"Interimkantoor voor misdaad": waarom het gerecht langs alle kanten de alarmbel luidt over Noord-Frankrijk 

In Brussel worden politie en gerecht de laatste tijd geconfronteerd met een opvallend fenomeen: jongeren, vaak minderjarigen, komen vanuit Noord-Frankrijk naar Brussel om er misdrijven te plegen. Wat er precies aan de hand is, is nog niet helemaal duidelijk, en net daarom heeft de Brusselse procureur Julien Moinil een analyse gevraagd, vertelde hij op een persconferentie vorige week. 

"Het gaat om verschillende tientallen minderjarigen. We weten dat er jongeren tussen zitten uit Noord-Frankrijk, Rijsel en Valenciennes, maar er zijn ook jongeren die uit Marseille komen." 

"Ik heb gevraagd om uit te klaren om hoeveel jongeren het exact gaat en waar ze precies vandaan komen." In de tussentijd wordt er geprobeerd om het fenomeen te bestrijden, al is dat geen sinecure. "Ze worden geronseld via sociale media. Het zijn gemakkelijke prooien voor drugsbendes en ze zijn gemakkelijk te vervangen."

De link tussen ons land en Frankrijk komt natuurlijk niet helemaal uit de lucht gevallen. Al enkele jaren wordt gewaarschuwd voor de banden tussen bijvoorbeeld Brusselse en Franse drugsbendes. 

"Het is een probleem dat al langer leeft in Marseille, maar een paar maanden geleden heeft de gerechtelijke politie van Lille een nota uitgestuurd waarin zij ook waarschuwen dat het departement Nord eigenlijk een soort rekruteringsbasis aan het worden is van criminele arbeidskrachten", zegt correspondente Jolien De Bouw vanuit Rijsel in VRT NWS De Ochtend op Radio 1.

"Er wordt zelfs gesproken van een soort interimkantoor van de misdaad. Het gaat dan over de driehoek Lille, Roubaix en Tourcoing, maar ook Valenciennes en Maubeuge, eigenlijk allemaal steden vlak aan de grens."

Die nota - afkomstig van Sirasco (de dienst bij de politie die zich bezighoudt met inlichtingen en strategische analyses) - kon Le Monde ook inkijken. Letterlijk staat er te lezen dat Douai en Maubeuge binnen de paar maanden "een wervingsgebied" geworden zijn, "een tijdelijke misdaadorganisatie die diensten aanbiedt, gaande van diefstallen en inbraken tot schietpartijen".

Het model dat in Marseille ontwikkeld is, heeft zich intussen verspreid over heel Frankrijk. 

En een grens, dat bestaat niet of nauwelijks in de criminaliteit.

"Die criminele organisaties hebben hun tentakels natuurlijk over het hele land verspreid en ze stoppen niet aan de grens. Ze steken heel gemakkelijk de grens over, het duurt maar een dik half uur en je staat al in de grote Belgische steden. Terwijl die grens voor bijvoorbeeld politie, justitie of jeugdzorg wel nog blijft. De juiste hulp op de juiste plekken ontbreekt,  hier is bijvoorbeeld ook een plaatstekort."

Dat haalt ook Moinil aan. "We kampen zelf met een crisis in de jeugdzorg, met meer dan 150 minderjarigen die wachten op een plaats in een gesloten instelling. Ook die Franse minderjarigen moeten we vaak vrijlaten omdat we geen plaats hebben. Bovendien zouden die jongeren best opgevangen worden in hun eigen woonplaats, door de Franse jeugdzorg of justitie."

Tegen die jongeren maken criminelen ook "misbruik" van die grens. "Er wordt hen wijsgemaakt dat ze toch niet gestraft gaan worden."

Maar hoe komt het nu dat er in Frankrijk - en nu specifiek in het noorden van het land - zo'n kweekvijver van jonge criminelen bestaat, die voor soms een appel en een ei misdaden over de grenzen gaan plegen?

Zoals zo vaak gaat het om een cocktail van factoren. "In Noord-Frankrijk leeft 20 procent van de bevolking onder de armoedegrens, bij jongeren ligt dat aantal op 30 procent. Dat is enorm. Het is en plus een van de jongste departementen. De industriële geschiedenis hier in het noorden maakt dat er een redelijk grote schoolachterstand is, er is armoede, een zwakke arbeidsmarkt, moeilijke buurten", duidt De Bouw. 

Dat alles maakt dat het voor criminele organisaties "een bijna onuitputtelijke vijver aan het worden is van jonge handen die vuile klusjes gaan opknappen".

Dat gaat vaak volgens eenzelfde stramien: die jongeren worden benaderd via Snapchat, TikTok, Telegram. "Ze doen het lijken op een spel. In die filmpjes wordt niet geproken over een misdrijven of aanvallen, maar over uitdagingen en missies, alsof het een spel is."

Die tactiek werd al in 2024 opgemerkt door Europol . "Ze nemen de taal en communicatiestijl aan die te vergelijken is met influencers. Ze maken gebruik van gecodeerde berichten, straattaal en presenteren misdrijven als uitdagingen of spelletjes." Die strategie staat geboekstaafd als de gamification van de criminaliteit.

"Er wordt dan een paar honderd euro beloofd en dat lijkt voor sommige van die jongeren mooi, maar het gaat dan wel over homejackings, overvallen en schietpartijen. En we zien verhalen van kinderen van amper 12 jaar of jonger. Dat zijn jonge, goedkope en vooral vervangbare werkkrachten."

De grote bonzen blijven ook vaak buiten schot, door bijvoorbeeld te werken met tussenpersonen. 

Langs alle kanten wordt er aan de alarmbel getrokken. Want het probleem is serieus.

Twee voorbeelden uit Le Monde illustreren dat. In de nacht van 4 op 5 maart ontplofte een granaat voor een huis in Tourcoing. Het blijkt een verkeerd adres: er woont een gepensioneerd koppel van 77 en 78, die voor alle duidelijkheid geen enkele link met het criminele milieu hebben.

3 weken later, begin april, wordt een gezin van 6 gegijzeld, mishandeld en beroofd. Alleen blijkt het opnieuw het foute doelwit, want de 4 daders hadden het eigenlijk gemunt op de vorige bewoners van het huis. 

De daders "zijn meestal slecht voorbereid". "Het grenst aan amateurisme", klinkt het in de nota van Sirasco.

"Het zijn jonge kinderen, geen zware criminelen, maar dat maakt het niet minder gevaarlijk. Integendeel zelfs. Die kinderen zijn vaak heel onervaren, ze gaan improviseren. Daardoor zien we steeds meer dat er verkeerde doelwitten worden geviseerd", zegt De Bouw. "Het zijn amateurs met zware wapens, waardoor er erge ongevallen gebeuren. Die risico's lopen op."

"En er wordt dan wel gehamerd dat er iets gedaan moet worden, maar ook in Frankrijk kampt justitie met een tekort aan middelen."

Een zin die hier herkenbaar in de oren klinkt.