De Shanghai Cooperation Organisation: het onderonsje waar zowat de hele wereld present is - behalve het Westen

De Shanghai wat? De kans is groot dat de naam van de organisatie niet meteen een belletje doet rinkelen: de Shanghai Cooperation Organisation. Toch bestaat de Shanghai Cooperation Organisation al 25 jaar en verenigt ze 10 landen in Oost-Europa, Centraal-Azië en Azië. Steeds meer staten hebben zich aangesloten als 'partnerlanden', vooral uit het Midden-Oosten en Afrika. Recent deden de golfstaten dat, traditionele bondgenoten van de VS. 

Hoewel Rusland als China de originele initiatiefnemers zijn, is het niet toevallig dat de SCO in Shanghai is opgericht. China is de dominante partner in de organisatie, zowel economisch als politiek.

Volgens het handvest streeft de organisatie naar "een democratische, rechtvaardige en rationele nieuwe internationale politieke en economische orde". Lees: een wereld die niet gedomineerd wordt door de Verenigde Staten. 

Verder strijdt de organisatie tegen de zogenaamde"drie kwaden": terrorisme, separatisme en extremisme. En wil ze garant staan voor "regionale vrede, veiligheid en stabiliteit".

Allemaal redelijk vage doelen. Hoewel het niet letterlijk in het handvest staat, leeft in het Westen het idee dat China en Rusland vooral een alternatief voor de G7 of de NAVO in het leven wilden roepen.

Nog een opmerkelijke gast in Bisjkek: de Turkse president Erdogan. Hoewel Turkije lid is van de NAVO is het sinds kort ook 'partnerland' van de SCO. En als het van Erdogan afhangt wordt zijn land zo snel mogelijk volwaardig lid. 

Op de kleine luchthaven in de Kirgizische hoofdstad werd hij net zoals alle andere leiders verwelkomd met boorsok, traditionele gefrituurde deegballetjes met honing. 

Maar wat hopen landen als Turkije te vinden bij de SCO? Anders dan in de NAVO hebben staten geen verplichting om elkaar militair bij te staan als een van de lidstaten wordt aangevallen. Alle beslissingen worden genomen in de 'Shanghai Spirit', unaniem en met respect voor elkaars eigenheid en - belangrijk voor China - zonder inmenging in elkaars binnenlandse aangelegenheden.

Het levert in elk geval bijzondere beelden op: de Russische, Chinese en Indiase leider die in een kringetje elkaars handen vasthouden, samen goed voor ruim 3 miljard inwoners. Poetin die eerst samenzit met zijn collega Xi, daarna met de Iraanse president Pezeshkian en dan met premier Erdogan. Modi en Poetin die samen een limousine 'delen'. Geen West-Europese leiders in de buurt die het over sancties of mensenrechten hebben.

Maar beelden zeggen niet alles.

Onderhuids heerst er heel wat rivaliteit tussen verschillende landen. Zo is er de historische vijandschap tussen India en Pakistan. Terwijl veel landen de top in Bisjkek aangrijpen om bilaterale ontmoetingen te organiseren, gunnen de leiders van Pakistan en India elkaar geen blik. En ook tussen China en India blijft het water diep.  

Maar ook Rusland en China, de twee originele initiatiefnemers en 'allesomvattende strategische partners' hebben niet altijd dezelfde belangen.

Rusland beschouwt Centraal-Azië nog altijd als zijn natuurlijke achtertuin. Maar het krijgt te maken met de groeiende aanwezigheid van China, dat vorig jaar de grootste handelspartner is geworden van de 4 Centraal-Aziatische leden van de SCO, allemaal  voormalige Sovjetrepublieken. 

Naast veiligheid is ook economische ontwikkeling een belangrijke pijler van de SCO, met name het verbeteren van transportroutes, handelsnetwerken en pijpleidingen. Daarvoor wil de organisatie ook een eigen ontwikkelingsbank op poten zetten. Lees: economisch minder afhankelijk worden van het Westen. 

Ook hier lijken de doelstellingen vooral op maat van China gesneden: ze passen perfect binnen de ambitieuze Nieuwe Zijderoute die Peking moet verbinden met Centraal-Azië en Europa.

Een van de megaprojecten is een nieuwe spoorlijn tussen China, Kirgizië en Oezbekistan. Omdat het spoor langs hoge bergen en diepe dalen loopt, zijn minstens 29 tunnels nodig en 50 spoorbruggen over gletsjers en kolkende rivieren. 

China is alvast begonnen met de constructie en mikt op 2030 (!) voor de volledige afwerking. Als de nieuwe spoorlijn klaar is, kan ze aangesloten worden op bestaande sporen richting Iran en Europa en een alternatief vormen voor -jawel- de Straat van Hormuz.

Kostprijs van de onderneming is meer dan 5 miljard euro, waarvan de helft gedragen wordt door China. Belangrijk detail: het geplande traject loopt NIET door Rusland.

Naast de spoorlijn werden op de top in Bisjkek nog meer ambitieuze plannen aangekondigd: van nieuwe zonne-en windparken, AI-datacentra, tot de uitbreiding van de wegen- en haveninfrastructuur in de regio. De geplande ontwikkelingsbank blijft voorlopig dode letter. India en Rusland vrezen dat de bank vooral Chinese projecten zal financieren en duwen op de rem. Ze willen ook niet dat de dollar in het internationaal geldverkeer zomaar vervangen wordt door de Chinese Yuan. 

Veel wederzijds wantrouwen en behoedzaamheid dus. Maar wat de landen van de SCO bindt, is niet alleen wie er nog in de club zit maar misschien vooral wie er ontbreekt: de Amerikaanse en West-Europese leiders. 

Dat was te horen in de politieke verklaringen op de top. De 10 leiders veroordeelden eensgezind de Amerikaans-Israëlische aanvallen op Iran én het geweld tegen de Palestijnen.

Iran heeft het recht om kernenergie te gebruiken voor vreedzame doelen, zo klonk het nog. En de groep verzet zich ook expliciet tegen unilaterale economische sancties, waar ook Rusland het slachtoffer van is. 

De Chinese president Xi verwoordde het zo: "De dominantie op het internationale toneel door een klein aantal landen is een historische fout. Overheersing door een land, bestuur door een minderheid, blokdenken is achterhaald en is geen echt multilateralisme. (...) Grote landen in het bijzonder zouden deze regels moeten volgen". Lees: de Verenigde Staten. 

Gesteund door de aanwezigheid van VN Secretaris Generaal Guterrez, riepen de landen van de SCO op tot een multipolaire wereld, waar opkomende machten een duidelijke stem krijgen en de dominantie van de G7 verleden tijd is. 

Meteen na het einde van de top repte president Xi zich naar Egypte voor gesprekken met zijn ambtsgenoot Al-Sisi, "een fantastische kerel" volgens de Amerikaanse president Trump.

China heeft de afgelopen jaren miljarden geïnvesteerd in Egypte en ziet het land als een belangrijke toeganspoort tot Afrika, de Arabische wereld én Europa: in Chinese fabrieken worden goederen geproduceerd met de stempel "Made in Egypt", waardoor ze tariefvrije toegang krijgen tot de Europese markt.

Op 12 september is Xi alweer in New Delhi in India voor een top van de BRICS-landen, nog zo'n club waar het Westen en de Verenigde Staten niet welkom zijn.