Nederland, Polen, Spanje en Zweden vragen de Europese Commissie een oplossing uit te werken waarmee de bevroren Russische tegoeden bij Euroclear alsnog gebruikt kunnen worden om Oekraïne te steunen. Daarmee ligt een dossier dat in december leek afgesloten opnieuw op tafel en komt België weer in het vizier.
Euroclear weer op de tafel: 4 landen willen 193 miljard aan Russische tegoeden alsnog gebruiken
Andrei Stiru
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Nederland, Polen, Spanje en Zweden vragen de Europese Commissie om een oplossing te zoeken waarmee bevroren Russische tegoeden bij Euroclear toch ingezet kunnen worden voor Oekraïne.
De vraag komt 9 maanden nadat Europese leiders besloten om het geld niet aan te spreken, omdat premier Bart De Wever zich toen verzette.
België wil niet alleen opdraaien voor juridische claims en Russische represailles en eist onbeperkte solidariteit van andere EU-landen.
De Europese Commissie werkt nog niet aan een concreet plan en wacht op een gesprek tussen regeringsleiders op de Europese top in oktober.
De 4 landen stelden die vraag vorige week donderdag in een brief aan de Commissie. Dat het uitgerekend deze landen zijn, is grotendeels geen verrassing. Nederland, Polen en Zweden waren vorig jaar al voorstander. In Nederland staat het gebruik van de bevroren gelden zelfs in het regeerakkoord van de regering-Jetten.
"Het zijn landen die veel uit hun eigen begroting steun geven aan Oekraïne, meer dan gemiddeld", zegt Europaverslaggever Rob Heirbaut in VRT NWS De Ochtend. "Eigenlijk zouden ze liever hebben dat ze dat niet meer hoeven te doen en daarom kijken ze naar die Russische tegoeden."
Dat Spanje meetekent, is wel opvallend. "Spanje hield zich tot nu toe altijd wat op de vlakte en is zeker geen kampioen inzake financiële steun aan Oekraïne", zegt Heirbaut.
De oorlog wordt alleen maar intenser
Rob Heirbaut, Europaverslaggever bij VRT NWS
De kwestie ligt weer op tafel, slechts 9 maanden nadat Europese leiders in december hadden besloten om het bevroren geld niet aan te spreken. Premier Bart De Wever hield toen voet bij stuk. De EU koos ervoor om zelf 90 miljard euro te lenen op de kapitaalmarkten en dat als renteloze lening aan Oekraïne door te geven. Dat moest volstaan voor 2026 en 2027.
"Dat blijkt niet het geval te zijn. Dat is nu al duidelijk", zegt Heirbaut. "De oorlog wordt alleen maar intenser. Bovendien hoopte Europa dat ook niet-EU-landen zoals Canada en Japan zouden bijdragen, maar die hebben minder bijgedragen dan beloofd."
Wat betekent dat voor België?
De vraag van de 4 landen is niet aan België gericht, maar aan de Europese Commissie. Ze vragen expliciet om een voorstel dat rekening houdt met de Belgische bezwaren, waarbij het risico gespreid wordt over alle EU-lidstaten. Vandaag ligt dat risico grotendeels bij ons land, omdat het merendeel van de bevroren Russische tegoeden bij Euroclear in Brussel staat.
In augustus lanceerden 3 voormalige topfunctionarissen daarvoor een piste: Annegret Kramp-Karrenbauer, de voormalige Duitse minister van Defensie, Nathalie Loiseau, de voormalige Franse minister voor Europese Zaken en Daleep Singh, die onder president Joe Biden plaatsvervangend nationale veiligheidsadviseur was.
"Zij zeggen: we kunnen dat geld met een Europese beslissing weghalen bij Euroclear en onderbrengen bij de EU en ook alle aansprakelijkheid weghalen bij België", legt Heirbaut uit. "Dat is juridisch mogelijk, zeggen zij. Ik neem aan dat die 4 landen daar ook achter staan."
Er ligt geen enkel voorstel op papier, dus landen nemen een positie in
Rob Heirbaut, Europaverslaggever bij VRT NWS
Het Belgische standpunt blijft intussen ongewijzigd. Ons land wil niet alleen opdraaien voor juridische claims en voor mogelijke Russische tegenmaatregelen. Het eist daarom onbeperkte solidariteit van de andere lidstaten. "In deze fase is dat ook normaal", zegt Heirbaut. "Er ligt geen enkel voorstel op papier, dus landen nemen een positie in."
Dat de Belgische regering zich zo hard opstelt, heeft alles te maken met wat er intussen in Moskou gebeurde. Een Russische rechtbank veroordeelde Euroclear tot een schadevergoeding van ruim 200 miljard euro en bevestigde die uitspraak in juli ook in beroep.
Euroclear erkent de bevoegdheid van die rechtbank niet en stapte zelf naar de ondernemingsrechtbank in Brussel. De Wever vreest zwaardere represailles als de tegoeden effectief worden aangesproken.
Volgens Heirbaut zijn de bondgenoten van België dezelfde landen als in december. Frankrijk, waar ook meerdere banken Russische tegoeden hebben staan, en Italië steunden België toen en doen dat nog altijd.
"Wie opvallend stil is, vind ik, is Duitsland", zegt Heirbaut. Vorig jaar maakte bondskanselier Friedrich Merz nog een bocht van 180 graden door plots te pleiten voor het gebruik van de tegoeden. "Op dit ogenblik houdt Duitsland zich opvallend kalm."
Wat nu?
Voorlopig werkt de Europese Commissie volgens Heirbaut nog niet aan een concreet plan. Vorig jaar kondigde Commissievoorzitter Ursula von der Leyen nog aan dat de tegoeden gebruikt zouden worden, maar nu lijkt ze voorzichtiger. "Blijkbaar willen ze liever afwachten tot de regeringsleiders erover gepraat hebben.”
Dat gebeurt pas in oktober, op de Europese top. Op de agenda staan dan zowel de steun aan Oekraïne als de Europese meerjarenbegroting. Lukt het niet om via die begroting geld voor Oekraïne te vinden, dan komen de Russische tegoeden opnieuw in het vizier.
Waarover gaat dit allemaal? Euroclear is een Brusselse financiële instelling die aandelen en obligaties bewaart voor banken en centrale banken en de afhandeling van beursaankopen regelt. Sinds de Russische inval in Oekraïne in februari 2022 staan de reserves van de Russische centrale bank daar geblokkeerd.
In de hele EU gaat het om ongeveer 210 miljard euro aan bevroren Russisch geld. Het grootste deel daarvan, zo'n 193 miljard euro, staat bij Euroclear. Rusland kan er niet aan, maar het geld blijft juridisch eigendom van Rusland. Daarom kan het niet zomaar in beslag worden genomen.
De intresten en dividenden die door de tegoeden worden gegenereerd, worden gestort op een geblokkeerde rekening. Euroclear gebruikt ze om te herbeleggen. Het merendeel van de rente-inkomsten wordt doorgestort naar het Europese steunfonds voor Oekraïne. In totaal heeft Oekraïne al 6,6 miljard euro aan rente-inkomsten ontvangen.
