De Vlaamse rivieren, kanalen, meren en grachten bereikten in juli een recordtemperatuur. Dat blijkt uit metingen van de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) waar de krant Gazet van Antwerpen vandaag over bericht, en die VRT NWS kon inkijken. Dat komt door de voorbije lente en zomer, die uitzonderlijk warm en droog waren. Dat leidt tot sterfte onder inheemse vissoorten, terwijl exotische soorten net gemakkelijker overleven. Maar er dreigt ook economische schade, waarschuwt hydroloog Patrick Willems.
Vlaamse wateren breken warmterecords, tropische vissen kunnen er overleven: "Dat hebben we echt nog nooit gezien"
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Volgens de VMM-thermometers die her en der in de Vlaamse rivieren en kanalen hangen, was het water er in juli gemiddeld 23,9 graden Celsius warm. In verschillende waterlopen werd het zelfs nog warmer, met uitschieters tot 24,7 graden in de Kleine Nete en 25,8 graden in het Netekanaal.
Nooit eerder sinds het begin van de metingen werden er zulke temperaturen opgetekend in juli.
Maar ook de polderwaterlopen (22,3 graden) en grachten (20,7 graden) braken in juli maandrecords. En de meren en beken tekenden dan wel geen recordtemperatuur op, maar ook daar was het uitzonderlijk warm.
Dat de waterlopen in juli zo warm waren, hoeft niet te verwonderen. België maakte dit jaar een erg warme lente mee. In juni volgde er een intense, 12 dagen durende hittegolf. En ook in juli bleef het bijzonder warm, met op het einde van de maand een nieuwe hittegolf.
Bovendien is er sinds het einde van de lente bijzonder weinig regen gevallen. Zo kenden we dit jaar een van de droogste julimaanden sinds het begin van de metingen. In Ukkel mat het KMI slechts 10,6 millimeter neerslag per vierkante meter, 7 keer minder dan normaal voor die tijd van het jaar.
Doordat er zo weinig regen valt, worden onze beken, rivieren en meren minder aangevuld. En het resterende, weinige water warmt bovendien sneller op.
Vissen onder dubbele druk
Dat is slecht nieuws voor het waterleven, ziet Gerlinde Van Thuyne, visserijbioloog bij het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO). "In de waterlopen in mijn buurt zie je de grote vissen gewoon liggen onder het wateroppervlak. Je mag ervan uitgaan dat alle vissoorten in Vlaanderen momenteel onder stress staan."
De druk komt van 2 kanten. "Vissen hebben geen ruimte meer om weg te vluchten; in Balen is er zelfs een vistrap gesloten omdat de waterkwaliteit zo slecht was. Dat is nog nooit gebeurd. Daarbovenop is het water ook heel warm, en warm water leidt tot zuurstoftekort."
In het Netekanaal overleven er nu al aquariumvissen die normaal enkel in het Malawi-meer voorkomen
Gerlinde Van Thuyne, visserijbioloog
Vooral de kwetsbaarste soorten lijden daaronder. "De bovenstroomse gebieden, waar beschermde soorten zitten zoals de rivierprik en de rivierdonderpad, zijn het meest opgewarmd."
"Die soorten worden nu weggedrukt door exoten die minder eisen stellen. In het Netekanaal hebben vissers onlangs zelfs cichliden boven gehaald, tropische aquariumvissen die hier wellicht zijn uitgezet door een aquariumliefhebber. Normaal komen die enkel in het Malawi-meer voor, maar nu kunnen die dus hier overleven."
"Dit hebben we echt nog nooit gezien. We weten dus ook niet wat de toekomst brengt. We zullen het van nabij moeten opvolgen."
Oppompverboden dreigen
Maar die hogere watertemperaturen dreigen ook een blok aan het been te worden voor sommige bedrijven. Hydroloog Patrick Willems (KU Leuven) waarschuwt dat er lozingsbeperkingen of zelfs verboden dreigen voor bedrijven die veel koelwater nodig hebben. Het gaat dan vooral om de metaalsector, de chemie, datacenters en elektriciteitscentrales.
Dat komt doordat waterlopen in Vlaanderen maximaal 25 graden warm mogen zijn, net door het waterleven. "In het verleden zijn we daar nog nooit boven gegaan, maar deze zomer zijn we op meerdere plaatsen zeer dicht in de buurt gekomen", zegt Willems. "En bedrijven lozen soms water dat tot 30 graden warm is in een waterloop van 23 graden. Zo kun je boven de grens uitkomen."
"Bovendien voelt iedereen dat dat door de klimaatverandering nog vaker zal gebeuren."
Dat blijkt ook uit de jaargemiddelden van de VMM-metingen. Sinds 2010 worden de Vlaamse waterlopen gestaag warmer.
Wat we daaraan kunnen doen? Soms krijgen bedrijven uitzonderlijk de toestemming om tijdens hittegolven toch te lozen, afhankelijk van het economische belang en de ecologische kwetsbaarheid van de waterloop.
En de Blue Deal, het waterplan van de Vlaamse regering, helpt ook om de watertemperatuur hier en daar wat te drukken. "Waar er meer grondwater vastgehouden wordt, kan het tijdens droge periodes langer uitsijpelen in de waterlopen. Daardoor krijg je iets hogere debieten en koeler oppervlaktewater. Al is dat effect toch vooral lokaal."
Uiteindelijk zullen bedrijven toch meer moeten investeren in technieken om het water af te koelen voor het opnieuw geloosd wordt, zoals koeltorens, zegt Willems. "Ze zullen zelfredzamer moeten worden. Want een lozingsbeperking waardoor je de productie tijdelijk moet stilleggen, dat wil niemand meemaken."
