed heeft verloochend en een knieval heeft gemaakt voor het establishment. Hij is tegen abortus en euthanasie en wil de steun voor Oekraïne stopzetten.
Vannacci zou weleens de grootste uitdager kunnen zijn voor Meloni bij de parlementsverkiezingen van volgend jaar.
