Kleurrijk, duizelingwekkend, superpopulair: Japanse 'stippenkunstenares' Yayoi Kusama overleden

Kusama overleed op 14 augustus in een ziekenhuis in de Japanse hoofdstad. "Gedurende een buitengewoon leven dat volledig in het teken stond van artistieke creatie, bouwde Kusama een internationaal geprezen carrière op als baanbrekende avant-gardekunstenaar", klinkt het.

Sculpturen, installaties, schilderijen, performances, videokunst, mode en ook poëzie en proza: de Japanse Yayoi Kusama bestreek een breed kunstenveld, bezaaid met miljoen stipjes of polkadots. Als sterrenhemels.

"Ze bleef schilderen tot aan haar laatste dagen, legde haar penseel nooit neer, en bleef standvastig in haar levenslange overtuiging dat liefde de wereld kan redden", aldus het Yayoi Kusama Museum.

Een rondje met veel betekenis, zei Yayoi Kusama zelf: "Een stip heeft de vorm van de zon, symbool van de energie van de wereld en ons leven. En de vorm van de maan, die kalm is. Rond, zacht, kleurrijk, gevoelloos en onwetend. Stippen worden beweging. Stippen zijn een weg naar oneindigheid.” De “Infinity nets” en andere werken van haar, waar je als bezoeker in kunt stappen, zijn soms letterlijk duizelingwekkend. 

Het begon voor Yayoi Kusama met een klassieke kunstopleiding in Japan, en een ongelukkige jeugd. Eind jaren 50 vertrok ze naar de Verenigde Staten, waar ze allerlei happenings organiseerde. Ze schilderde bolletjes op alles: muren, vloeren, plafonds, voorwerpen en naakte mensen. Ze was ook actief in het protest tegen de oorlog in Vietnam. Ook in Europa hield ze spraakmakende en soms controversiële performances.

Yayoi Kusama had al vroeg te maken met psychosen en hallucinaties, waarbij ze patronen en bloemen zag, die zich vermenigvuldigden. Ervaringen die zich weerspiegelen in haar werk. Na verschillende zelfmoordpogingen ging ze in 1977 vrijwillig in een instelling voor mensen met mentale problemen wonen. Ze wandelde elke dag naar haar atelier om te werken. 

BEKIJK - Yayoi Kusama kleurt de wereld:

“De enige manier om mijn pijn en angsten te bestrijden is kunstenaar zijn,” zei Yayoi Kusama. “Als de kunst er niet was, dan had ik al lang een eind aan mijn leven gemaakt.”

In 1966 was er een incident op de  Biënnale van Venetië, waar ze het werk “Narcissus garden” toonde, bestaande uit honderden spiegelende en drijvende ballen. Ze begon die stuk voor stuk te verkopen, als protest tegen de commercialisering van de kunstmarkt, maar de organisatie van de Biënnale maakte daar een eind aan.

Ironisch genoeg werd Yayoi Kusama later de best verkopende vrouwelijk kunstenaar. Die ook niet vies was van commerciële partnerschappen, zoals met het modehuis Louis Vuitton, voor een reeks handtassen, bezaaid met stippen. Vuitton zette in de lente van 2023 een enorm standbeeld van haar voor de winkel en een robotversie in de etalage in Parijs. Ze was dan ook een opvallende verschijning, met vuurrood haar en kleurrijke kleren.

Over de hele wereld wordt het psychedelische en instagrammable werk van Yayoi Kusama tentoongesteld in grote musea; in onze contreien recent nog in museum Voorlinden in Nederland. Veel van haar sculpturen, zoals de gestippelde pompoenen of octopussen, bevinden zich in de openbare ruimte.