"Winter is coming": Europa dreigt af te stevenen op nieuwe gascrisis

Meer dan 70 euro klokte de Europese gasprijs maandagavond af op de toonaangevende TTF-beurs. Daarmee brak hij het zoveelste record sinds het uitbreken van het conflict tussen de VS, Israël en Iran eind februari.

Vandaag is de gasprijs stevig doorgeklommen tot 73,80 euro, alweer een record. De zoveelste paniekreactie op de zoveelste opflakkering van het conflict in de Golf.

Maar er is meer aan de hand, want met de winter in zicht pakken zich almaar meer donkere wolken samen boven de Europese gasmarkt.    

Met die bijna 74 euro zitten we opnieuw op het niveau van januari 2023, toen we de nasleep van de energiecrisis van 2021-2022 nog aan het verwerken waren.

We zitten ook een pak hoger dan de "normale" pre-coronajaren. In de periode 2017-2019 lagen de prijzen gemiddeld 5 tot 6 keer lager dan nu, in 2020 was dat zelfs 14 keer lager.

Met die 72 euro zitten we 20 euro hoger dan exact 5 jaar geleden, eind augustus, begin september 2021. Die datum kiezen we niet willekeurig als ijkpunt. In de zomer van 2021 begon de onrust op de Europese gasmarkt te stijgen, en daarmee ook de prijzen. 

Europa constateerde namelijk dat het had nagelaten zijn wintergasvoorraden aan te vullen. Traditioneel gebeurt dat in de zomer, omdat de gasprijzen dan een flink stuk lager staan. Maar de hele zomer lang waren de prijzen merkwaardig genoeg blijven stijgen. Traders wachtten af om gas aan te kopen, tot er geen alternatief meer was.

Op 29 augustus 2021 was amper 66,8 procent van de voorraden aangevuld. Nooit eerder sinds het begin van de metingen hadden die zo laag gestaan. In 2020 bijvoorbeeld, waren de Europese gasreserves voor 91,3 procent gevuld, in 2011 was dat bijna 88,7 procent. Geen enkel jaar was de voorraad beneden de 72 procent gedaald. 

Toen dan ook bleek dat de Noorse gasinstallaties in onderhoud lagen, én Azië begon te concurreren met Europa voor het gas omdat zijn economie na corona opnieuw aantrok, sloeg de paniek toe op de Europese TTF-beurs.

Op 20 september koerste de prijs al naar meer dan 90 euro, begin december brak hij door de grens van honderd euro, om even later te pieken naar 130 euro. Op dat moment waren al 2 gasleveranciers failliet gegaan. En dan moest het conflict in Oekraïne nog beginnen.

Met een Europa dat na de winter 2021-2022 nog amper gasreserves had en prijzen die torenhoog stonden, wachtten de gasleveranciers alweer met het aanvullen van hun voorraden, tot eind augustus 2022 de zaak helemaal ontplofte en Europa noodgedwongen wel gas moest aankopen terwijl de prijs als een raket naar omhoog schoot tot 340 euro per megawattuur (MWh). 

Europa had zich na de rampjaren 2021 en 2022 voorgenomen nooit meer in een dergelijk scenario te sukkelen.

Het legde op dat de gasvoorraden in november bij het begin van de winter met minstens 90 procent moesten worden gevuld en het deed dat ook.

Maar vorig jaar viel Europa in slaap: de voorraden raakten maar met 83 procent gevuld. Bovendien was de winter vrij streng, waardoor de voorraden eind februari onder de 30 procent zakten.

Sinds de rampjaren 2021 en 2022 waren de voorraden nooit meer onder de 30 procent gedaald. En dan was het conflict in de Golf nog niet uitgebroken.                

De gevolgen kennen we: in geen tijd gingen de olie- en gasprijzen de lucht in. Het Europese gas kost nu bijna 125 procent meer dan een jaar geleden.

Opmerkelijk: Europa gaf de gashandelaren de raad de voorraden maar met mondjesmaat opnieuw aan te vullen. De storm in de Golf zou wel snel overwaaien, was de inschatting. Maar de storm waaide helemaal niet over, integendeel: hij nam nog in kracht toe. 

Het gevolg is heel verontrustend: Europa is in naakte cijfers in een nog erger scenario gesukkeld dan in het rampjaar 2021 bij het uitbreken van de gascrisis.

De gasprijs staat tegenover 2021 20 euro hoger, en de voorraden staan momenteel op amper 65 procent. Dat is nog 2 procent lager dan de historisch lage voorraden van 2021 én tegelijk het laagste percentage sinds de officiële metingen van begin 2011. In geen 15 jaar hebben de voorraden ooit zo laag gestaan. 

Bovendien manifesteren ook de Aziatische markten zich en beginnen Europa en Azië net als in 2021 onder elkaar te vechten voor gas, wat de opwaartse spiraal nog versterkt.

Lachende derde is - net als in 2021-2022 - de VS. Dat ziet met zijn grote schaliegasvoorraden zijn prijzen amper stijgen. Op het moment van dit schrijven zijn de gasprijzen in de VS bijna 8,5 keer lager dan in Europa en Azië.

In de legendarische fantasyreeks 'Game of thrones' wordt seizoenenlang gewaarschuwd voor een uitzonderlijk strenge winter, die voor verwoesting zal zorgen in de koninkrijken ten zuiden van 'The great wall'. Uiteindelijk valt de muur en breekt de chaos los.

Het is vingers kruisen dat de komende winter in Europa ook niet uitzonderlijk streng wordt. Want de Europese 'Great wall' is behoorlijk aangetast.

Het gasverbruik is weliswaar verminderd, door een grotere efficiëntie, meer groene stroom en meer elektrificatie. Maar ook door de crisis in onze industrie. Europa kan ook terecht bij de Amerikanen voor zijn gas.

Maar ook de Aziaten kloppen bij de VS aan. De Amerikanen zullen de marktprijs ongenadig doorrekenen. Aan de Aziaten, maar ook aan hun Europese bondgenoten. Net zoals in 2021-2022.

Europa zit zo klem dat het zelfs het oorlogszuchtige regime van Poetin als reddingsboei moet gebruiken. Het voorbije halfjaar voerde het meer Russisch LNG (vloeibaar aardgas) in dan ooit tevoren. Maar Europa heeft opgelegd dat die aanvoer eind dit jaar moet stoppen. Het draait eigenhandig de Russische gaskraan dicht om Poetin te straffen voor zijn inval in Oekraïne. 

Alweer een barst in 'The great wall'. Het is te hopen dat "winter's NOT coming". Gas zullen we wel blijven krijgen. Maar de vraag is aan welke prijs.