De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA heeft een nieuwe ruimtetelescoop gelanceerd, de Nancy Grace Roman Space Telescope. Wetenschappers verwachten er meer dan 100.000 nieuwe exoplaneten mee te ontdekken en miljarden sterren in kaart te brengen.
Wat Hubble een eeuw kost, doet Roman in een maand: NASA stuurt revolutionaire ruimtetelescoop de ruimte in
Wim De Maeseneer
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:
Samenvatting:
NASA heeft vandaag de nieuwe ruimtetelescoop Nancy Grace Roman Space Telescope gelanceerd met een Falcon Heavy-raket van SpaceX.
De telescoop heeft een blikveld dat 100 tot 200 keer groter is dan dat van Hubble en kan de hemel 1.000 keer sneller in kaart brengen.
Wetenschappers verwachten met Roman meer dan 100.000 nieuwe exoplaneten te ontdekken en hopen meer te leren over donkere materie en donkere energie.
Sterrenkundigen hebben er jaren naar uitgekeken, en eindelijk is het zover: de Nancy Grace Roman Space Telescope is gelanceerd. Dat gebeurde met een Falcon Heavy-raket van SpaceX, het ruimtebedrijf van Elon Musk.
Bekijk hier de succesvolle lancering
Daarmee hebben astronomen er alweer een ruimtetelescoop bij en niet zomaar eentje. "De Nancy Grace Roman Space Telescope, Roman voor de vrienden, past in het rijtje van de iconische Hubble-telescoop en de James Webb-ruimtetelescoop", zegt sterrenkundige Leen Decin (KU Leuven).
"Meestal kijk je ofwel heel gedetailleerd naar weinig sterren of planeten, zoals Hubble en James Webb doen, ofwel kijk je met weinig detail naar veel sterren. Roman daarentegen gaat gedetailleerd naar veel sterren en planeten tegelijk kunnen kijken."
Panorama van het heelal
En veel is écht veel. Roman heeft een blikveld dat 100 tot 200 keer groter is dan dat van Hubble, terwijl hij toch even scherpe en gedetailleerde beelden kan maken. "Roman kan de hemel 1.000 keer sneller in kaart brengen", zegt Julie McEnery, hoofdwetenschapper van de telescoop. "Wat Roman in één maand tijd observeert, zou Hubble 100 jaar kosten."
De Roman-telescoop heeft net als Hubble een spiegel met een diameter van 2,4 meter (die oorspronkelijk was ontwikkeld om te gebruiken in een spionagesatelliet). Dankzij zijn 300 megapixelcamera aan boord kan hij grote, nooit eerder getoonde foto’s van het heelal maken in hoge resolutie.
Om één foto van de Roman-telescoop weer te geven in de oorspronkelijke resolutie zou je 37 4K-tv's nodig hebben. Maar Roman gaat ook een enorme hemelkaart maken, waarbij afzonderlijke opnames worden samengevoegd tot één mozaïek.
"Om die volledig weer te geven, zou je meer dan een half miljoen 4K-tv's nodig hebben", zegt McEnery. De 400 terabyte aan data die Hubble na 35 jaar in de ruimte heeft verzameld, zou Roman al in minder dan 1 jaar tijd bij elkaar hebben.
Wie was Nancy Grace Roman?
Nancy Grace Roman (1925-2018) was een bekende Amerikaanse sterrenkundige. Ze was het eerste hoofd van de afdeling astronomie bij NASA en de eerste vrouw in een hoge functie bij NASA. Ze effende daarmee de weg voor vrouwen die na haar kwamen.
Roman kreeg de bijnaam 'Moeder van de Hubble' voor haar grote bijdrage aan de beroemde Hubble-telescoop,
Zij zorgde ervoor dat een idee ook werkelijkheid werd, door ingenieurs, sterrenkundigen en andere experten van over de hele VS samen te brengen en hen ook iets concreets te laten ontwerpen. "De ingenieurs konden zeggen wat zou werken, en de astronomen wat nuttig zou zijn."
De James Webb-telescoop is dan weer ontworpen om veel verder in het heelal te kunnen kijken. "Met James Webb kunnen we zeldzame dingen in het vroege heelal vinden. Maar je hebt Roman nodig om de zeldzame dingen in het meer nabije heelal te vinden", zegt McEnery.
100.000 nieuwe exoplaneten
De verwachtingen zijn dan ook torenhoog. Wetenschappers verwachten dat ze dankzij Roman meer dan 100.000 nieuwe zullen ontdekken. Een pak meer dan de 6.000 die er tot nog toe zijn gevonden.
"Dat zal ons meer leren over hoe exoplaneten zich vormen en hoe ze evolueren, maar ook over welke verschillende soorten planeten er bestaan rond verschillende sterren", zegt McEnery. "Dat gaat ons ook nieuwe informatie opleveren over de evolutie van ons eigen zonnestelsel."
Om al die exoplaneten te vinden, heeft Roman nog een 2e instrument aan boord: de coronagraaf. Die kan het felle licht van een ster onderdrukken, zodat planeten die rond de ster draaien zichtbaar worden.
Het onzichtbare heelal
Het hoofddoel van de Nancy Grace Roman Space Telescope is om 2 van de grootste mysteries van het heelal te helpen ontrafelen: donkere materie en donkere energie. Het zijn 2 concepten die nog nooit zijn gezien of bewezen, maar waarvan wetenschappers denken dat ze moeten bestaan.
Zonder donkere materie begrijpen we niet waarom sterrenstelsels niet uit elkaar vliegen. Zonder donkere energie hebben we geen verklaring waarom het heelal steeds sneller blijft uitdijen. Toch wordt het bestaan van donkere materie en donkere energie steeds meer in vraag gesteld.
De spannendste ontdekking zal iets zijn wat we nu nog niet kunnen voorspellen
Julie McEnery, hoofdwetenschapper Roman-ruimtetelescoop (NASA)
"Er zijn aanwijzingen dat ons standaardmodel van het heelal niet klopt", zegt McEnery. "Roman kan dit bevestigen of ontkrachten en de data leveren voor mogelijk nieuwe ontdekkingen." Volgens de NASA kan Roman al onze kennis over het heelal veranderen.
"De spannendste ontdekking van Roman zal een verrassing zijn. Iets wat we niet konden voorspellen en wat weer nieuwe vragen zal opwerpen, die toekomstige generaties zullen proberen te beantwoorden", zegt McEnery.
Belgische wetenschappers
De Nancy Grace Roman Space Telescope, met een prijskaartje van zo'n 3,7 miljard euro, is voorzien om zeker 5 jaar het heelal af te speuren, met de mogelijkheid om de missie nog eens met 5 jaar te verlengen. De NASA verwacht de eerste foto's vanuit de ruimte begin 2027 te kunnen onthullen.
"Ook Belgische wetenschappers zullen aan de slag gaan met de metingen en observaties van Roman", zegt Leen Decin. "We gaan ongelofelijk veel informatie uit de waarnemingen kunnen halen. Uniek is ook dat de data onmiddellijk publiek beschikbaar worden."
