"Er is nog altijd te weinig personeel, de nieuwe gevangenis is niet goed bereikbaar en koppels die samenwerken worden van elkaar gescheiden." Minder dan een week voor de officiële opening van de nieuwe gevangenis blijven de Antwerpse cipiersvakbonden met heel wat bezorgdheden zitten. Het nieuwe gebouw ligt op het voormalige bedrijventerrein Petroleum Zuid en moet plaats bieden aan 440 gedetineerden.
Cipiers zien verhuizing naar nieuwe Antwerpse gevangenis niet zitten: "Koppels worden gescheiden"
Nora Eurlings
Gepubliceerd:
Na meer dan een decennium wachten en verschillende keren uitstel wordt volgende week woensdag het lintje doorgeknipt van de nieuwe gevangenis aan de Olieweg, op de site van het voormalige Petroleum Zuid. De eerste gedetineerden worden pas vanaf 9 november verwacht en de gevangenis zal geleidelijk worden opgestart.
Maar niet alle cipiers staan te springen om in het nieuwe gebouw aan de slag te gaan. VRT NWS sprak met de 3 grote gevangenisvakbonden: ACOD, VSOAA en ACV.
Probleem 1: nog te weinig personeel
De grootste bezorgdheid momenteel: het personeelstekort. "Er is nog altijd een acuut probleem op dat gebied", steekt Robby De Kaey van de socialistische vakbond van wal. "Zowel in de bewaking als in andere functies geeft men ons nog altijd niet het aantal mensen dat nodig is." Ook het tekort aan medisch personeel is groot.
Men noemt dat een feestelijke opening. Voor mij is het eerder het gevoel van een begrafenis
Robby De Kaey, vakbondsman ACOD
Voor de nieuwe gevangenis zijn ongeveer 340 personeelsleden nodig, maar volgens de vakbonden is slechts de helft daarvan intussen aangeworven. "Het is frappant dat men een lintje gaat knippen terwijl nog niet eens de helft van het personeel gevonden is", aldus De Kaey. "Men noemt dat een feestelijke opening. Voor mij is het eerder het gevoel van een begrafenis."
Het gevangeniswezen reageert dat het sterk inzet op rekrutering om beide gevangenissen zo snel mogelijk volledig operationeel te krijgen.
Probleem 2: gefaseerde opstart
In totaal is er plaats voor 440 gedetineerden in 'De Kade', zoals de nieuwe gevangenis heet, maar de overheid houdt rekening met 15 procent overbevolking, waardoor de capaciteit neerkomt op 506 mensen. Ook de verouderde gevangenis in de Begijnenstraat blijft open met een capaciteit van 370 gevangenen.
De eerste 86 gedetineerden trekken in de nieuwe gevangenis in november. In latere fases volgen de anderen.
Ook het maakt zich zorgen over de manier waarop de gevangenis gaat opstarten. "Hoe gaat dat gefaseerd gebeuren? Volledig opstarten is uiteraard geen optie. Maar wij zijn bezorgd over hoe lang dat gaat duren en hoe groot de druk van de overbevolking zal zijn", zegt Alain Blancke van ACV.
De vakbondsman verwijst daarbij naar de recente opstart van de splinternieuwe gevangenis in Haren. Daar kregen personeelsleden volgens hem te maken met kinderziektes en bleef de druk door de overbevolking groot. "In het begin blijven er mensen bijgestoken worden."
Probleem 3: koppels worden gescheiden
De nieuwe gevangenis mag dan modern zijn, toch staat niet iedereen te springen om er te gaan werken. Sommige personeelsleden hebben aangegeven dat ze liever in de oude gevangenis in de Begijnenstraat blijven.
Veel cipiers werken samen met hun partner. Zo worden koppels die nu samenwerken gesplitst en moeten die zich qua woon-werkverkeer organiseren.
Robby De Kaey, vakbondsman ACOD
Volgens vakbondsman De Kaey dreigen sommige cipiers door hun toch verplicht te worden om naar de nieuwe inrichting over te stappen. "Veel cipiers werken samen met hun partner. Zo worden koppels die nu samenwerken gesplitst en moeten die zich qua woon-werkverkeer organiseren."
Probleem 4: architectuur nieuwe gevangenis
Ook de architectuur van de nieuwe gevangenis speelt mee. De oude gevangenis in de Begijnenstraat is een stuk compacter, waardoor personeelsleden dicht bij elkaar werken. De nieuwe gevangenis bestaat uit verschillende afzonderlijke gebouwen.
"Het gaat om losstaande, aparte gebouwen, op grote afstand van elkaar. Daarmee heeft het personeel het gevoel niet meer allemaal samen te staan en niet meer elkaars veiligheid te garanderen, zoals in de stervormige Begijnenstraat", kaart ACOD nog aan.
Probleem 5: moeilijk bereikbaar
Dan is er nog de "slechte ligging" van De Kade. De huidige gevangenis ligt midden in het centrum van Antwerpen, terwijl de nieuwe inrichting aan de rand van de stad ligt, bij de Hobokense Polder. Vooral voor cipiers die vroege shiften draaien, is dat volgens de vakbonden een probleem.
"De locatie is moeilijk bereikbaar met het openbaar vervoer. Daar is nog altijd geen oplossing voor en toch gaat men al opstarten", zegt Eddy De Smedt van de liberale vakbond VSO. Ook de liberale en socialistische vakbonden wijzen op dat probleem. "Wie vroeg begint en bijvoorbeeld het appel van 6.10 uur moet halen, kan niet met de trein naar het nabijgelegen station Hoboken-Polder. Ook de busverbinding sluit niet aan op de vroege shiften", aldus De Kaey.
Probleem 6: privéfirma wordt ingezet
Tot slot hebben de vakbonden vragen bij de beslissing om een deel van de bewakingstaken door een privéfirma te laten uitvoeren. In eerste instantie worden 15 voltijdse privé-bewakers aangeworven.
"We zijn daar zeker geen voorstander van", zegt Blancke. "Het kost veel geld en veiligheid is voor ons een belangrijke bekommernis."
Wat maakt de verhuizing naar een nieuwe gevangenis zo moeilijk?
De overstap naar een nieuw gevangenisgebouw is "niet alleen een kwestie van andere muren en ruimtes". Dat zegt Noa Shoshan, criminologe bij RESCALED, de Europese beweging voor detentiehuizen. Een openere en huiselijkere architectuur kan voordelen bieden in gevangenissen, maar alleen als ook de manier van werken mee verandert.
Concreter: in traditionele gevangenissen ligt de nadruk vooral op veiligheid, met camera's en gecontroleerde gangen. Nieuwe detentieconcepten leggen dan weer meer nadruk op relaties tussen personeel en gedetineerden. "Dat vraagt andere vaardigheden en een andere rol van het personeel. Daarom zijn opleiding en begeleiding cruciaal."
"De moeilijkheden die personeel vandaag ervaart, zijn dan ook niet uitzonderlijk", gaat de criminologe verder. Het werk als cipier is complex, kent een hoge werkdruk en weinig maatschappelijke erkenning. Een compleet nieuw gebouw zonder de bijbehorende werkcultuur en opleiding aan te passen, kan de overgang extra moeilijk maken.
"De toekomst zal daarom vooral moeten uitwijzen hoe het nieuwe concept in de dagelijkse praktijk werkt. Problemen bij de opstart betekenen niet dat het concept mislukt is, maar kunnen wel belangrijke lessen opleveren over hoe personeel en infrastructuur beter op elkaar moeten worden afgestemd."
Regionaal nieuws uit Antwerpen
Gepubliceerd:
