De voormalige Bosnisch-Servische legerleider en oorlogsmisdadiger Ratko Mladic is overleden. Hij zat een levenslange celstraf uit wegens zijn rol in de Bosnische oorlog in de jaren 90. Hij werd onder meer veroordeeld wegens genocide in Srebrenica. Zijn bijnaam is niet mis te verstaan: 'de slager van de Balkan'. Mladic is 84 jaar geworden.
Ratko Mladic, 'slager van de Balkan' en verantwoordelijk voor genocide in Srebrenica, overleden in cel
Kristien Bonneure
Gepubliceerd:
Generaal Ratko Mladic was de chef van het Bosnisch-Servische leger. Hij gaf de bevelen voor enkele van de ergste gebeurtenissen in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog: de belegering van de Bosnische hoofstad Sarajevo, de etnische zuivering van verschillende regio’s en de volkenmoord op de moslimbevolking in de stad Srebrenica, in juli 1995.
Mladic en Karadzic
De context was als volgt. Begin jaren 90 viel het oude Joegoslavië uit elkaar. Slovenië, Kroatië en Bosnië riepen hun eigen onafhankelijkheid uit. In die 2 laatste republieken riep dat een hevige tegenreactie op van de Serviërs die er woonden. In Bosnië voerde Ratko Mladic het bevel over de Bosnisch-Servische troepen. Hij vormde een tweespan met de politieke leider Radovan Karadzic.
Schietschijf Sarajevo
Vanuit de bergen rond Sarajevo leidde Ratko Mladic de constante beschieting van de stad, 44 maanden lang, zowel met sluipschutters als met zware artillerie. Tussen 1992 en 1995 vielen er meer dan 10.000 slachtoffers in Sarajevo.
In heel Bosnië lieten ruim 200.000 mensen het leven: 2,7 miljoen inwoners sloegen op de vlucht voor het oorlogsgeweld. Ondanks de aanwezigheid van VN-blauwhelmen en zogenoemde 'veilige zones' ging de etnische zuivering door en werden niet-Serviërs uit hun huizen verdreven of erger. De beelden van uitgemergelde mensen in gevangenkampen deden denken aan de Tweede Wereldoorlog.
Een portret van Ratko Mladic, naar aanleiding van zijn veroordeling (Terzake, 2021)
In de zomer van 1995 richtten de Bosnisch-Servische troepen hun blik op Srebrenica, een voormalig kuuroord in het oosten, ook zo'n 'safe area' waar Nederlandse blauwhelmen (‘Dutchbat’) waren gelegerd. Eind juni verkondigde generaal Mladic dat hij de stad wilde "teruggeven aan de Serviërs".
8.000 doden, Nederlandse blauwhelmen kijken toe
De inwoners van Srebrenica vluchtten naar het VN-kamp in Potocari, maar ook daar waren ze niet veilig. Onder de ogen van de Nederlandse militairen werden de mannen van de vrouwen gescheiden. Generaal Mladic blafte de Nederlandse bevelhebber Karremans af en deelde snoep uit aan de moslimkinderen. Volgens hem hoefde niemand iets te vrezen, en kon iedereen met bussen naar veiliger oorden vertrekken.
Niets was minder waar. In de daaropvolgende dagen en weken werden meer dan 8.000 moslimjongens en -mannen vermoord. Het was de ergste genocide op Europese bodem sinds de Tweede Wereldoorlog. De lichamen van de slachtoffers werden in massagraven gegooid. Nog altijd worden er mensen vermist.
Het zou nog 16 jaar duren eer Ratko Mladic werd gearresteerd. Hij woonde al die tijd in Servië. In 2011 werd hij voor het Joegoslaviëtribunaal in Den Haag gebracht.
Veroordeeld tot levenslang
Na meer dan 500 procesdagen, waarbij honderden getuigen werden gehoord, werd Ratko Mladic in 2017 veroordeeld tot levenslang, wegens oorlogsmisdaden, misdaden tegen de menselijkheid en genocide, de zwaarste aanklacht. Mladic ging in beroep, maar de levenslange gevangenisstraf werd in 2021 bevestigd. Hij zat zijn straf uit in de gevangenis van Scheveningen.
De Belg Serge Brammertz was in die tijd hoofdaanklager bij het Joegoslaviëtribunaal. Hij had veel contact met nabestaanden van de slachtoffers. Over Ratko Mladic zei Brammertz: “Zijn naam komt op de lijst van de meest verdorven en barbaarse figuren uit de geschiedenis”.
De naam van Mladic komt op de lijst van meest verdorven, barbaarse personages uit de geschiedenis
Serge Brammertz, voormalig hoofdaanklager Joegoslaviëtribunaal
‘De slager van de Balkan’ was de bijnaam van Ratko Mladic. Volgens journalist en Servië-specialist Tim Judah “had hij altijd al plezier in zijn macht over leven en dood”. Een man zonder compromisbereidheid, die alles in zwart-wit zag. “Hij was niet zomaar een militair; hij was ervan overtuigd dat het westen de orthodoxe wereld uit elkaar wilde spelen en vernietigen”.
"Napoleon of God of de Slager - generaal Mladic had talloze troetelnamen - maakte van het drama een poppenspel, waarbij hij aan de touwtjes trok. Alle akkoorden lapte hij aan zijn laars. Hij minachtte iedereen die niet opzat en pootjes gaf", schreef Johan de Boose in 'Joegoslavië'.
Servische held
In de Republika Srpska, het Servische deel van Bosnië, in Servië of ook in Rusland is er altijd steun blijven bestaan voor Mladic. Er zijn zelfs scholen naar hem genoemd. Voor nationalistische Serviërs was hij geen oorlogsmisdadiger, maar net een held. Zelf hield hij ook zijn onschuld staande: “Ik heb enkel mijn volk en mijn land verdedigd.”
Mladic’ gezondheid was al lange tijd erg slecht; hij vroeg om in Servië behandeld te mogen worden. Maar dat werd hem geweigerd.
Zijn politieke evenknie Radovan Karadzic was al eerder gearresteerd in 2008. Na de Bosnische oorlog ging die vermomd als goeroe door het leven. Ook Karadzic zit een levenslange gevangenisstraf uit, maar dan in een cel in Groot-Brittannië.
