Een instortende Himalaya-gletsjer veranderde 2 riviervalleien in het Nepalees-Chinese grensgebied tot kolkende modderstromen. Volgens glaciologen gebeurt het in die regio wel vaker dat gletsjers het begeven, maar niet op deze schaal. Rampen zoals deze zijn bovendien moeilijk te voorspellen.
Glaciologen over dodelijke modderstroom in Nepal: "Zeer moeilijk te voorspellen"
Gisterochtend om 9 uur plaatselijke tijd raasde een krachtige stortvloed van modder, water en puin door de dorpen en steden in de vallei van de Trishuli-rivier, ten noorden van de Nepalese hoofdstad Kathmandu, en in de vallei van de Bhotekoshi-rivier, ten oosten van Kathmandu.
Waar kwam die stortvloed vandaan?
"Er is nog veel onduidelijk over wat er precies is gebeurd, maar de leidende theorie is dat er een kettingreactie heeft plaatsgevonden", zegt glacioloog Maaike Izeboud (VUB). "Er heeft een aardverschuiving plaatsgevonden waarbij een gletsjer hogerop in de Himalaya (op de berg Langtang Lirung, red.) is ingestort. Dat heeft op zijn beurt een aardbeving veroorzaakt."
"Al het materiaal van die aardverschuiving heeft een rivier geblokkeerd, dat heeft een meer gecreëerd en die is uiteindelijk door de blokkade heen gebroken. En dat heeft een enorme vloedgolf veroorzaakt."
Maar hoe komt het dat de gletsjer, op zo'n 5.000 meter hoogte, is gaan schuiven - het eerste dominosteentje, zeg maar? Ook dat is nog niet helemaal duidelijk, vult glacioloog Stef Lhermitte (KU Leuven) aan.
"Een hypothese is dat er zich de voorbije dagen door de hoge temperaturen veel smeltwater van sneeuw heeft verzameld in een van de scheuren in de gletsjer. Dat zou dan de laatste duw hebben gegeven, waarna er een heel stuk is afgebroken."
Hoe zeldzaam is dat?
"De Himalaya wordt gekenmerkt door heel steile valleiwanden met heel veel hangende gletsjers", vertelt glacioloog Lander van Tricht (VUB en ETH Zürich) in De Ochtend. "Die gletsjers zijn heel hoog in de bergen ontstaan. Ze zijn heel onstabiel en breken regelmatig af."
Wat is de oorzaak van de zware overstromingen in Nepal en Tibet?
Dat een meer overstroomt doordat er zo'n gletsjer afbreekt, komt in die streek wel vaker voor, weet zijn collega Maaike Izeboud. "Er is zelfs een term voor: 'glacial lake outburst flood' (gletsjermeer-stortvloed, red.) Maar het is wel uitzonderlijk dat het over zo'n enorme massa water gaat en dat de impact zo groot is. Dit is heel extreem."
Er zijn al 356 doden geteld, 1.400 mensen zijn nog steeds vermist. Volgens de Nepalese authoriteiten zijn 40 kilometer aan wegen en tientallen bruggen verwoest.
Zullen we dit in de toekomst vaker zien?
Wellicht wel, want het gebeurt nu al vaker dan vroeger. "Door de opwarming van de aarde wordt de ondergrond instabieler", zet Izeboud. "De permafrost (de continu bevroren bodem, red.) warmt langzaamaan op en bezwijkt daardoor gemakkelijker. Dat geldt ook voor de gletsjers zelf. Die zijn sterker als het heel koud is. Maar als het ijs opwarmt, storten ze gemakkelijker in."
Deze ramp één op één toewijzen aan de klimaatverandering, is moeilijk, vult haar collega Lander van Tricht aan. "Maar we zien wel dat de klimaatverandering de voorwaarden ervoor creëert, en dat de kans daardoor toeneemt."
Kan zo'n ramp vermeden worden?
Overstromingen door instortende gletsjers: het gebeurt niet enkel aan de andere kant van de wereld.
In 2022 veroorzaakte een gletsjerbreuk in de Dolomieten een dodelijke lawine. En in mei vorig jaar bedolf een instortende gletsjer het Zwitserse bergdorpje Blatter. Dat werd toen gelukkig op tijd voorspeld. Metingen hadden aangetoond dat de bergwand langzaam bezweek. Daardoor kon het dorp tijdig geëvacueerd worden.
Maar dat is niet altijd mogelijk, merkt Stef Lhermitte op. "Meetsatellieten monitoren de gletsjers wel, maar zulke gebeurtenissen blijven heel moeilijk te voorspellen. We hebben het immers over gigantische schalen, en dat op vaak onbereikbaar terrein."
"Vaak gebeurt zoiets heel plots, zonder dat er vooraf veel indicatoren zijn die aangeven dat er iets zal gebeuren. In Blatten is het goed gegaan, maar het is heel moeilijk om het overal zo goed te doen", besluit Izeboud.
