Een schooljaar vol nieuwigheden: wat verandert er in jouw school vanaf september?

De aankondiging van deze maatregelen leidde tot een storm aan protest bij scholieren, en veroorzaakte zelfs een scholierenstaking. Pedagogische studiedagen in het secundair worden geschrapt, in het basisonderwijs is in totaal nog anderhalve dag mogelijk.

Ook facultatieve verlofdagen om bijvoorbeeld naar de plaatselijke jaarmarkt te kunnen gaan, worden geschrapt. Wil je school die dag toch sluiten, omdat het bijvoorbeeld moeilijk is om er nog te geraken, dan moeten die verloren lesuren de weken nadien extra gegeven worden. Verschillende burgemeesters gaan op zoek naar creatieve oplossingen om scholieren toch nog op de jaarmarkt te krijgen.

Er zijn ook minder dagen die scholen mogen inzetten voor examens en klassenraden om die examenresultaten te bespreken: doorheen het volledige schooljaar kunnen scholen daarvoor 50 in plaats van 60 halve dagen inzetten. Delibereren én nadien feedback geven aan de leerlingen mag maximaal 4 dagen per examenperiode duren.

Als een leraar ziek is en leerlingen van de derde graad secundair hun les op het einde van de dag daardoor zien wegvallen, mogen ze eerder naar huis. Jongere leerlingen moeten op school blijven tot het einde van de lesdag.

En wie al uitkijkt naar het einde van het schooljaar: de laatste schooldag moet een volledige lesdag zijn. Al valt 30 juni dit schooljaar op een woensdag, en zal je dus uitzonderlijk vanaf de middag die schooltas al in een vergeethoek van de kamer kunnen dumpen.

In mei vorig jaar stelde Vlaams minister van Onderwijs Zuhal Demir (N-VA) de nieuwe minimumdoelen voor het basisonderwijs voor. Dat gaat om wat zoveel mogelijk leerlingen minstens moeten kennen en kunnen tegen het einde van de derde kleuterklas, het vierde en het zesde leerjaar. Vorig schooljaar konden scholen daar al vrijwillig aan beginnen, dit schooljaar is de officiële start.

Idealiter starten scholen al met de nieuwe leerstof voor Nederlands, wiskunde, wetenschap en techniek van de derde kleuterklas tot het derde leerjaar. Maar scholen die zich daar nog niet klaar voor voelen, kunnen bijvoorbeeld eerst starten met een professionaliseringstraject voor leerkrachten voordat de nieuwe leerstof ook effectief aan bod komt in de klas. Ze moeten wel een plan hebben over hoe ze zich de komende 4 jaar organiseren om alle nieuwe minimumdoelen tegen 2030-31 in elke les toe te passen.

30 scholen zijn gekozen als inspiratiescholen om als voortrekkers met die minimumdoelen aan de slag te gaan. Het komende schooljaar moeten ze vooral binnen hun eigen school kijken hoe ze die leerstof met effectieve lessen aan hun leerlingen zullen geven. Volgend schooljaar deelt elke inspiratieschool die expertise dan met een 10-tal andere scholen.

Daarnaast zijn er ook 20 pioniersscholen gekozen. Het gaat om scholen, gewoon en buitengewoon onderwijs, die samenwerken met CLB’s en leersteuncentra. Tegen 2040 wil de Vlaamse regering evolueren naar scholen voor iedereen: waar alle leerlingen door dezelfde schoolpoort gaan, of ze nu veel of weinig extra zorgnoden hebben. Nu zit zo’n 6 procent van de Vlaamse leerlingen in het buitengewoon onderwijs, terwijl het Europese gemiddelde minder dan 2 procent is.

Deze pioniersscholen dienen nu als proeftuin om te onderzoeken hoe een meer inclusief onderwijssysteem haalbaar kan zijn. Het idee is om beter samen te werken met de zorg- en welzijnssector en om extra ondersteuning voor alle leerlingen aan te bieden die daar nood aan hebben, zonder dat daar per se een label of verslag voor nodig is.

Daarvoor kunnen scholen onder andere experimenteren met een multidisciplinair team op school, waar naast leerkrachten dan ook bijvoorbeeld therapeuten of logopedisten hun expertise delen.

Ouders konden hun kleuters na de derde kleuterklas automatisch inschrijven in het eerste leerjaar als de kleuter voldoende dagen op school aanwezig was. Een school kon wel oordelen dat een kind niet klaar was voor het eerste leerjaar, maar het laatste woord om daarover te beslissen lag bij de ouders.

Dat verandert: vanaf eind dit schooljaar zal de klassenraad oordelen of het kind bijvoorbeeld een te grote taalachterstand heeft of nog niet schoolrijp is om naar het eerste leerjaar te gaan. Dan zal het niet meer mogelijk zijn om het kind in te schrijven in het eerste leerjaar en blijft het langer in het kleuteronderwijs. Ouders die het niet eens zijn met die beslissing kunnen eerst een gesprek aangaan met de directeur en nadien eventueel een beroep indienen.

Op dit moment blijft 1 op de 20 kinderen in het eerste leerjaar zitten, een deel van hen zal binnenkort dus mogelijk langer in de kleuterklas blijven. Critici vrezen wel dat kleuterleerkrachten tegen extra administratie zullen aankijken om hun oordeel te verantwoorden.

Voor het eerst zullen anderstalige kinderen die toekomen in ons land vanaf het tweede leerjaar automatisch naar een aparte taalheldklas kunnen gaan. Ze krijgen daar een stoomcursus Nederlands en krijgen les in de belangrijkste minimumdoelen om zo snel mogelijk de overstap te kunnen maken naar de gewone lagere school. Ook leerlingen die al langer in ons land zijn, maar de taal onvoldoende kennen, kunnen naar zo’n klas gaan.

Daarnaast krijgen basisscholen ook extra middelen om in kleine groepjes aan het taalniveau van kleuters en leerlingen van de lagere school te werken als ze onvoldoende meekunnen in de gewone lessen.

In juni hebben leerkrachten lager onderwijs voor het eerst moeten oordelen of hun leerlingen bij de overstap naar het secundair extra taaluren nodig hebben. Dat bleek het geval bij zo’n 5 procent van de leerlingen. Secundaire scholen moeten maximaal drie extra taaluren bovenop het normale lespakket voorzien voor deze leerlingen.

Voor die opdracht krijgen secundaire scholen extra uren om leraren aan te werven. Maar tegelijkertijd verliezen ze op andere vlakken heel wat uren door besparingen in het secundair onderwijs.

Er wordt 35 miljoen bespaard op uren om leraren aan te stellen. Daardoor kunnen scholen minder leraren aannemen en gaan ze groepen vaker moeten samenvoegen voor algemene vakken. In praktijkrichtingen bekijken sommige scholen dan weer of ze leerlingen per graad kunnen samenzetten voor bijvoorbeeld lessen in een opleiding als Haarzorg of Autotechniek.

Bij de start van deze regering was er afgesproken om dit schooljaar 150 miljoen te besparen in het secundair onderwijs, uiteindelijk is dat bedrag gedaald tot 63 miljoen.

Daarbij werd ook bespaard op twee derde van de middelen voor vervolgcoaches. Anderstalige nieuwkomers die eerst een taalbad volgen in een OKAN-klas, worden nadien in het gewone secundair extra begeleid door zo’n vervolgcoach. 

Tegelijkertijd komen er ook extra middelen bij. 48 miljoen euro is voorzien voor startende leerkrachten in het basis- en secundair onderwijs. Het idee is dat als ze een voltijdse lesopdracht krijgen, ze slechts 80 procent van die tijd voor de klas staan en daarnaast extra startersbegeleiding krijgen.

Doordat dit organisatorisch voor een school moeilijk kan zijn, krijgen scholen al minstens dit jaar de vrijheid om die middelen vrij te gebruiken, bijvoorbeeld ook om de impact van de besparingen op te vangen.

Praktische opleidingen kunnen erg duur zijn. Secundaire scholen zien hun werkingsmiddelen  dit schooljaar met zo’n 7 procent stijgen om de schoolkosten in die tso-, kso- en bso-richtingen te drukken. Het gaat jaarlijks in totaal om 40 miljoen euro en dit eerste schooljaar is het vooral de bedoeling dat scholen een plan maken hoe ze de schoolkosten in de toekomst willen verlagen, bijvoorbeeld met een uitleensysteem voor duurdere materialen.

Pas vanaf volgend schooljaar zullen er meer concrete richtlijnen zijn: dan mogen ze bijvoorbeeld geen kosten meer aanrekenen voor beschermingsmiddelen als veiligheidsschoenen, -brillen en andere beschermende werkkledij. 

Om de onderwijskwaliteit te verbeteren, is inzetten op rust, routines en structuur één van de stokpaardjes van minister Demir. Vanaf dit schooljaar is op elke school één iemand aangeduid als gedragsexpert. Die moet dan bijvoorbeeld het schoolteam helpen om schoolbrede routines aan de leerlingen aan te leren.

Ook nieuw is dat een tuchtdossier van een leerling doorgegeven mag worden aan de nieuwe school wanneer de leerling van school verandert. Daarin staat dan welke maatregelen een school had genomen om de leerling te begeleiden.

Meer gevoelige maatregelen uit het actieplan rond gedrag zijn pas voor volgend schooljaar. ‘t Gaat dan om de directeur die de lockers en rugzakken van leerlingen mag controleren of de onderwijsinspectie die een school kan verplichten zich te laten begeleiden, bijvoorbeeld door een nieuw mobiel team van gedragsspecialisten.

Zwangere leerkrachten in het kleuter- of buitengewoon onderwijs lopen tijdens hun zwangerschap een risico. In de praktijk waren ze daarom vaak thuis tijdens die zwangerschap. Dat zal nu enkel nog uitzonderlijk mogelijk zijn.

De bedoeling is dat ze andere pedagogische taken gaan opnemen in de school of in een andere nabijgelegen school van hetzelfde bestuur, terwijl er een vervanging komt voor hun job als leerkracht.

Na veel discussie afgelopen schooljaar over de toekomst van de levensbeschouwelijke vakken, was er een akkoord waarbij 1300 jobs zouden verdwijnen. Maar die plannen kunnen komend schooljaar niet doorgaan na een advies van de Raad van State. De komende maanden gaat de Vlaamse regering op zoek naar een nieuw akkoord om duidelijkheid te geven over de toekomst van die levensbeschouwelijke vakken.

Ook de onderhandelingen over de loopbaan van de leerkracht zijn nog volop bezig en zouden voor het einde van het jaar moeten landen. Het blijven dus interessante en spannende tijden voor al wie een hart voor onderwijs heeft.