Gaza-protest bijna verdwenen van festivalpodia, maar activisme bij artiesten niet: "Ik zeg wat er op mijn lever ligt"

Tijdens de festivalzomer van 2025 ging er bijna geen enkel concert voorbij zonder een verwijzing naar de situatie in Gaza. 'Free Palestine' was daarbij de bijzonder breed verspreide slogan.

Veel artiesten toonden de Palestijnse kleuren in hun visuals of de watermeloen, als symbool van protest. Zo toonde Sylvie Kreusch een watermeloenparaplu op Rock Werchter. Andere acts zoals Fontaines D.C. of Goldband gingen een stap verder door expliciet het woord 'genocide' uit te spreken of te tonen op de beeldschermen.

Over de rol die de geopolitieke situatie speelde op de festivalpodia waren de meningen vorig jaar erg verdeeld, zo bleek uit onze rondvraag toen. 

Deze zomer is van dat breed gedragen Gaza-protest op onze festivals geen sprake meer. "De collectieve verontwaardiging rond Gaza is inderdaad stilgevallen. Dat gaat breder dan de festivalpodia, want we zien het in de hele samenleving", zegt ethicus Ignaas Devisch (UGent) daarover aan VRT NWS.

"Ook de media-aandacht voor de situatie vermindert, terwijl het geweld onverminderd een dagelijkse realiteit blijft. We gaan collectief over tot de orde van de dag en praten er minder over. Helaas geldt dat voor alle langdurige tragedies: elke situatie went."

"Wanneer een conflict minder top-of-mind is en minder media-aandacht krijgt, zullen mensen zich ook in andere contexten minder openlijk uitspreken. Studentenprotest zoals aan de UGent zien we momenteel ook niet."

Een kentering zit er volgens prof. Devisch niet meteen aan te komen. "Nochtans flakkert het genocidair geweld in Gaza de laatste weken weer op. Ik vrees dat er helaas een nieuwe escalatie nodig is om onze aandacht weer collectief op het Midden-Oosten te richten."

"Misschien gebeurt dat rond de verkiezingen in oktober of naar aanleiding van de zogenoemde 'verjaardag' van de opflakkering van het geweld in Gaza. Dat is dit najaar ook alweer 3 jaar geleden."

"Wat ook meespeelt, is dat hedendaagse conflicten niet formeel worden afgerond met een verdrag. In de 20e eeuw was er een duidelijk eindpunt van een oorlog, met een winnaar en een verliezer."

"Zo'n momentum is zowel in het Midden-Oosten als in Oekraïne niet in zicht. Het is moeilijker om aandacht te vragen voor iets wat een straatje zonder einde lijkt, ook voor artiesten."

En toch zijn er uitzonderingen. Wie het wel openlijk over 'genocide' heeft gehad op Pukkelpop, is de Belgische rapper DIKKE. Zijn nieuwe nummer 'Masker af' is een samenwerking met Kaat Van Stralen.

Het gelegenheidsduo heeft hun samenwerking live voorgesteld in Kiewit. Al in de eerste zinnen valt het woord 'genocide'. 

"Het is eruit gefloept als een van de eerste woorden toen ik dit nummer heb geschreven en het is blijven staan. Gevoelsmatig klopt dit voor mij, dus ik wil het niet overdenken", vertelt DIKKE in een interview met VRT NWS. "Het typisch brutale Kaat Van Stralen-effect werkt perfect in deze fijne samenwerking."

Vorig jaar ontroerde DIKKE op Rock Werchter met een expliciete lange steunbetuiging aan Palestina. "Ik heb angst om een kind op deze wereld te zetten", bekende hij toen. 

"Op een podium zeg ik altijd wat er op mijn lever ligt, maar ik bereid het nooit letterlijk voor. In de weken voor Rock Werchter had ik veel heftige beelden gezien van ziekenhuizen in Gaza die gebombardeerd werden. Ik moést daar wel iets over zeggen."

"Ik voelde vorig jaar dat Gaza bij veel artiesten een onderwerp was, meer dan nu. Mijn boodschap was iets anders. Ik heb het heel persoonlijk geformuleerd, hoe ik het toen aanvoelde. Het effect daarvan was immens."

"Duizenden berichten heb ik gekregen, van mensen die zich helemaal herkenden in mijn gevoel. Ik had dat niet verwacht."

"Ook al denk je dat iedereen anders is en dat er een afstand is tussen een artiest en zijn publiek: er is veel wat ons verbindt. Mijn persoonlijk gevoel bleek heel universeel: dat is blijven hangen."

Deze zomer speelde DIKKE enkel op Pukkelpop en Lowlands, zonder expliciet statement. "Nu had ik geen concrete boodschap in gedachten. Ik heb de voorbije weken vooral in de studio gezeten. Maar de reacties van vorige zomer hebben veel losgemaakt in mij. Daaruit is net 'Masker af' ontstaan."

Niet elke vorm van Gaza-activisme is dus verdwenen van de festivalpodia. Maar het is overduidelijk schaarser geworden. 

De Noord-Ierse hiphopgroep Kneecap deed op Rock Werchter waar ze al jaren bekend om staan. Het trio betuigde expliciet zijn steun aan het Palestijnse volk en schold de Israëlische premier Netanyahu uit. Kneecap voelt zich door hun eigen Noord-Ierse geschiedenis al langer verbonden met de situatie in Gaza.

Andere punkbands of hiphopacts bij wie protest nu eenmaal in hun DNA zit, zijn ook trouw gebleven aan zichzelf.

De sneer van Kaat Van Stralen naar ministers Verlinden en Francken op Rock Werchter zinderde online nog na. De Nederlandse hiphopformatie IJsland hekelde op Pukkelpop de kapitalisten en fascisten en kreeg daarvoor veel applaus.

De Britse punkgroep Lambrini Girls stak hun middelvinger op naar uiterst rechtse partijen, met een expliciete sneer naar Vlaams Belang.

En dan was er nog de rel rond het activisme van de Nederlandse protestzangeres Sophie Straat.

Op de Gentse Feesten vroeg ze expliciet aan alle witte mannen "om naar achteren te gaan". Met haar oproep wil de zangeres tijdens haar concerten letterlijk plaats maken voor vrouwen, queer personen en mensen van kleur.

Straat herhaalde haar boodschap ook op andere festivals in België en Nederland. "Geen discriminatie", oordeelde het gelijkekansencentrum Unia na meer dan 200 klachten over Straats oproep in Gent.

"Vooral in de Lage Landen heeft 1 uitspraak van 1 artiest bijzonder veel aandacht gekregen, misschien te veel", vindt Devisch. "Onze verontwaardiging is altijd selectief. Ook die steekvlam kadert in een bredere maatschappelijke beweging."

"Er is een grote gevoeligheid voor identiteitsvraagstukken in de brede zin van het woord. Ook de term 'woke' is opnieuw brandend actueel. In het huidige politieke klimaat met figuren zoals president Trump lokt dat soms bijzonder felle discussies uit. En aandacht genereert altijd nog meer aandacht."

En zo zijn de festivalpodia en de cultuurwereld altijd een weerspiegeling van wat er breder en onderhuids gaande is in onze samenleving, besluit Devisch.

"Ik zou mezelf trouwens nooit omschrijven als een activist. Ik ben een mens met een hart en een artiest die zich uitspreekt over wat mij op dat moment raakt", zegt rapper DIKKE daarover.

"Waarover mijn gevoel spreekt: daarover schrijf ik. Hoe ouder ik word, hoe meer ik mijn hart openstel en hoe minder ik de dingen vooraf overdenk."