Een landbouwvoertuig lijkt aan de basis te liggen van de brand in de Hoge Venen, zegt het parket van Luik en tonen ook de beelden van RTBF. De eerste vaststellingen van het forensisch brandonderzoek wijzen in elk geval in die richting. Maar hoe bepalen experts eigenlijk wat de oorzaak is in een brandgebied van een paar duizend hectare? Branddeskundige Tony Opbrouck legt het uit.
Hoe bepalen experts oorzaak van een brand die paar duizend hectare in de as legt?
Emma Mertens
Gepubliceerd:
Een brandonderzoek bestaat volgens branddeskundige Tony Opbrouck uit 2 grote onderdelen: een technisch en een politioneel onderzoek. "Het ene kan niet zonder het andere. Het ene is wel degelijk een meerwaarde voor het andere."
De 1e vaststellingen gebeuren doorgaans door de brandweer en de politie. Dat zijn de eerste diensten die op de plaats van een brand komen. Volgens Opbrouck kan de brandweer daarbij 3 richtingen aangeven: dat de oorzaak duidelijk is, dat ze onbekend is of dat er aanwijzingen zijn voor opzettelijke brandstichting.
Soms is de oorzaak van een brand meteen duidelijk. "Denk bijvoorbeeld aan een frietketelbrand, waarbij een frietpot op het vuur staat en een keukenbrand veroorzaakt. Daar is de oorzaak meteen bekend", klinkt het.
In andere gevallen blijft de oorzaak onbekend of zijn er aanwijzingen dat het vuur opzettelijk werd aangestoken. Een klassiek teken van een opzettelijke brand is volgens Opbrouck de aanwezigheid van meerdere brandhaarden.
Technisch onderzoek
Na de initiële analyse gaat het technische onderzoek van start. Dat omvat verschillende stappen, legt Opbrouck uit. "Eerst en vooral gaat het om de hoeveelheid brandhaarden. Dan wordt er een reconstructie gemaakt van de branddynamiek. Met andere woorden: er wordt bepaald hoe een brand zich heeft kunnen verspreiden."
Experts houden daarbij rekening met de zogenoemde brandlast, de aanwezige brandbare materialen en de ventilatie op de plek van de brand. Vooral ventilatie heeft een belangrijke invloed op het verloop van een brand.
Restanten van elektronische componenten zoals een gsm-toestel zouden een technische oorzaak in verband kunnen brengen met de brand
Tony Opbrouck
Bij de 3e stap wordt een analyse gemaakt van de brandschade. Daarbij ruimen onderzoekers de plaats van de brand op en zoeken ze systematisch naar elementen die iets kunnen vertellen over de oorzaak. "Bijvoorbeeld restanten van elektronische componenten zoals een gsm-toestel of een iPad. Daarbij zouden we eventueel een technische oorzaak in verband kunnen brengen met de brand", zegt Opbrouck.
Politioneel onderzoek
Daarnaast loopt ook het politionele onderzoek. "Dat betreft het afnemen van verklaringen door getuigen, slachtoffers en andere betrokkenen. En ook camerabeelden kunnen belangrijke informatie opleveren. Denk daarbij aan bewakingscamera's, of zelfs beelden van slimme deurbellen" klinkt het.
Volgens Opbrouck is het samenbrengen van de 2 onderzoeken essentieel. "De combinatie van al die elementen kan finaal leiden tot een eindconclusie, waarbij we stellen waar de brand is ontstaan. Daarbij oordelen we ook of de brand accidenteel of opzettelijk is op basis van elementen uit de twee onderzoekspistes."
De brandexpert vergelijkt een forensisch brandonderzoek met een puzzel. "Als ik opleiding geef in brandonderzoek, zeg ik altijd 'we beginnen met een wit blad en met stukjes puzzel'. Die puzzelstukjes zijn stuk voor stuk elementen die binnenkomen. Politioneel, technisch, wat dan ook. Het is aan ons om die puzzel op dat wit blad samen te leggen tot een herkenbaar beeld."
Je gaat terug naar de 1e plek waar de brand is ontstaan. In het geval van de Hoge Venen ging het dan over die eerste 2 hectare die in brand stond
Tony Opbrouck
Ook bij een vegetatiebrand, zoals die in de Hoge Venen, verloopt het onderzoek op deze manier. Er zijn daarbij wel extra uitdagingen, omdat het vaak gaat over een groot gebied. "De facto ga je terug naar de eerste plek waar de brand is ontstaan", zegt Opbrouck. "In het geval van de Hoge Venen ging het dan over die eerste 2 hectare die in brand stond."
Binnen die zone proberen experts vervolgens te reconstrueren hoe het vuur zich heeft verplaatst. Daarbij wordt rekening gehouden met de windrichting op het moment van de brand, die een fundamentele rol speelt bij de verspreiding. Ook de vegetatie en de bodem van het gebied worden bestudeerd.
"Wij branddeskundigen kennen de brandeigenschappen en het brandkarakter van die vegetatie. Op basis van dat gegeven in combinatie met de bepaalde oppervlakte en windrichting, kunnen we al een bepaald groeipad van die brand uittekenen."
Als er dan camerabeelden verschijnen van een landbouwvoertuig dat in die bewuste 2 hectare heeft stilgestaan, vallen de puzzelstukjes van het brandonderzoek volgens Opbrouck al snel in elkaar.
Soms geen duidelijkheid
Hoewel de oorzaak in veel gevallen door de experten achterhaald wordt, is er volgens Opbrouck nooit garantie. Opbrouck schat op basis van zijn 20 jaar ervaring als branddeskundige dat er in ongeveer 80 procent van de brandgevallen een oorzaak kan worden aangeduid.
In ongeveer 10 procent blijft er onzekerheid en bij nog eens 10 procent kan de oorzaak volgens hem helemaal niet worden bepaald. "Met die slaagkans zitten we toch bij de beteren van de klas, als ik het zo mag stellen."
