"Landen willen graag baas blijven over zichzelf." Dat is de conclusie van professor Europese politiek Hendrik Vos na de 'nee' van IJsland tegen de opstart van toetredingsgesprekken met de EU. Vooral in economisch sterke landen als IJsland leeft dat idee, stelt Vos, terwijl in armere landen de hoop op economische vooruitgang de bovenhand neemt.
"Nei" werd het gisteren. Een nipte meerderheid van de IJslanders stemde tegen de opstart van toetredingsgesprekken met de Europese Unie. Een opdoffer, vindt professor Europese politiek (UGent) Hendrik Vos.
"Een land dat kan kiezen of het onderhandelingen wil of niet en dan al nee zegt. Dat is een klap voor Brussel", zegt hij in VRT NWS De Ochtend op Radio 1.
Nationale soevereiniteit
Hij ziet een duidelijke reden voor de weerstand tegen de EU. "Het is de illusie van nationale soevereiniteit die speelt. Er heerst het gevoel dat ze baas moeten blijven over eigen land, dat ze het zelf kunnen regelen en de inkapseling in een groter geheel niet nodig hebben."
Ze hebben haast alle Europese regels, maar willen niet bij de club
Hendrik Vos over landen als Noorwegen en Zwitserland
Ook in andere landen, zoals Noorwegen en Zwitserland, heerst een soortgelijk sentiment. "Zij zijn eigenlijk erg verbonden met de EU. Ze hebben haast alle Europese regels, maar als dan gevraagd wordt om bij de club te komen, haken ze af", stelt Vos.
"Die landen zijn eigenlijk van de EU. Toch draait het in een referendum al snel uit op die superemotionele kwestie of ze baas willen blijven in eigen land."
Dat staat in scherp contrast met landen in Zuidoost-Europa als Albanië, Montenegro en Servië, die al jaren staan te trappelen om lid van de EU te worden. "Dat zijn landen die over het algemeen economisch minder sterk staan en dan uitzicht hebben op subsidies. Ze zien ook dat alle armere landen die bij de EU gingen, erop vooruit zijn gegaan."
Glijmiddel
De EU heeft er zelf ook baat bij om in geopolitiek bijzonder gespannen tijden die landen in de familie op te nemen. "Er is de vrees dat de door de Russen of zelfs de Chinezen kan worden overgenomen. Het besef is er gekomen dat we die landen perspectief moeten geven."
Maar de toetreding van economisch zwakkere landen stuit ook op protest binnen de EU. Dat IJsland nu toch niet over een lidmaatschap wil praten, maakt die discussie er volgens Vos niet makkelijker op. "Dat er een noordelijk, rijker land bijgekomen zou zijn, zou een soort glijmiddel kunnen zijn geweest om die discussie wat te vergemakkelijken."
Is EU-lidmaatschap wel aantrekkelijk genoeg voor rijke landen als IJsland?
