Dat in Nepal een instortende gletsjer wellicht aan de basis ligt van de verwoestende overstroming, is helaas geen unicum. Het doet denken aan wat nog altijd te boek staat als de dodelijkste gletsjergerelateerde ramp in de geschiedenis: de puinlawine van de Huascarán, in Peru, van 31 mei 1970. Dit is het verhaal van die dag.
Tienduizenden mensen in een vingerknip opgeslokt: hoe drama in Nepal aan dodelijkste gletsjerramp ooit herinnert
Stefan Grommen
Gepubliceerd:
Het was druk in de straten van Yungay, die zondagnamiddag 31 mei 1970. Het gezellige stadje aan de voet van de Nevado Huascarán, met 6.768 meter het hoogste punt van Peru, werd in die tijd beschouwd als dé toeristische uitvalsbasis voor de adembenemende bergregio waar het tegenaanschurkt.
In de kathedraal vond net een trouwfeest plaats. En het WK voetbal was die dag afgetrapt, een toernooi waarvoor Peru zich nota bene had weten te kwalificeren. Dat gaf dus ook in Yungay veel animo.
Die uitgelaten sfeer werd bruusk doorbroken toen om 15.23 uur de grond begon te beven. Een forse aardbeving met een kracht van 7.9 trof de kustregio, in vogelvlucht een dikke 100 kilometer ten westen van Yungay.
Een ramp na een ramp
Die luttele 45 seconden - nu bekend als 'de Grote Peruviaanse aardbeving' - waren op zichzelf al genoeg om over een oppervlakte van 65.000 vierkante kilometer (dat is ruwweg de oppervlakte van de Benelux) meer dan 8 op de 10 gebouwen te verwoesten.
Voor Yungay was dat eigenlijk nog maar het begin van het drama. De aardbeving schudde haast onmiddellijk een gigantische rotsplaat van 800 meter breed los aan de noordelijke piek van de Huascarán.
De rots stortte honderden meters naar beneden en knalde vol op de gletsjer eronder. Een worst case scenario was dat, want amper 8 jaar eerder was die gletsjer, 'Gletsjer 511', al eens gedeeltelijk ingestort.
10 miljoen kubieke meter aan stenen, ijs en sneeuw was op 9 dorpen in de buurt terechtgekomen. Zo'n 4.000 mensen zijn daarbij omgekomen.
Die vreselijke ramp van 1962 had de gletsjer erg instabiel gemaakt en Amerikaanse wetenschappers waarschuwden datzelfde jaar nog dat 1 forse lawine genoeg was om de hele boel verder te doen instorten.
Om maar te zeggen: toen de vallende rotsmassa in 1970 de wankele gletsjer raakte, begon alles te schuiven. De rotsen sleurden enorme hoeveelheden ijs, sneeuw, modder en puin met zich mee in een almaar groeiende lawine.
Stad opgeslokt
Berekeningen nadien wezen erop dat op het toppunt tussen de 50 en de 100 miljoen kubieke meter ijs en puin aan een snelheid van 435 kilometer per uur de vallei in schoof. Amper 3 minuten na de aardbeving rolde die monsterlijke massa over Yungay heen.
Overlevende Matteo Cassaverde, die in de buurt van het kerkhof van Yungay was op het moment van de aardbeving, vertelde later in de Peruviaanse pers hoe hij na de aardbeving een diep gerommel hoorde dat van de berg afkomstig was en hoe er tussen de berg en Yungay een enorme stofwolk kwam aanrollen.
Hij haastte zich naar het kerkhof, dat op een artificiële heuvel boven het dorp lag, een constructie met verschillende concentrische niveaus. "Ik keek om naar Yungay. Op dat moment kon je een gigantische golf zien, zo'n 60 meter hoog, die de stad ging raken."
De lucht werd donker van al het stof. Toen we naar Yungay en zijn duizenden inwoners keken, was de stad volledig verdwenen
Overlevende Matteo Cassaverde getuigde in de Peruviaanse pers over de ramp
De mensen die het kerkhof wisten te bereiken, haastten zich naar de hoogste niveaus van de heuvel. "Luttele momenten later trof de modderstroom ook het kerkhof, amper enkele meters onder onze voeten. De lucht werd donker van al het stof. Toen we naar Yungay en zijn duizenden inwoners keken, was de stad volledig verdwenen."
Een clown als held
Inderdaad: op een paar gebouwen in de rand van Yungay na was zowat het hele stadje bedekt door een metershoge massa puin. Nog altijd is het moeilijk te becijferen hoeveel mensen daar de dood vonden. Schattingen variëren van 15.000 tot zelfs 25.000 dodelijke slachtoffers in Yungay alleen. De totale dodentol van de aardbeving en lawine schommelt wellicht ergens rond 70.000, met nog eens 50.000 tot 100.000 gewonden.
Van de duizenden inwoners van Yungay overleefden amper 400 mensen, onder wie 92 mensen die op het kerkhof geraakt waren en 300 kinderen. Het toeval wilde namelijk dat de kinderen die dag in het lokale stadion verderop naar een circus waren gaan kijken. Het stadion lag wat hoger, aan de rand van Yungay.
Het verhaal gaat dat de clown de kinderen op het moment van de aardbeving vanuit het circus naar veilige oorden heeft geleid, net voor de modderstroom het dorp raakte. De kinderen waren gered, maar velen onder hen waren in 1 klap wees geworden. De heldhaftige clown heeft achteraf nooit een naam gekregen.
Beschaamde berg
Het oude Yungay werd nooit heropgebouwd. Ten noorden van het bedolven stadje, op een veiligere locatie bij eventuele toekomstige gletsjerinstortingen, verrees later wel een nieuw Yungay, dat pas 20 jaar later hetzelfde bevolkingspeil bereikte.
De site van het oude Yungay kreeg van de Peruviaanse regering de stempel 'nationaal kerkhof', een herinneringsplek waar geen opgravingen meer mogen gebeuren. Enkel familieleden mogen er grafstenen zetten, vaak ter hoogte van hun oude huizen.
Voor de weinige locals die de ramp overleefden, blijft de hele episode een enorm trauma. Ze praten er niet graag over, vertelde de zoon van een overlevende vorig jaar aan CNN. "We hebben een gezegde dat, wanneer je een foto neemt van de Huascarán, de berg beschaamd is. Hij weet wat er gebeurd is en wil zich niet tonen. Daarom verstopt hij zich in de wolken."
